ରକ୍ତବୀଜୋ ମହାଶୂରଃ ସୋଽପି ନାଶଂ ଗତୋ ଯଦା । ତଦାହଂ କୀର୍ତିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଜୀଵିତାଶାଂ କରୋମି କିମ୍
ବହୁତ ସାହସୀ ରକ୍ତବୀଜ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏପରି ଘଟଣା ହେବା ପରେ, ମୋର ଖ୍ୟାତି ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ଆଶା କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ?
ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯସଂମିତେ । ନିଧନଂ ଯାତି ତରସା ଜଗତ୍କର୍ତା ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସେ, ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ଆୟୁ ଥିବା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିଵସେ କିଲ । ପତଂତି ଭଵନାତ୍ପଂଚ ନଵ ଚେଂଦ୍ରାସ୍ତଥା ପୁନଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ, ଯାହା ଚାରିଯୁଗର ହଜାର ଗୁଣା, ସେଇ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ଏବଂ ପୁଣି ନଅ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ତଥୈଵ ତ୍ରିଗୁଣେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମରଣାଯୋପକଲ୍ପତେ । ତଥୈଵ ଦ୍ଵିଗୁଣେ କାଲେ ଶଂକରଃ ଶାଂତିମେତି ଚ
ଏହିପରି ଭାବେ, ତିନି ଚକ୍ର ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଦୁଇ ଚକ୍ର ଶେଷରେ ଶଙ୍କର ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
କା ଚିଂତା ମରଣେ ମୂଢା ନିଶ୍ଵଲେ ଦୈଵନିର୍ମିତେ । ମହୀ ମହୀଧରାଣାଂ ଚ ନାଶଃ ସୂର୍ଯଶଶାଂକଯୋଃ
ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ କଣ ଚିନ୍ତା, ହେ ମୂଢ଼? ଯେତେବେଳେ ଏହା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ସମସ୍ତଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଅଛି।
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ । ଅଧ୍ରୁଵେଽସ୍ମିଞ୍ଛରୀରେ ତୁ ରକ୍ଷଣୀଯଂ ଯଶଃ ସ୍ଥିରମ୍
ଯେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ଅସ୍ଥିର ଶରୀରରେ ସ୍ଥାୟୀ ଖ୍ୟାତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ରଥୋ ମେ କଲ୍ପ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ରଣାଜିରେ । ଜଯୋ ଵା ମରଣଂ ଵାପି ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯୈଵ ଦୈଵତଃ
ମୋର ରଥଟିକୁ ଶୀଘ୍ର ତୟାରି କର; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି। ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହା ହେଉ, ମୋର ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୈନିକାଞ୍ଛୁଂଭୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ । ପ୍ରଯଯାଵଂବିକା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ତୁ ହିମାଚଲେ
ଏପରି କହି, ଶୁମ୍ଭ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠାରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଅମ୍ବିକା ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୈନ୍ଯଂ ପ୍ରଚଲିତଂ ତସ୍ଯ ସଂଗେ ତତ୍ର ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତିସଂଯୁତଂ ସାଯୁଧଂ ବହୁ
ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି—ଅଗ୍ରସର ହେଲା।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଽଚଲେ ଶୁମ୍ଭଃ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହିନୀ କାଂତାମପଶ୍ଯତ୍ସିଂହଵାହିନୀମ୍
ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁମ୍ଭ ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ସିଂହରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଜଗଦମ୍ବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ସ୍ତୂଯମାନାଂ ସୁରୈଃ ଖସ୍ଥୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷକିନ୍ନରୈଃ
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଆକାଶରୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯମାନାଂ ଚ ମଂଦାରପାଦପୋଦ୍ଭଵୈଃ । କୁର୍ଵାଣାଂ ଶଂଖନିନଦଂ ଘଂଟାନାଦଂ ମନୋହରମ୍
ମନ୍ଦାର ଗଛର ଫୁଲରେ ପୂଜିତ ହେଉଥିବା, ଶଂଖ ଓ ଘଣ୍ଟାର ମନୋହର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା ସେ ଦେବୀ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ମୋହମଗମଚ୍ଛୁଂଭଃ କାମଵିମୋହିତଃ । ପଂଚବାଣାହତଃ କାମଂ ମନସା ସମଚିଂତଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁମ୍ଭ ମୋହିତ ହେଲେ, ଆସକ୍ତିରେ ଭ୍ରମିତ, କାମଦେବଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଶରରେ ବିଧ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହୋ ରୂପମିଦଂ ସମ୍ଯଗହୋ ଚାତୁର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସୁକୁମାରାଽତିତନ୍ଵଂଗୀ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକଟଯୌଵନା । ଚିତ୍ରମେତଦସୌ ବାଲା କାମଭାଵଵିଵର୍ଜିତା
ହାଁ, ଏହି ରୂପ ନିଶ୍ଚୟ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏହି ଚାତୁର୍ୟ ଅପୂର୍ବ। ସୁକୁମାର ଓ ଅତି ସ୍ଲିମ୍ ଦେହ, ତୁରନ୍ତ ଯୌବନ ଦେଖାଯାଉଛି—ତଥାପି, ସେ ଜେଉଁଠି ଜୁବତୀ, ତଥାପି କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ।
କାମକାଂତାସମା ରୂପେ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତା । ଅମ୍ବିକେଯଂ କିମେତତ୍ତୁ ହଂତି ସର୍ଵାନ୍ମହାବଲାନ୍
ସେ ରୂପରେ କାମନୀଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହି ଅମ୍ବିକା କି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତି?
ଉପାଯଃ କୋଽତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯେନ ମେ ଵଶଗା ଭଵେତ୍ । ନ ମଂତ୍ରା ଵା ମରାଲାକ୍ଷୀସାଧନେ ସନ୍ନିଧୌ ମମ
ଏଠାରେ କଣ ଉପାୟ କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିପାରିବେ? ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଟଣା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାମ କରୁନାହିଁ।
ସର୍ଵମଂତ୍ରମଯୀ ହ୍ଯେଷା ମୋହିନୀ ମଦଗର୍ଵିତା। ସୁନ୍ଦରୀଯଂ କଥଂ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵଶଗା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହି ମହିଳା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହିନୀ ଓ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅହଂକାରିଣୀ । ଏପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପବତୀ ମୋ ଅଧୀନକୁ କିପରି ଆସିପାରିବ ?
ପାତାଲଗମନଂ ମେଽତ୍ର ନ ଯୁକ୍ତଂ ସମରାଂଗଣାତ୍ । ସାମଦାନଵିଭେଦୈଶ୍ଚ ନେଯଂ ସାଧ୍ଯା ମହାବଲା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପାତାଳକୁ ଯିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସେ ଯେତେବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାମ, ଦାନ କିମ୍ବା ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଵ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ମରଣଂ ନୋତ୍ତମଂ ଚାତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ତୁ ଯଶୋଽପହୃତ୍
ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆସିଲାବେଳେ, କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି ? ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହରାଗଲା ।
ମରଣଂ ଋଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂଗରେ ମଂଗଲାସ୍ପଦମ୍ । ଯତ୍ତତ୍ସମାନବଲଯୋର୍ଯୋଧଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯତୋଃ କିଲ
ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସମାନ ଶକ୍ତିର ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାବେଳେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି ।
ପ୍ରାପ୍ତେଯଂ ଦୈଵରଚିତା ନାରୀ ନରଶତୋତ୍ତମା । ନାଶାଯାସ୍ମତ୍କୁଲସ୍ଯେହ ସର୍ଵଥାଽତିବଲାଽବଲା
ଏହି ନାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଶତଶଃ ପୁରୁଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଯେଉଁହେଉନାହିଁ, ସେ ସବୁ ଭଳି ଆମ କୁଳର ନାଶ ଆଣିଛନ୍ତି ।
ଵୃଥା କିଂ ସାମଵାକ୍ଯାନି ମଯା ଯୋଜ୍ଯାନି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ହନନାଯାଗତା ହ୍ଯେଷା କିଂ ନୁ ସାମ୍ନା ପ୍ରସୀଦତି
ଏବେ ମୁଁ କାହିଁକି ବ୍ୟର୍ଥରେ ସାମବାଦ କହିବି ? ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, କି ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ ଶାନ୍ତି ହେବେ ?
ନ ଦାନୈଶ୍ଚାଲିତୁଂ ଯୋଗ୍ଯା ନାନାଶସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷିତା । ଭେଦସ୍ତୁ ଵିଫଲଃ କାମଂ ସର୍ଵଦେଵଵଶାନୁଗା
ସେ ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ମନାଇପାରିବି ନାହିଁ । ଭେଦ ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ମରଣଂ ଶ୍ରେଯୋ ନ ସଂଗ୍ରାମେ ପଲାଯନମ୍ । ଜଯୋ ଵା ମରଣଂ ଵାଽଦ୍ଯ ଭଵତ୍ଵେଵ ଯଥାଵିଧି
ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇବାଠାରୁ ଭଲ । ଆଜି ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ରହିଛି, ବିଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯମାନଃ ସ ଶୁମ୍ଭଃ ସତ୍ତ୍ଵାଶ୍ରିତୋଽଭଵତ୍ । ଯୁଦ୍ଧାଯ ସୁସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ପୁରଃ ସ୍ଥିତାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଶୁମ୍ଭ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଭରସା କରି ଦୃଢ଼ ହେଲେ । ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ହୋଇ କହିଲେ ।
ଦେଵି ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ କାନ୍ତେଽଦ୍ଯ ଵୃଥାଽଯଂ ତେ ପରିଶ୍ରମଃ । ମୂର୍ଖାଽସି କିଲ ନାରୀଣାଂ ନାଯଂ ଧର୍ମଃ କଦାଚନ
ହେ ଦେବୀ, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ସୁନ୍ଦରୀ । ତୁମର ଏହି ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ । ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂର୍ଖ । ଏହି ମାର୍ଗ କେବେ ମହିଳାଙ୍କର ନୁହେଁ ।
ନାରୀଣାଂ ଲୋଚନେ ବାଣା ଭ୍ରୁଵାଵେଵ ଶରାସନମ୍ । ହାଵଭାଵାସ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ପୁମାଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ବାଣ, ଭୃକୁଟି ଧନୁଷ, ହାଭଭାବ ହେଉଛି ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ।
ସନ୍ନାହଶ୍ଚାଂଗରାଗୋଽତ୍ର ରଥଶ୍ଚାପି ମନୋରଥଃ । ମନ୍ଦପ୍ରଜଲ୍ପିତଂ ଭେରୀଶବ୍ଦୋ ନାନ୍ଯଃ କଦାଚନ
ତାଙ୍କର କବଚ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗରାଗ, ରଥ ହେଉଛି କଳ୍ପନାର ରଥ, ମୃଦୁ କଥା ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ ଡ଼ାକ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ।
ଅନ୍ଯାସ୍ତ୍ରଧାରଣଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଡଂବନମସଂଶଯମ୍ । ଲଜ୍ଜୈଵ ଭୂଷଣଂ କାଂତେ ନ ଚ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯଂ କଦାଚନ
ମହିଳାମାନେ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ । ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଶୋଭା, ଧୃଷ୍ଟତା କେବେ ନୁହେଁ, ସୁନ୍ଦରୀ ।
ଯୁଧ୍ଯମାନା ଵରା ନାରୀ କର୍କଶେଵାଭିଦୃଶ୍ଯତେ । ସ୍ତନୌ ସଂଗୋପନୀଯୌ ଵା ଧନୁଷଃ କର୍ଷଣେ କଥମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଣେ ମହିଳା କଠୋର ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ । ଏବଂ ତିନି କିପରି ନିଜ ଷଣ୍ଢ ଢାକି ଧନୁଷ ଟାଣିପାରିବେ ?