ରଣଭୂର୍ଭାତି ଭୂଯିଷ୍ଠପତିତାସୁରଵର୍ଷ୍ମକୈଃ । ରୁଧିରସ୍ରାଵସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗଜାଶ୍ଵଦେହସଂକୁଲା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ପଡିଥିବା ଅସୁରମାନଙ୍କର ଦେହରେ ଢାକି ରହିଥିଲା । ରକ୍ତ ଝରା ମିଶି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାର ଦେହରେ ଭରିଗଲା ।
ପତିତାନ୍ଦାନଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଶୁମ୍ଭୋଽତିରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଯଯୌ ଚଣ୍ଡିକାଂ ତୂର୍ଣଂ ଗଦାମାଦାଯ ଦାରୁଣାମ୍
ପଡିଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି, ନିଶୁମ୍ଭ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଦାରୁଣ ଗଦା ନେଇ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ତେଜରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ।
ସିଂହଂ ଜଘାନ ଗଦଯା ମସ୍ତକେ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ପ୍ରହୃତ୍ଯ ଚ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ଦେଵୀମତାଡଯତ୍
ଅହଂକାରରେ ଭରି ଦାଣ୍ଡରେ ସିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲା, ହସି ଦେଇ ପୁଣି ଦେବୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ସାପି ତଂ କୁପିତାତୀଵ ନିଶୁମ୍ଭଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରହରନ୍ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦେଵୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବୀ ଦେଖିଲେ, ନିଶୁମ୍ଭ ଗୁସ୍ସାରେ ପୂର୍ବରୁ ଉଭୟ ଥିଲେ, ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ତାପରେ ଦେବୀ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ତିଷ୍ଠ ମନ୍ଦମତେ ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ଖଡ୍ଗମିଦଂ ତଵ । ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ପ୍ରେରଯାମ୍ଯସ୍ମାଦ୍ ଗନ୍ତାସି ଯମସାଦନମ୍
ଦେବୀ କହିଲେ: 'ଅବୁଜ ମଣିଷ, ଏଠାରେ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ତଳୱାର ତୋ neck ରେ ଘୁସାଇ ଦେଉଛି; ପରେ ତୁ ଯମର ଘରକୁ ଯିବୁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତରସା ଦେଵୀ କୃପାଣେନ ସମାହିତା । ଚିଚ୍ଛେଦ ମସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ ନିଶୁମ୍ଭସ୍ଯାଥ ଚଣ୍ଡିକା
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ତଳୱାର ନେଇ ଶୀଘ୍ର ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ସଚ୍ଛିନ୍ନମସ୍ତକୋ ଦେଵ୍ଯା କବନ୍ଧୋଽତୀଵ ଦାରୁଣଃ । ବଭ୍ରାମ ଚ ଗଦାପାଣିସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ଦେଵତାଗଣାନ୍
ଦେବୀ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହ ଦାଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ଘୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା।
ଦେଵୀ ତସ୍ଯ ଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଚରଣୌ କରୌ । ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ତତଃ ପାପୀ ଗତାସୁଃ ପର୍ଵତୋପମଃ
ଦେବୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ପା ଓ ହାତ କାଟିଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ, ଜୀବହୀନ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଦୈତ୍ଯେ ନିଶୁମ୍ଭେ ଭୀମଵିକ୍ରମେ । ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯେ ଭଯକମ୍ପିତେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ନିଶୁମ୍ଭ ପଡ଼ିଗଲାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସେନା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽଯୁଧାନି ସର୍ଵାଣି ସୈନିକାଃ କ୍ଷତଜାପ୍ଲୁତାଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ବୁମ୍ବାରଵଂ ସର୍ଵେ କୁର୍ଵାଣା ରାଜମନ୍ଦିରମ୍
ସମସ୍ତ ସେନାପତିମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ରାଜମହଳକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତାନାଗତାନ୍ସୁସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଶୁମ୍ଭଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କ୍ଵ ନିଶୁମ୍ଭୋଽସୌ କଥଂ ଭଗ୍ନାଃ ପଲାଯିତାଃ ॥ ୪୨ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତେ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରଣତା ଭୃଶମ୍ । ରାଜଂସ୍ତେ ନିହତୋ ଭ୍ରାତା ଶେତେ ସମରମୂର୍ଧନି
ସେମାନେ ଆସିଲାପରେ, ଶୁମ୍ଭ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ପଚାରିଲେ: 'ନିଶୁମ୍ଭ କେଉଁଠି? କିପରି ହାରିଗଲେ ଏବଂ ପଳାଇଗଲେ?'
ତଯା ନିପାତିତାଃ ଶୂରା ଯେ ଚ ତେଽପ୍ଯନୁଜାନୁଗାଃ । ଵଯଂ ତ୍ଵାଂ କଥିତୁଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସମୁପାଗତାଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେନାମାନେ ଗଭୀର ଭାବେ ନମି କହିଲେ: 'ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର ଭାଇ ଯୁଦ୍ଧମୂଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଶୁଇଛନ୍ତି।'
ନିଶୁମ୍ଭୋ ନିହତସ୍ତତ୍ର ତଯା ଚଣ୍ଡିକଯାଧୁନା । ନ ହି ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ କାଲୋଽଦ୍ଯ ତଵ ରାଜନ୍ ରଣାଙ୍ଗଣେ
ଯେଉଁ ନାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଘାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆସିଛୁ।
ଦେଵକାର୍ଯଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାପୀଯଂ ପରମାଙ୍ଗନା । ହନ୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯକୁଲଂ ନୂନଂ ପ୍ରାପ୍ତେତି ପରିଚିନ୍ତଯ
ନିଶୁମ୍ଭକୁ ଏମାନେ ଚଣ୍ଡିକା ମୃତ୍ୟୁ କରିଛନ୍ତି; ଆଜି ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ସମୟ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ନୈଷା ପ୍ରାକୃତଯୋଷୈଵ ଦେଵୀ ଶକ୍ତିରନୁତ୍ତମା । ଅଚିନ୍ତ୍ଯଚରିତା କ୍ଵାପି ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ଦୈଵତୈରପି
ଭାବନା କରନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦାନବ ଜାତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ନାନାରୂପଧରାତୀଵ ମାଯାମୂଲଵିଶାରଦା । ଵିଚିତ୍ରଭୂଷଣା ଦେଵୀ ସର୍ଵାଯୁଧଧରା ଶୁଭା
ସେ ସାଧାରଣ ନାରୀ ନୁହେଁ; ଦେବୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅପାର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଗହନା ଗୂଢଚରିତା କାଲରାତ୍ରିରିଵାପରା । ଅପାରପାରଗା ପୂର୍ଣା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ସେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି, ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ, ବିଚିତ୍ର ଭୂଷା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୁଭା।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥିତା ଦେଵାସ୍ତାଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତ୍ଯକୁତୋଭଯାଃ । ଦେଵକାର୍ଯଞ୍ଚ କୁର୍ଵାଣାଂ ଶ୍ରୀଦେଵୀଂ ପରମାଦ୍ଭୁତାମ୍
ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଅନ୍ୟ କାଳରାତ୍ରୀ ପରି, ସେ ଅସୀମ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ପଲାଯନଂ ପରୋ ଧର୍ମଃ ସର୍ଵଥା ଦେହରକ୍ଷଣମ୍ । ରକ୍ଷିତେ କିଲ ଦେହେସ୍ମିନ୍କାଲେଽସ୍ମତ୍ସୁଖତାଙ୍ଗତେ
ଦେବତାମାନେ ଭୟ ନାହିଁ, ଆକାଶରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯୋ ରାଜନ୍ ଭଵିତା ତେ ନ ସଂଶଯଃ । କାଲଃ କରୋତି ବଲିନଂ ସମଯେ ନିର୍ବଲଂ କ୍ଵଚିତ୍
ପଳାଇବା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ, ସଦା ଦେହର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ; ଦେହ ରକ୍ଷିଲେ ଆମ ପାଇଁ ସୁଖ ରହିଥାଏ।
ତଂ ପୁନଃ ସବଲଂ କୃତ୍ଵା ଜଯାଯୋପଦଧାତି ହି । ଦାତାରଂ ଯାଚକଂ କାଲଃ କରୋତି ସମଯେ କ୍ଵଚିତ୍
ସମୟ ପୁଣିଥରେ ତାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି, ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ; ଦାତା ଓ ଭିକ୍ଷୁକ, ଏହି ଦୁଇ ଭୂମିକା ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କେବେ କେବେ ଅଦଳବଦଳ ହୁଏ।
ଭିକ୍ଷୁକଂ ଧନଦାତାରଂ କରୋତି ସମଯାନ୍ତରେ । ଵିଷ୍ଣୁଃ କାଲଵଶେ ନୂନଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵା ପାର୍ଵତୀପତିଃ
ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ସମୟ ଭିକ୍ଷୁକୁ ଧନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କରିଦିଏ; ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସମୟର ଅଧୀନ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯା ନିର୍ଜରାଃ ସର୍ଵେ କାଲ ଏଵ ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ଵିପରୀତଂ ତଵାଧୁନା
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଅମରମାନେ ସମସ୍ତେ ସମୟର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି; ତେଣୁ, ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ସମୟ ଭଲ ନୁହେଁ, ଏହିପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର।
ସମ୍ମୁଖୋ ଦେଵତାନାଞ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ନାଶହେତୁକଃ । ଏକୈଵ ଚ ଗତିର୍ନାସ୍ତି କାଲସ୍ଯ କିଲ ଭୂପତେ
ସମୟ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ନାଶର କାରଣ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଁ ହୋଇ ରହିଛି; ରାଜା, ସତ୍ୟ କଥା, ସମୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ନାନାରୂପଧରାପ୍ଯସ୍ତି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । କଦାଚିତ୍ସମ୍ଭଵୋ ନୄଣାଂ କଦାଚିତ୍ପ୍ରଲଯସ୍ତଥା
ସମୟ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିବା ଦରକାର; କେବେ କେବେ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ଆଣେ, କେବେ କେବେ ନାଶ ଆଣେ।
ଉତ୍ପତ୍ତିହେତୁଃ କାଲୋଽନ୍ଯଃ କ୍ଷଯହେତୁସ୍ତଥାପରଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତେ ମହାରାଜ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ
ଏକ ପ୍ରକାର ସମୟ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ସମୟ ନାଶର କାରଣ; ମହାରାଜ, ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖୁଛ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର।
କରଦାସ୍ତେ କୃତାଃ ପୂର୍ଵଂ କାଲେନ ସମ୍ମୁଖେନ ଚ । ତେନୈଵ ଵିମୁଖେନାଦ୍ଯ ବଲିନୋଽବଲଯାସୁରାଃ
ପୂର୍ବେ, ସମୟ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଦାଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା; ଏବେ, ସେଇ ସମୟ ପଛ ଫେରିଯିବାରୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ନିହତା ନିତରାଂ କାଲଃ କରୋତି ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ନୈଵାତ୍ର କାରଣଂ କାଲୀ ନୈଵ ଦେଵାଃ ସନାତନାଃ
ସମୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନାଶ କରେ ଏବଂ ଭଲ ମନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ କାଳୀ କିମ୍ବା ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାମାନେ କାରଣ ନୁହଁନ୍ତି।
ଯଥା ତେ ରୋଚତେ ରାଜଂସ୍ତଥା କୁରୁ ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ । କାଲୋଽଯଂ ନାତ୍ର ହେତୁସ୍ତେ ଦାନଵାନାଂ ତଥା ପୁନଃ
ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କର; ଏଠାରେ ସମୟ କାରଣ ନୁହଁ, ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ।
ତ୍ଵଦଗ୍ରତୋ ଗତଃ ଶକ୍ରୋ ଭଗ୍ନଃ ସଂଖ୍ଯେ ନିରାଯୁଧଃ । ତଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରୋ ଵରୁଣୋ ଧନଦୋ ଯମଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଯାଇଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଓ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ; ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ବରୁଣ, କୁବେର ଓ ଯମ ମଧ୍ୟ।