ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କାଲଵଶଂ ଜଗତ୍ । ପାତାଲଂ ଗଚ୍ଛ ତରସା ଜୀଵନ୍ଭଦ୍ରମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ତେଣୁ, ରାଜା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେଖ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ସମୟର ଅଧୀନ; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିରାପଦ ରହିପାରିବ।
ମୃତେ ତ୍ଵଯି ମହାରାଜ ଶତ୍ରଵସ୍ତେ ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ । ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଗାଯନ୍ତୋ ଵିଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵତଃ
ମହାରାଜ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଗାଇ ଘୁରିବେ।
ଅଥୈକତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ। ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭୋ ଦୈତ୍ଯପତିସ୍ତଦା । ଉଵାଚ ସୈନିକାନାଶୁ କୋପାକୁଲିତଲୋଚନଃ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୁମ୍ଭ ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ତା'ର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇ, ସେଇ ସମୟରେ ସେନାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ। ଜାଲ୍ମା: କିଂ ବ୍ରୂତ ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ । ନିହତ୍ଯ ସଚିଵାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ନିର୍ଲଜ୍ଜୋ ଵିଚରାମି କିମ୍
ଶୁମ୍ଭ କହିଲେ— ମୁଁ ଏପରି ନିର୍ଲଜ୍ଜ କାମ କରି, କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି? ମୁଁ ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ମାରି, କିପରି ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଘୁରିବି?
କାଲଃ କର୍ତା ଶୁଭାନାଂ ଵାଽଶୁଭାନାଂ ବଲଵତ୍ତରଃ । କା ଚିଂତା ମମ ଦୁର୍ଵାରେ ତସ୍ମିନ୍ନୀଶେଽପ୍ଯରୂପକେ
ସମୟ ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏପରି ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟ ଉପରେ ମୋର କଣ ଚିନ୍ତା?
ଯଦ୍ଭଵତି ତଦ୍ଭଵତୁ ଯତ୍କରୋତି କରୋତୁ ତତ୍ । ନ ମେ ଚିଂତାଽସ୍ତି କୁତ୍ରାପି ମରଣାଜ୍ଜୀଵନାତ୍ତଥା
ଯାହା ହେବ, ହେଉ; ଯାହା କରାଯିବ, କରାଯାଉ; ମୋତେ କେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ନେଇ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।
ସ କାଲୋଽପ୍ଯନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ଭାଵିତୋ ନେଶତେ କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ଵର୍ଷତି ଚ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ସର୍ଵଦା
ସମୟ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟରୂପ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ସବୁବେଳେ ବର୍ଷା ହୁଏ ନାହିଁ।
କଦାଚିନ୍ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ଵା ପୌଷେ ମାଘେଽଥ ଫାଲ୍ଗୁନେ । ଅକାଲେ ଵର୍ଷତୀଵାଶୁ ତସ୍ମାନ୍ମୁଖ୍ଯୋ ନ ଚାସ୍ତ୍ଯଯମ୍
କେବେ କେବେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ, ପୌଷ, ମାଘ କିମ୍ବା ଫାଲ୍ଗୁନରେ ବର୍ଷା ହୁଏ; କେବେ କେବେ ଅସମୟରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହି କଥା ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ନୁହଁ।
କାଲୋ ନିମିତ୍ତମାତ୍ରଂ ତୁ ଦୈଵଂ ହି ବଲଵତ୍ତରମ୍ । ଦୈଵେନ ନିର୍ମିତଂ ସର୍ଵଂ ନାନ୍ଯଥା ଭଵତୀତ୍ଯଦଃ
ସମୟ କେବଳ ଏକ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ମାତ୍ର; ଭାଗ୍ୟ ତ ଏଠି ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସବୁକିଛି ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଘଟେ; ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଧିକ୍ପୋରୁଷମନର୍ଥକମ୍ । ଜେତା ଯଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ନିଶୁମ୍ଭୋଽପ୍ଯନଯା ହତଃ
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ମାନେ; ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ଅର୍ଥହୀନ, ତାହାକୁ ଲଜ୍ଜା ହେଉ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ।
ରକ୍ତବୀଜୋ ମହାଶୂରଃ ସୋଽପି ନାଶଂ ଗତୋ ଯଦା । ତଦାହଂ କୀର୍ତିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଜୀଵିତାଶାଂ କରୋମି କିମ୍
ବହୁତ ସାହସୀ ରକ୍ତବୀଜ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏପରି ଘଟଣା ହେବା ପରେ, ମୋର ଖ୍ୟାତି ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ଆଶା କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ?
ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯସଂମିତେ । ନିଧନଂ ଯାତି ତରସା ଜଗତ୍କର୍ତା ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସେ, ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ଆୟୁ ଥିବା ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିଵସେ କିଲ । ପତଂତି ଭଵନାତ୍ପଂଚ ନଵ ଚେଂଦ୍ରାସ୍ତଥା ପୁନଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ, ଯାହା ଚାରିଯୁଗର ହଜାର ଗୁଣା, ସେଇ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ଏବଂ ପୁଣି ନଅ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ତଥୈଵ ତ୍ରିଗୁଣେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମରଣାଯୋପକଲ୍ପତେ । ତଥୈଵ ଦ୍ଵିଗୁଣେ କାଲେ ଶଂକରଃ ଶାଂତିମେତି ଚ
ଏହିପରି ଭାବେ, ତିନି ଚକ୍ର ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଦୁଇ ଚକ୍ର ଶେଷରେ ଶଙ୍କର ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
କା ଚିଂତା ମରଣେ ମୂଢା ନିଶ୍ଵଲେ ଦୈଵନିର୍ମିତେ । ମହୀ ମହୀଧରାଣାଂ ଚ ନାଶଃ ସୂର୍ଯଶଶାଂକଯୋଃ
ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ କଣ ଚିନ୍ତା, ହେ ମୂଢ଼? ଯେତେବେଳେ ଏହା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ସମସ୍ତଙ୍କର ନଶ୍ୱରତା ଅଛି।
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ । ଅଧ୍ରୁଵେଽସ୍ମିଞ୍ଛରୀରେ ତୁ ରକ୍ଷଣୀଯଂ ଯଶଃ ସ୍ଥିରମ୍
ଯେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ଅସ୍ଥିର ଶରୀରରେ ସ୍ଥାୟୀ ଖ୍ୟାତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ରଥୋ ମେ କଲ୍ପ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ରଣାଜିରେ । ଜଯୋ ଵା ମରଣଂ ଵାପି ଭଵତ୍ଵଦ୍ଯୈଵ ଦୈଵତଃ
ମୋର ରଥଟିକୁ ଶୀଘ୍ର ତୟାରି କର; ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି। ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହା ହେଉ, ମୋର ହେବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୈନିକାଞ୍ଛୁଂଭୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ସତ୍ଵରଃ । ପ୍ରଯଯାଵଂବିକା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ତୁ ହିମାଚଲେ
ଏପରି କହି, ଶୁମ୍ଭ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠାରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଅମ୍ବିକା ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୈନ୍ଯଂ ପ୍ରଚଲିତଂ ତସ୍ଯ ସଂଗେ ତତ୍ର ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥପାଦାତିସଂଯୁତଂ ସାଯୁଧଂ ବହୁ
ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେନା—ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି—ଅଗ୍ରସର ହେଲା।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଽଚଲେ ଶୁମ୍ଭଃ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମୋହିନୀ କାଂତାମପଶ୍ଯତ୍ସିଂହଵାହିନୀମ୍
ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୁମ୍ଭ ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ସିଂହରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଜଗଦମ୍ବାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ସ୍ତୂଯମାନାଂ ସୁରୈଃ ଖସ୍ଥୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷକିନ୍ନରୈଃ
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଆକାଶରୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯମାନାଂ ଚ ମଂଦାରପାଦପୋଦ୍ଭଵୈଃ । କୁର୍ଵାଣାଂ ଶଂଖନିନଦଂ ଘଂଟାନାଦଂ ମନୋହରମ୍
ମନ୍ଦାର ଗଛର ଫୁଲରେ ପୂଜିତ ହେଉଥିବା, ଶଂଖ ଓ ଘଣ୍ଟାର ମନୋହର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା ସେ ଦେବୀ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ମୋହମଗମଚ୍ଛୁଂଭଃ କାମଵିମୋହିତଃ । ପଂଚବାଣାହତଃ କାମଂ ମନସା ସମଚିଂତଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁମ୍ଭ ମୋହିତ ହେଲେ, ଆସକ୍ତିରେ ଭ୍ରମିତ, କାମଦେବଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଶରରେ ବିଧ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି, ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହୋ ରୂପମିଦଂ ସମ୍ଯଗହୋ ଚାତୁର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସୁକୁମାରାଽତିତନ୍ଵଂଗୀ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକଟଯୌଵନା । ଚିତ୍ରମେତଦସୌ ବାଲା କାମଭାଵଵିଵର୍ଜିତା
ହାଁ, ଏହି ରୂପ ନିଶ୍ଚୟ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏହି ଚାତୁର୍ୟ ଅପୂର୍ବ। ସୁକୁମାର ଓ ଅତି ସ୍ଲିମ୍ ଦେହ, ତୁରନ୍ତ ଯୌବନ ଦେଖାଯାଉଛି—ତଥାପି, ସେ ଜେଉଁଠି ଜୁବତୀ, ତଥାପି କାମନାରୁ ମୁକ୍ତ।
କାମକାଂତାସମା ରୂପେ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତା । ଅମ୍ବିକେଯଂ କିମେତତ୍ତୁ ହଂତି ସର୍ଵାନ୍ମହାବଲାନ୍
ସେ ରୂପରେ କାମନୀଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହି ଅମ୍ବିକା କି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳମାନେଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତି?
ଉପାଯଃ କୋଽତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯେନ ମେ ଵଶଗା ଭଵେତ୍ । ନ ମଂତ୍ରା ଵା ମରାଲାକ୍ଷୀସାଧନେ ସନ୍ନିଧୌ ମମ
ଏଠାରେ କଣ ଉପାୟ କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିପାରିବେ? ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଟଣା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାମ କରୁନାହିଁ।
ସର୍ଵମଂତ୍ରମଯୀ ହ୍ଯେଷା ମୋହିନୀ ମଦଗର୍ଵିତା। ସୁନ୍ଦରୀଯଂ କଥଂ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵଶଗା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଏହି ମହିଳା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହିନୀ ଓ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅହଂକାରିଣୀ । ଏପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପବତୀ ମୋ ଅଧୀନକୁ କିପରି ଆସିପାରିବ ?
ପାତାଲଗମନଂ ମେଽତ୍ର ନ ଯୁକ୍ତଂ ସମରାଂଗଣାତ୍ । ସାମଦାନଵିଭେଦୈଶ୍ଚ ନେଯଂ ସାଧ୍ଯା ମହାବଲା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପାତାଳକୁ ଯିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସେ ଯେତେବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସାମ, ଦାନ କିମ୍ବା ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଵ ଗଂତଵ୍ଯଂ ଵିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ମରଣଂ ନୋତ୍ତମଂ ଚାତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ତୁ ଯଶୋଽପହୃତ୍
ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆସିଲାବେଳେ, କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି ? ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହରାଗଲା ।
ମରଣଂ ଋଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସଂଗରେ ମଂଗଲାସ୍ପଦମ୍ । ଯତ୍ତତ୍ସମାନବଲଯୋର୍ଯୋଧଯୋର୍ଯୁଧ୍ଯତୋଃ କିଲ
ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସମାନ ଶକ୍ତିର ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବାବେଳେ ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି ।