କ୍ଵ ମନ୍ଦଗମନଂ କୁତ୍ର ଗଦାମାଦାଯ ଧାଵନମ୍ । ବୁଦ୍ଧିଦା କାଲିକା ତେଽତ୍ର ଚାମୁଂଡା ପରନାଯିକା
ମନ୍ଦ ଚାଲିବା ଓ ଗଦା ନେଇ ଦୌଡ଼ିବା କେଉଁଠି ଏକାଠି ହେବ ? ଏଠାରେ କାଳିକା ତୁମକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦେଉଛନ୍ତି, ଚାମୁଣ୍ଡା ହେଉଛନ୍ତି ମୁଖ୍ୟ ।
ଚଂଡିକାମନ୍ତ୍ରମଧ୍ଯସ୍ଥା ଲାଲନେଽସୁସ୍ଵରା ଶିଵା । ଵାହନଂ ମୃଗରାଡାସ୍ତେ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଭଯଂକରଃ
ତୁମେ ଚଣ୍ଡିକା ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ମୃଦୁ ସ୍ୱର ଓ ଶୁଭା ହେଉଛ । ତୁମର ବାହନ ସିଂହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ।
ଵୀଣାନାଦଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଘଂଟାନାଦଂ କରୋଷି ଯତ୍ । ରୂପଯୌଵନଯୋଃ ସର୍ଵଂ ଵିରୋଧି ଵରଵର୍ଣିନି
ବୀଣାର ଧ୍ୱନି ଛାଡ଼ି ଏବେ ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ କରୁଛ । ଏହା ସମସ୍ତ ତୁମର ରୂପ ଓ ଯୌବନ ସହ ବିରୋଧ କରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ।
ଯଦି ତେ ସଂଗରେଚ୍ଛାଽସ୍ତି କୁରୂପା ଭଵ ଭାମିନି । ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୀ କୁନଖୀ କ୍ରୂରା ଧ୍ଵାଂକ୍ଷଵର୍ଣା ଵିଲୋଚନା
ଯଦି ତୁମର ଯୁଦ୍ଧର ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଭାବନୀ, ତେବେ ଅଶୋଭନ ହେଉ — ଠୁଣ୍ଠି ଲମ୍ବା, ନଖ ବିକୃତ, ଚକ୍ଷୁ କଠୋର, ଚିହ୍ନ ଶ୍ୟାମଳ ହେଉ ।
ଲମ୍ବପାଦା କୁଦନ୍ତୀ ଚ ମାର୍ଜାରନଯନାକୃତିଃ । ଈଦୃଶଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ତିଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଥିରା ଭଵ
ତୁମେ ଲମ୍ବା ପାଦ, ଟେଢ଼ା ଦାନ୍ତ ଓ ବିଲାଇ ଆଖି ଭଳି ଦୃଷ୍ଟି ଧରି, ଏମିତି ରୂପ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରୁହ।
କର୍କଶଂ ଵଚନଂ ବ୍ରୂହି ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଈଦୃଶୀଂ ସୁଦତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ମେ ପାଣିଃ ପ୍ରସୀଦତି
ତୁମେ କଠୋର କଥା କହ, ତାପରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଏମି ମିଷ୍ଟି ଦାନ୍ତ ଦେଖି ମୋର ହାତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ହେଉନାହିଁ।
ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷି କାମକାଂତୋପମେ ମୃଧେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ କାମାର୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଜଗଦମ୍ବିକା
ମୃଗଶାବକ ଭଳି ଆଖି ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କାମଦେବ ସମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ, ଏମି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ମାରିପାରିବି? ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏଭଳି କାମେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଗତ୍ ଜନନୀ କହିଲେ—
ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଭରତୋତ୍ତମ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ। କିଂ ଵିଷୀଦସି ମନ୍ଦାତ୍ମନ୍କାମବାଣଵିମୋହିତଃ
ହସି ଆଗରୁ ଦେବୀ ଏହି କଥା କହିଲେ— ହେ ମୂଢ଼, କାମବାଣରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ପ୍ରେକ୍ଷିକାଽହଂ ସ୍ଥିତା ମୂଢ କୁରୁ କାଲିକଯା ମୃଧମ୍ । ଚାମୁଣ୍ଡଯା ଵା କୁର୍ଵେତେ ତଵ ଯୋଗ୍ଯେ ରଣାଂଗଣେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଦର୍ଶକ ଭାବେ ଅଛି, ମୂଢ଼; ତୁମେ କାଳି ବା ଚାମୁଣ୍ଡା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରହରସ୍ଵ ଯଥାକାମଂ ନାହଂ ତ୍ଵାଂ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାଲିକାଂ ପ୍ରାହ ଦେଵୀ ମଧୁରଯା ଗିରା
ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକ୍ରମଣ କର; ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହେଁ। ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ମଧୁର କଥାରେ କାଳିଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଜହ୍ଯେନଂ କାଲିକେ କ୍ରୂରେ କୁରୂପପ୍ରିଯମାହଵେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା କାଲିକା କାଲପ୍ରେରିତା କାଲରୂପିଣୀ
ହେ କାଳି, ତୁମେ ଏହାକୁ ମାର; ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା କାମ କର। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଣି, କାଳି, ସମୟରେ ପ୍ରେରିତ ଓ ସମୟର ରୂପ ଧାରଣ କରି—
ଗଦାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତରସା ତସ୍ଥାଵାଜୌ କୃତୋଦ୍ଯମା । ତଯୋଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵାତିଭଯାନକମ୍
ଗଦା ଧରି ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ମୁନୀନାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଶୁଂଭୋଽଥ ଜଘାନ କାଲିକାଂ ରଣେ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ଗଦା ଉଠାଇ କାଳିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଘାତ କଲେ।
କାଲିକା ଦୈତ୍ଯରାଜାନଂ ଗଦଯା ନ୍ଯହନଦ୍ଭୃଶମ୍। ବଭଂଜାସ୍ଯ ରଥଂ ଚଂଡୀ ଗଦଯା କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
କାଳି ଦେବୀ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଗଦାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଘାତ କଲେ; ଚଣ୍ଡୀ ତାଙ୍କର ସୁନାର ଚମକୁଥିବା ରଥକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ଖରାନ୍ହତ୍ଵା ଜଘାନାଶୁ ଦାରୁକଂ ଦାରୁଣସ୍ଵନା। ସ ପଦାତିର୍ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀ ସମାଦାଯ କ୍ରୁଧାନ୍ଵିତଃ
କଠୋର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରି, ଦେବୀ ଦାରୁଣ ଚିତ୍କାର କରି ଚାଳକକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ; ଏବେ ସେ ପଦାତି ହୋଇ, ଭାରୀ ଗଦା ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ।
କାଲିକାଭୁଜଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରହସନ୍ନହନତ୍ତଦା । ଵଂଚଯିତ୍ଵା ଗଦାଘାତଂ ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ସତ୍ଵରା
କାଳିଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ମଧ୍ୟରେ ହସି ହସି ଆଘାତ କଲେ; ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗଦା ଆଘାତକୁ ଟାଳି, ତୁରନ୍ତ ତାଳୱାର ଧରିଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ଯ ଭୁଜଂ ସଵ୍ଯଂ ସାଯୁଧଂ ଚଂଦନାର୍ଚିତମ୍ । ସ ଛିନ୍ନବାହୁଵିରଥୋ ଗଦାପାଣି: ପରିପ୍ଲୁତଃ
ଦେବୀ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ, ଯାହା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲା, ସେହି ହାତକୁ କାଟିଦେଲେ; ହାତ ଛିଣ୍ଡା, ରଥହୀନ ଓ ଗଦାଧାରୀ ହୋଇ, ସେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ।
ଅଚିରେଣ ସମାଗତ୍ଯ କାଲିକାମହନତ୍ତଦା । କାଲୀ ଚ କରଵାଲେନ ଭୁଜଂ ତସ୍ଯାଥ ଦକ୍ଷିଣମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ଆସି କାଳିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାପରେ କାଳି ତାଙ୍କର ତାଳୱାରରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ କାଟିଦେଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ପ୍ରହସଂତୀ ସା ସଗଦଂ କିଲ ସାଂଗଦମ୍ । କର୍ତୁଂ ପାଦପ୍ରହାରଂ ସ କୁପିତଃ ପ୍ରଯଯୌ ଜଵାତ୍
ଦେବୀ ହସି ହସି ସେହି ହାତ, ଗଦା ଓ କଙ୍କଣ ସହିତ କାଟିଦେଲେ; କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଦୃତ ଗତିରେ ପାଦ ଆଘାତ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
କାଲୀ ଚିଚ୍ଛେଦ ଚରଣୌ ଖଡ୍ଗେନାସ୍ଯ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା । ସଚ୍ଛିନ୍ନକରପାଦୋଽପି ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚ ବ୍ରୁଵନ୍
କାଳି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତାଳୱାରରେ ସେହି ପାଦ ଦୁଇଟି କାଟିଦେଲେ; ହାତ ଓ ପାଦ ଛିଣ୍ଡା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ଏଉଁ କହୁଥିଲେ— 'ଥା, ଥା!'
ଧାଵମାନୋ ଯଯାଵାଶୁ କାଲିକାଂ ଭୀଷଯନ୍ନିଵ । ତମାଗଚ୍ଛଂତମାଲୋକ୍ଯ କାଲିକା କମଲୋପମମ୍
ଦୃତ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ି, ସେ କାଳିଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କମଳ ସମାନ ସୁନ୍ଦରୀ କାଳି—
ଚକର୍ତ ମସ୍ତକଂ କଂଠାଦ୍ରୁଧିରୌଘଵହଂ ଭୃଶମ୍ । ଛିନ୍ନେଽସୌ ମସ୍ତକେ ଭୂମୌ ପପାତ ଗିରିସନ୍ନିଭଃ
ତାଙ୍କର ଗଳାରୁ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତଧାରା ବହିଲା; ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯିବା ସହିତ, ସେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପ୍ରାଣା ଵିନିର୍ଯଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଦେହାଦୁତ୍କ୍ରମ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
ତାହାର ପ୍ରାଣ ଦେହରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲା; ଦାନବଟିଏ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁସ୍ତାଂ ତଦା ଦେଵୀଂ ଚାମୁଂଡାଂ କାଲିକାଂ ତଥା । ଵଵୁର୍ଵାତା: ଶିଵାସ୍ତତ୍ର ଦିଶଶ୍ଚ ଵିମଲା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ ଦେବମାନେ ସେ ଦେବୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା ଓ କାଳିକାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସେଠାରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପବନ ବହିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ବଭୂଵୁଶ୍ଚାଗ୍ନଯୋ ହୋମେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଶିଖାଃ ଶୁଭାଃ । ହତଶେଷାଶ୍ଚ ଯେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଜଗଦଂବିକାମ୍
ହୋମକୁ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକର ଶିଖା ବାମ୍ଭା ଦିଗକୁ ଘୂରି ଶୁଭ ହେଲା; ଯେଉଁ ଦାନବମାନେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଜଗତ୍ ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽଯୁଧାନି ତେ ସର୍ଵେ ପାତାଲଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ନୃପ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ତଳପାତାଳକୁ ଚଲିଗଲେ, ରାଜା; ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଶୁମ୍ଭାଦୀନାଂ ଵଧଂ ଚୈଵ ସୁରାଣାଂ ରକ୍ଷଣଂ ତଥା । ଏତଦାଖ୍ଯାନକଂ ସର୍ଵଂ ପଠନ୍ତି ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଧ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏଠାରେ ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଢ଼ନ୍ତି।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଚ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ତେ କୃତାର୍ଥା ଭଵଂତି ହି । ଅପୁତ୍ରୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ନିର୍ଧନଶ୍ଚ ଧନଂ ବହୁ
ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ପୁଅ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ପୁଅ ମିଳେ, ଓ ଗରିବମାନେ ବହୁ ଧନ ପାଆନ୍ତି।
ରୋଗୀ ଚ ମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗାତ୍ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଶତ୍ରୁତୋ ନ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ଯ ଇଦଂ ଚରିତଂ ଶୁଭମ୍
ରୋଗୀମାନେ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯିଏ ଏହି ଶୁଭ କଥା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁଠାରୁ କେବେ ଭୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଥ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ। ମହିମା ଵର୍ଣ୍ଯତେ ସମ୍ଯକ୍ଚଂଡିକାଯାସ୍ତ୍ଵଯା ମୁନେ । କେନ ଚାରାଧିତା ପୂର୍ଵଂ ଚରିତ୍ରତ୍ରଯଯୋଗତଃ
ଏବେ ବତିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ଆପଣ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ମହିମା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; କିଏ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ତିନି କଥା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ?