ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ସ୍ତୂଯମାନାଂ ସୁରୈଃ ଖସ୍ଥୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷକିନ୍ନରୈଃ
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଆକାଶରୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯମାନାଂ ଚ ମଂଦାରପାଦପୋଦ୍ଭଵୈଃ । କୁର୍ଵାଣାଂ ଶଂଖନିନଦଂ ଘଂଟାନାଦଂ ମନୋହରମ୍
ମନ୍ଦାର ଗଛର ଫୁଲରେ ପୂଜିତ ହେଉଥିବା, ଶଂଖ ଓ ଘଣ୍ଟାର ମନୋହର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା ସେ ଦେବୀ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ମୋହମଗମଚ୍ଛୁଂଭଃ କାମଵିମୋହିତଃ । ପଂଚବାଣାହତଃ କାମଂ ମନସା ସମଚିଂତଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁମ୍ଭ ମୋହିତ ହେଲେ, ଆସକ୍ତିରେ ଭ୍ରମିତ, କାମଦେବଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଶରରେ ବିଧ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହୋ ରୂପମିଦଂ ସମ୍ଯଗହୋ ଚାତୁର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସୁକୁମାରାଽତିତନ୍ଵଂଗୀ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକଟଯୌଵନା । ଚିତ୍ରମେତଦସୌ ବାଲା କାମଭାଵଵିଵର୍ଜିତା
ହାଁ, ଏହି ରୂପ ନିଶ୍ଚୟ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏହି ଚାତୁର୍ୟ ଅପୂର୍ବ। ସୁକୁମାର ଓ ଅତି ସ୍ଲିମ୍ ଦେହ, ତୁରନ୍ତ ଯୌବନ ଦେଖାଯାଉଛି—ତଥାପି, ସେ ଜେଉଁଠି ଜୁବତୀ, ତଥାପି କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ।
କାମକାଂତାସମା ରୂପେ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତା । ଅମ୍ବିକେଯଂ କିମେତତ୍ତୁ ହଂତି ସର୍ଵାନ୍ମହାବଲାନ୍
ସେ ରୂପରେ କାମନୀଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହି ଅମ୍ବିକା କି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତି?
ଉପାଯଃ କୋଽତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯେନ ମେ ଵଶଗା ଭଵେତ୍ । ନ ମଂତ୍ରା ଵା ମରାଲାକ୍ଷୀସାଧନେ ସନ୍ନିଧୌ ମମ
ଏଠାରେ କଣ ଉପାୟ କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିପାରିବେ? ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଟଣା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାମ କରୁନାହିଁ।
ସର୍ଵମଂତ୍ରମଯୀ ହ୍ଯେଷା ମୋହିନୀ ମଦଗର୍ଵିତା। ସୁନ୍ଦରୀଯଂ କଥଂ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵଶଗା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହି ମହିଳା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହିନୀ ଓ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅହଂକାରିଣୀ । ଏପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପବତୀ ମୋ ଅଧୀନକୁ କିପରି ଆସିପାରିବ ?
ପାତାଲଗମନଂ ମେଽତ୍ର ନ ଯୁକ୍ତଂ ସମରାଂଗଣାତ୍ । ସାମଦାନଵିଭେଦୈଶ୍ଚ ନେଯଂ ସାଧ୍ଯା ମହାବଲା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପାତାଳକୁ ଯିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସେ ଯେତେବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାମ, ଦାନ କିମ୍ବା ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଵ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ମରଣଂ ନୋତ୍ତମଂ ଚାତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ତୁ ଯଶୋଽପହୃତ୍
ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆସିଲାବେଳେ, କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି ? ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହରାଗଲା ।
ମରଣଂ ଋଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂଗରେ ମଂଗଲାସ୍ପଦମ୍ । ଯତ୍ତତ୍ସମାନବଲଯୋର୍ଯୋଧଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯତୋଃ କିଲ
ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସମାନ ଶକ୍ତିର ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାବେଳେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି ।
ପ୍ରାପ୍ତେଯଂ ଦୈଵରଚିତା ନାରୀ ନରଶତୋତ୍ତମା । ନାଶାଯାସ୍ମତ୍କୁଲସ୍ଯେହ ସର୍ଵଥାଽତିବଲାଽବଲା
ଏହି ନାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶତଶଃ ପୁରୁଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଯେଉଁହେଉନାହିଁ, ସେ ସବୁ ଭଳି ଆମ କୁଳର ନାଶ ଆଣିଛନ୍ତି ।
ଵୃଥା କିଂ ସାମଵାକ୍ଯାନି ମଯା ଯୋଜ୍ଯାନି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ହନନାଯାଗତା ହ୍ଯେଷା କିଂ ନୁ ସାମ୍ନା ପ୍ରସୀଦତି
ଏବେ ମୁଁ କାହିଁକି ବ୍ୟର୍ଥରେ ସାମବାଦ କହିବି ? ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, କି ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ ଶାନ୍ତି ହେବେ ?
ନ ଦାନୈଶ୍ଚାଲିତୁଂ ଯୋଗ୍ଯା ନାନାଶସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷିତା । ଭେଦସ୍ତୁ ଵିଫଲଃ କାମଂ ସର୍ଵଦେଵଵଶାନୁଗା
ସେ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମନାଇପାରିବି ନାହିଁ । ଭେଦ ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ମରଣଂ ଶ୍ରେଯୋ ନ ସଂଗ୍ରାମେ ପଲାଯନମ୍ । ଜଯୋ ଵା ମରଣଂ ଵାଽଦ୍ଯ ଭଵତ୍ଵେଵ ଯଥାଵିଧି
ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇବାଠାରୁ ଭଲ । ଆଜି ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ରହିଛି, ବିଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯମାନଃ ସ ଶୁମ୍ଭଃ ସତ୍ତ୍ଵାଶ୍ରିତୋଽଭଵତ୍ । ଯୁଦ୍ଧାଯ ସୁସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ପୁରଃ ସ୍ଥିତାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଶୁମ୍ଭ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଭରସା କରି ଦୃଢ଼ ହେଲେ । ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ହୋଇ କହିଲେ ।
ଦେଵି ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ କାନ୍ତେଽଦ୍ଯ ଵୃଥାଽଯଂ ତେ ପରିଶ୍ରମଃ । ମୂର୍ଖାଽସି କିଲ ନାରୀଣାଂ ନାଯଂ ଧର୍ମଃ କଦାଚନ
ହେ ଦେବୀ, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ସୁନ୍ଦରୀ । ତୁମର ଏହି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ । ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂର୍ଖ । ଏହି ମାର୍ଗ କେବେ ମହିଳାଙ୍କର ନୁହେଁ ।
ନାରୀଣାଂ ଲୋଚନେ ବାଣା ଭ୍ରୁଵାଵେଵ ଶରାସନମ୍ । ହାଵଭାଵାସ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ପୁମାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ବାଣ, ଭୃକୁଟି ଧନୁଷ, ହାଭଭାବ ହେଉଛି ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
ସନ୍ନାହଶ୍ଚାଂଗରାଗୋଽତ୍ର ରଥଶ୍ଚାପି ମନୋରଥଃ । ମନ୍ଦପ୍ରଜଲ୍ପିତଂ ଭେରୀଶବ୍ଦୋ ନାନ୍ଯଃ କଦାଚନ
ତାଙ୍କର କବଚ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗରାଗ, ରଥ ହେଉଛି କଳ୍ପନାର ରଥ, ମୃଦୁ କଥା ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ ଡ଼ାକ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ।
ଅନ୍ଯାସ୍ତ୍ରଧାରଣଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଡଂବନମସଂଶଯମ୍ । ଲଜ୍ଜୈଵ ଭୂଷଣଂ କାଂତେ ନ ଚ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ କଦାଚନ
ମହିଳାମାନେ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ । ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଶୋଭା, ଧୃଷ୍ଟତା କେବେ ନୁହେଁ, ସୁନ୍ଦରୀ ।
ଯୁଧ୍ଯମାନା ଵରା ନାରୀ କର୍କଶେଵାଭିଦୃଶ୍ଯତେ । ସ୍ତନୌ ସଂଗୋପନୀଯୌ ଵା ଧନୁଷଃ କର୍ଷଣେ କଥମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳା କଠୋର ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ । ଏବଂ ତିନି କିପରି ନିଜ ଷଣ୍ଢ ଢାକି ଧନୁଷ ଟାଣିପାରିବେ ?
କ୍ଵ ମନ୍ଦଗମନଂ କୁତ୍ର ଗଦାମାଦାଯ ଧାଵନମ୍ । ବୁଦ୍ଧିଦା କାଲିକା ତେଽତ୍ର ଚାମୁଂଡା ପରନାଯିକା
ମନ୍ଦ ଚାଲିବା ଓ ଗଦା ନେଇ ଦୌଡ଼ିବା କେଉଁଠି ଏକାଠି ହେବ ? ଏଠାରେ କାଳିକା ତୁମକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦେଉଛନ୍ତି, ଚାମୁଣ୍ଡା ହେଉଛନ୍ତି ମୁଖ୍ୟ ।
ଚଂଡିକାମନ୍ତ୍ରମଧ୍ଯସ୍ଥା ଲାଲନେଽସୁସ୍ଵରା ଶିଵା । ଵାହନଂ ମୃଗରାଡାସ୍ତେ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଭଯଂକରଃ
ତୁମେ ଚଣ୍ଡିକା ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ମୃଦୁ ସ୍ୱର ଓ ଶୁଭା ହେଉଛ । ତୁମର ବାହନ ସିଂହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା ।
ଵୀଣାନାଦଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଘଂଟାନାଦଂ କରୋଷି ଯତ୍ । ରୂପଯୌଵନଯୋଃ ସର୍ଵଂ ଵିରୋଧି ଵରଵର୍ଣିନି
ବୀଣାର ଧ୍ୱନି ଛାଡ଼ି ଏବେ ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦ କରୁଛ । ଏହା ସମସ୍ତ ତୁମର ରୂପ ଓ ଯୌବନ ସହ ବିରୋଧ କରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ।
ଯଦି ତେ ସଂଗରେଚ୍ଛାଽସ୍ତି କୁରୂପା ଭଵ ଭାମିନି । ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୀ କୁନଖୀ କ୍ରୂରା ଧ୍ଵାଂକ୍ଷଵର୍ଣା ଵିଲୋଚନା
ଯଦି ତୁମର ଯୁଦ୍ଧର ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଭାବନୀ, ତେବେ ଅଶୋଭନ ହେଉ — ଠୁଣ୍ଠି ଲମ୍ବା, ନଖ ବିକୃତ, ଚକ୍ଷୁ କଠୋର, ଚିହ୍ନ ଶ୍ୟାମଳ ହେଉ ।
ଲମ୍ବପାଦା କୁଦନ୍ତୀ ଚ ମାର୍ଜାରନଯନାକୃତିଃ । ଈଦୃଶଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ତିଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଥିରା ଭଵ
ତୁମେ ଲମ୍ବା ପାଦ, ଟେଢ଼ା ଦାନ୍ତ ଓ ବିଲାଇ ଆଖି ଭଳି ଦୃଷ୍ଟି ଧରି, ଏମିତି ରୂପ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରୁହ।
କର୍କଶଂ ଵଚନଂ ବ୍ରୂହି ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଈଦୃଶୀଂ ସୁଦତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ମେ ପାଣିଃ ପ୍ରସୀଦତି
ତୁମେ କଠୋର କଥା କହ, ତାପରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଏମି ମିଷ୍ଟି ଦାନ୍ତ ଦେଖି ମୋର ହାତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ହେଉନାହିଁ।
ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷି କାମକାଂତୋପମେ ମୃଧେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ କାମାର୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଜଗଦମ୍ବିକା
ମୃଗଶାବକ ଭଳି ଆଖି ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କାମଦେବ ସମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ, ଏମି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ମାରିପାରିବି? ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏଭଳି କାମେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଗତ୍ ଜନନୀ କହିଲେ—
ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଭରତୋତ୍ତମ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ। କିଂ ଵିଷୀଦସି ମନ୍ଦାତ୍ମନ୍କାମବାଣଵିମୋହିତଃ
ହସି ଆଗରୁ ଦେବୀ ଏହି କଥା କହିଲେ— ହେ ମୂଢ଼, କାମବାଣରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ପ୍ରେକ୍ଷିକାଽହଂ ସ୍ଥିତା ମୂଢ କୁରୁ କାଲିକଯା ମୃଧମ୍ । ଚାମୁଣ୍ଡଯା ଵା କୁର୍ଵେତେ ତଵ ଯୋଗ୍ଯେ ରଣାଂଗଣେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଦର୍ଶକ ଭାବେ ଅଛି, ମୂଢ଼; ତୁମେ କାଳି ବା ଚାମୁଣ୍ଡା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରହରସ୍ଵ ଯଥାକାମଂ ନାହଂ ତ୍ଵାଂ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାଲିକାଂ ପ୍ରାହ ଦେଵୀ ମଧୁରଯା ଗିରା
ତୁମ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକ୍ରମଣ କର; ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହେଁ। ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ମଧୁର କଥାରେ କାଳିଙ୍କୁ କହିଲେ—