ଜହ୍ଯେନଂ କାଲିକେ କ୍ରୂରେ କୁରୂପପ୍ରିଯମାହଵେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା କାଲିକା କାଲପ୍ରେରିତା କାଲରୂପିଣୀ
ହେ କାଳି, ତୁମେ ଏହାକୁ ମାର; ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା କାମ କର। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଣି, କାଳି, ସମୟରେ ପ୍ରେରିତ ଓ ସମୟର ରୂପ ଧାରଣ କରି—
ଗଦାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତରସା ତସ୍ଥାଵାଜୌ କୃତୋଦ୍ଯମା । ତଯୋଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵାତିଭଯାନକମ୍
ଗଦା ଧରି ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ମୁନୀନାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଶୁଂଭୋଽଥ ଜଘାନ କାଲିକାଂ ରଣେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ କାଳିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଘାତ କଲେ।
କାଲିକା ଦୈତ୍ଯରାଜାନଂ ଗଦଯା ନ୍ଯହନଦ୍ଭୃଶମ୍। ବଭଂଜାସ୍ଯ ରଥଂ ଚଂଡୀ ଗଦଯା କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
କାଳି ଦେବୀ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଗଦାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଘାତ କଲେ; ଚଣ୍ଡୀ ତାଙ୍କର ସୁନାର ଚମକୁଥିବା ରଥକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ଖରାନ୍ହତ୍ଵା ଜଘାନାଶୁ ଦାରୁକଂ ଦାରୁଣସ୍ଵନା। ସ ପଦାତିର୍ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀ ସମାଦାଯ କ୍ରୁଧାନ୍ଵିତଃ
କଠୋର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରି, ଦେବୀ ଦାରୁଣ ଚିତ୍କାର କରି ଚାଳକକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ; ଏବେ ସେ ପଦାତି ହୋଇ, ଭାରୀ ଗଦା ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
କାଲିକାଭୁଜଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରହସନ୍ନହନତ୍ତଦା । ଵଂଚଯିତ୍ଵା ଗଦାଘାତଂ ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ସତ୍ଵରା
କାଳିଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ମଧ୍ୟରେ ହସି ହସି ଆଘାତ କଲେ; ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗଦା ଆଘାତକୁ ଟାଳି, ତୁରନ୍ତ ତାଳୱାର ଧରିଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ଯ ଭୁଜଂ ସଵ୍ଯଂ ସାଯୁଧଂ ଚଂଦନାର୍ଚିତମ୍ । ସ ଛିନ୍ନବାହୁଵିରଥୋ ଗଦାପାଣି: ପରିପ୍ଲୁତଃ
ଦେବୀ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ, ଯାହା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲା, ସେହି ହାତକୁ କାଟିଦେଲେ; ହାତ ଛିଣ୍ଡା, ରଥହୀନ ଓ ଗଦାଧାରୀ ହୋଇ, ସେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ।
ଅଚିରେଣ ସମାଗତ୍ଯ କାଲିକାମହନତ୍ତଦା । କାଲୀ ଚ କରଵାଲେନ ଭୁଜଂ ତସ୍ଯାଥ ଦକ୍ଷିଣମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଆସି କାଳିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ କାଳି ତାଙ୍କର ତାଳୱାରରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ କାଟିଦେଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ପ୍ରହସଂତୀ ସା ସଗଦଂ କିଲ ସାଂଗଦମ୍ । କର୍ତୁଂ ପାଦପ୍ରହାରଂ ସ କୁପିତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଜଵାତ୍
ଦେବୀ ହସି ହସି ସେହି ହାତ, ଗଦା ଓ କଙ୍କଣ ସହିତ କାଟିଦେଲେ; କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଦୃତ ଗତିରେ ପାଦ ଆଘାତ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
କାଲୀ ଚିଚ୍ଛେଦ ଚରଣୌ ଖଡ୍ଗେନାସ୍ଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା । ସଚ୍ଛିନ୍ନକରପାଦୋଽପି ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍
କାଳି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତାଳୱାରରେ ସେହି ପାଦ ଦୁଇଟି କାଟିଦେଲେ; ହାତ ଓ ପାଦ ଛିଣ୍ଡା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ଏଉଁ କହୁଥିଲେ— 'ଥା, ଥା!'
ଧାଵମାନୋ ଯଯାଵାଶୁ କାଲିକାଂ ଭୀଷଯନ୍ନିଵ । ତମାଗଚ୍ଛଂତମାଲୋକ୍ଯ କାଲିକା କମଲୋପମମ୍
ଦୃତ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ି, ସେ କାଳିଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କମଳ ସମାନ ସୁନ୍ଦରୀ କାଳି—
ଚକର୍ତ ମସ୍ତକଂ କଂଠାଦ୍ରୁଧିରୌଘଵହଂ ଭୃଶମ୍ । ଛିନ୍ନେଽସୌ ମସ୍ତକେ ଭୂମୌ ପପାତ ଗିରିସନ୍ନିଭଃ
ତାଙ୍କର ଗଳାରୁ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତଧାରା ବହିଲା; ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯିବା ସହିତ, ସେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପ୍ରାଣା ଵିନିର୍ଯଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଦେହାଦୁତ୍କ୍ରମ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
ତାହାର ପ୍ରାଣ ଦେହରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲା; ଦାନବଟିଏ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତାଂ ତଦା ଦେଵୀଂ ଚାମୁଂଡାଂ କାଲିକାଂ ତଥା । ଵଵୁର୍ଵାତା: ଶିଵାସ୍ତତ୍ର ଦିଶଶ୍ଚ ଵିମଲା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଦେବମାନେ ସେ ଦେବୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା ଓ କାଳିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେଠାରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପବନ ବହିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ବଭୂଵୁଶ୍ଚାଗ୍ନଯୋ ହୋମେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶିଖାଃ ଶୁଭାଃ । ହତଶେଷାଶ୍ଚ ଯେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗଦଂବିକାମ୍
ହୋମକୁ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକର ଶିଖା ବାମ୍ଭା ଦିଗକୁ ଘୂରି ଶୁଭ ହେଲା; ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଜଗତ୍ ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽଯୁଧାନି ତେ ସର୍ଵେ ପାତାଲଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ନୃପ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ତଳପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ, ରାଜା; ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଶୁମ୍ଭାଦୀନାଂ ଵଧଂ ଚୈଵ ସୁରାଣାଂ ରକ୍ଷଣଂ ତଥା । ଏତଦାଖ୍ଯାନକଂ ସର୍ଵଂ ପଠନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଧ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏଠାରେ ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଢ଼ନ୍ତି।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଚ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ତେ କୃତାର୍ଥା ଭଵଂତି ହି । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ନିର୍ଧନଶ୍ଚ ଧନଂ ବହୁ
ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପୁଅ ମିଳେ, ଓ ଗରିବମାନେ ବହୁ ଧନ ପାଆନ୍ତି।
ରୋଗୀ ଚ ମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗାତ୍ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶତ୍ରୁତୋ ନ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ଯ ଇଦଂ ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍
ରୋଗୀମାନେ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯିଏ ଏହି ଶୁଭ କଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଠାରୁ କେବେ ଭୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ। ମହିମା ଵର୍ଣ୍ଯତେ ସମ୍ଯକ୍ଚଂଡିକାଯାସ୍ତ୍ଵଯା ମୁନେ । କେନ ଚାରାଧିତା ପୂର୍ଵଂ ଚରିତ୍ରତ୍ରଯଯୋଗତଃ
ଏବେ ବତିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ଆପଣ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ମହିମା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; କିଏ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ତିନି କଥା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ?
ପ୍ରସନ୍ନା କସ୍ଯ ଵରଦା କେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ମହତ୍ । ଆରାଧ୍ଯ କାମଦାଂ ଦେଵୀଂ କଥଯସ୍ଵ କୃପାନିଧେ
କିଏ ଦୟାମୟୀ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ମହା ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପୂଜି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଲେ? ଦୟାସାଗର, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଉପାସନାଵିଧିଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ତଥା ପୂଜାଵିଧିଂ ଵଦ । ଵିସ୍ତରେଣ ମହାଭାଗ ହୋମସ୍ଯ ଚ ଵିଧିଂ ପୁନଃ
ଭାଗ୍ୟବାନ, ଆପଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ, ଦେବୀଙ୍କର ଉପାସନା ଓ ହୋମର ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଇତି ଭୂପଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପଂ କୃଷ୍ଣୋ ମହାମାଯାପ୍ରପୂଜନମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଖୁସି ହେଲେ; କୃଷ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ ମହାମାୟାଙ୍କ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ ପୂର୍ଵଂ ସୁରଥୋ ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ । ବଭୂଵ ପରମୋଦାରଃ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୂର୍ବ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସୁରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦାର ଓ ପ୍ରଜା ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ କର୍ମପରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ପୂଜକଃ । ଗୁରୁଭକ୍ତିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଦାରଗମନେ ରତଃ
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, କାର୍ଯ୍ୟନିଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ପୂଜକ, ଗୁରୁଭକ୍ତିରେ ନିତ୍ୟ ଲିନ୍ ଓ ନିଜ ଜନାନୀ ସହିତ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ।
ଦାନଶୀଲୋsଵିରୋଧୀ ଚ ଧନୁର୍ଵେଦୈକପାରଗଃ । ଏଵଂ ପାଲଯତୋ ରାଜ୍ଯଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ ପର୍ଵତଵାସିନଃ
ସେ ଦାନଶୀଳ, ବିରୋଧ ନଥିବା, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ; ଏଭଳି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବାବେଳେ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ—
ବଲାଚ୍ଛତ୍ରୁତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ସୈନ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତିସହିତାସ୍ତେ ମଦୋତ୍କଟାଃ
ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହେଲେ, ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ତିଆରି କଲେ; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହିତ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
କୋଲାଵିଧ୍ଵଂସିନଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୃଥ୍ଵୀଗ୍ରହଣତତ୍ପରାଃ । ସୁରଥଃ ସୈନ୍ଯମାଦାଯ ସଂମୁଖଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଗ୍ରାମ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଏବଂ ଭୂମି ଦଳବଳରେ ଦଖଳ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ସୁରଥ ତାଙ୍କ ସେନା ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଘୋରଂ ତସ୍ଯ ତୈରତିଦାରୁଣୈଃ । ମ୍ଲେଚ୍ଛାନାଂ ତୁ ବଲଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତଦ୍ବଲମଦ୍ଭୁତମ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ସେମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କର ସେନା ଅଳ୍ପ ଥିଲା ଓ ରାଜାଙ୍କର ସେନା ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା,
ତଥାପି ତୈର୍ଜିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦୈଵାଦ୍ରାଜା ପରାଜିତଃ । ଭଗ୍ନଶ୍ଚ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁରକ୍ଷଂ ଦୁର୍ଗମଂଡିତମ୍
ତଥାପି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ରାଜା ସେମାନଙ୍କ ଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଗଲେ; ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ନିଜ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଦୁର୍ଗବନ୍ଧିତ ସହରକୁ ଫେରିଲେ।