ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ପାମରା ଯୂଯଂ ପାତାଲଂ ଵା ଜଲାର୍ଣଵମ୍ । ଜୀଵିତାଶାଂ ସ୍ଥିରାଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ରୈଵାଯୁଧାନି ଚ
“ତମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାତାଳକୁ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉ । ଜୀବନର ଆଶା ରଖି, ଏଠି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡି ଦଠିବା ।”
ଅଥଵା ମଚ୍ଛରାଘାତହତପ୍ରାଣା ରଣାଜିରେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖଂ ସର୍ଵେ କ୍ରୀଡନ୍ତୁ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ
“ନାହିଁ ତ, ମୋର ଅସ୍ତ୍ରର ଘାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଛାଡି ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ପାଇବେ ଓ ସେଠି ଖେଳିବେ ।”
କାତରତ୍ଵଂ ଚ ଶୂରତ୍ଵଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା । ଦଦାମ୍ଯଭଯଦାନଂ ଵୈ ଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଯଥାସୁଖମ୍
“ଭୟ ଓ ସାହସ ସବୁବେଳେ ଆସେନାହିଁ । ମୁଁ ତମେମାନେକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଛି । ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାମତଃ ଯାଉ ।”
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯା ନିଶୁମ୍ଭୋ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ନିଶିତଂ ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ଚର୍ମ ଚୈଵାଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଛନ୍ତି: ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ନିଶୁମ୍ଭ ଅତି ଅହଂକାରରେ ଭରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଅଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଢାଲ ନେଇଲେ ।
ଧାଵମାନସ୍ତୁ ତରସାସିନା ସିଂହଂ ମଦୋତ୍କଟମ୍ । ଜଘାନାତିବଲାନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଭ୍ରାମଯଞ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ସେ ତଳୱାର ନେଇ ତେଜରେ ଦୌଡ଼ି, ମଦରେ ଭରିଥିବା ସିଂହକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ । ତାପରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଘୂରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ।
ତତୋ ଦେଵୀ ସ୍ଵଗଦଯା ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵାସିପାତନମ୍ । ତାଡଯାମାସ ତଂ ବାହୋର୍ମୂଲେ ପରଶୁନା ତଦା
ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦେଇ ତଳୱାରର ଘାତକୁ ଟାଳି, ପରଶୁ ଦେଇ ତାଙ୍କର ବାହୁର ମୂଳରେ ଘାତ କଲେ ।
ଖଡ୍ଗେନ ନିହତଃ ସୋଽପି ବାହୁମୂଲେ ମହାମଦଃ । ସଂସ୍ତଭ୍ଯ ଵେଦନାଂ ଭୂଯୋ ଜଘାନ ଚଣ୍ଡିକାଂ ତଦା
ତଳୱାରର ଘାତରେ ବାହୁର ମୂଳରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅତି ଅହଂକାରୀ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି, ପୁନି ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ସାପି ଘଣ୍ଟାସ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ଚକାର ଭଯଦଂ ନୃଣାମ୍ । ପପୌ ପୁନଃ ପୁନଃ ପାନଂ ନିଶୁମ୍ଭଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛତୀ
ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଘଣ୍ଟା ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କଲା । ସେ ନିଶୁମ୍ଭକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହି, ପୁନିପୁନି ପାନ କଲେ ।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵାତିଭଯପ୍ରଦମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣାମ୍
ଏଭଳି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକାପେକା ଜୟ ଚାହି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ପଲାଦାଃ ପକ୍ଷିଣଃ କ୍ରୂରାଃ ସାରମେଯାଶ୍ଚ ଜମ୍ବୁକାଃ । ନନୃତୁଶ୍ଚାତିସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଗୃଧ୍ରାଃ କଙ୍କାଶ୍ଚ ଵାଯସାଃ
ମାଂସ ଖାଇବା ପକ୍ଷୀ, କ୍ରୂର ଶ୍ୱା, ଜମ୍ବୁକ, ଗୃଧ୍ର, କଂକ ଓ କାଉ ଅତି ଖୁସିରେ ନାଚିଲେ ।
ରଣଭୂର୍ଭାତି ଭୂଯିଷ୍ଠପତିତାସୁରଵର୍ଷ୍ମକୈଃ । ରୁଧିରସ୍ରାଵସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଗଜାଶ୍ଵଦେହସଂକୁଲା
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ପଡିଥିବା ଅସୁରମାନଙ୍କର ଦେହରେ ଢାକି ରହିଥିଲା । ରକ୍ତ ଝରା ମିଶି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡାର ଦେହରେ ଭରିଗଲା ।
ପତିତାନ୍ଦାନଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଶୁମ୍ଭୋଽତିରୁଷାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଯଯୌ ଚଣ୍ଡିକାଂ ତୂର୍ଣଂ ଗଦାମାଦାଯ ଦାରୁଣାମ୍
ପଡିଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଦେଖି, ନିଶୁମ୍ଭ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଦାରୁଣ ଗଦା ନେଇ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ତେଜରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ ।
ସିଂହଂ ଜଘାନ ଗଦଯା ମସ୍ତକେ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ପ୍ରହୃତ୍ଯ ଚ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ପୁନର୍ଦେଵୀମତାଡଯତ୍
ଅହଂକାରରେ ଭରି ଦାଣ୍ଡରେ ସିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲା, ହସି ଦେଇ ପୁଣି ଦେବୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ସାପି ତଂ କୁପିତାତୀଵ ନିଶୁମ୍ଭଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରହରନ୍ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଦେଵୀ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବୀ ଦେଖିଲେ, ନିଶୁମ୍ଭ ଗୁସ୍ସାରେ ପୂର୍ବରୁ ଉଭୟ ଥିଲେ, ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ତାପରେ ଦେବୀ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ତିଷ୍ଠ ମନ୍ଦମତେ ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ଖଡ୍ଗମିଦଂ ତଵ । ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ପ୍ରେରଯାମ୍ଯସ୍ମାଦ୍ ଗନ୍ତାସି ଯମସାଦନମ୍
ଦେବୀ କହିଲେ: 'ଅବୁଜ ମଣିଷ, ଏଠାରେ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ତଳୱାର ତୋ neck ରେ ଘୁସାଇ ଦେଉଛି; ପରେ ତୁ ଯମର ଘରକୁ ଯିବୁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତରସା ଦେଵୀ କୃପାଣେନ ସମାହିତା । ଚିଚ୍ଛେଦ ମସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ ନିଶୁମ୍ଭସ୍ଯାଥ ଚଣ୍ଡିକା
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ତଳୱାର ନେଇ ଶୀଘ୍ର ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ସଚ୍ଛିନ୍ନମସ୍ତକୋ ଦେଵ୍ଯା କବନ୍ଧୋଽତୀଵ ଦାରୁଣଃ । ବଭ୍ରାମ ଚ ଗଦାପାଣିସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ଦେଵତାଗଣାନ୍
ଦେବୀ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହ ଦାଣ୍ଡ ହାତରେ ଧରି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି ଘୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା।
ଦେଵୀ ତସ୍ଯ ଶିତୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଚରଣୌ କରୌ । ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ତତଃ ପାପୀ ଗତାସୁଃ ପର୍ଵତୋପମଃ
ଦେବୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ପା ଓ ହାତ କାଟିଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ, ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ, ଜୀବହୀନ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଦୈତ୍ଯେ ନିଶୁମ୍ଭେ ଭୀମଵିକ୍ରମେ । ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ତତ୍ସୈନ୍ଯେ ଭଯକମ୍ପିତେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ନିଶୁମ୍ଭ ପଡ଼ିଗଲାବେଳେ, ତାଙ୍କର ସେନା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽଯୁଧାନି ସର୍ଵାଣି ସୈନିକାଃ କ୍ଷତଜାପ୍ଲୁତାଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ବୁମ୍ବାରଵଂ ସର୍ଵେ କୁର୍ଵାଣା ରାଜମନ୍ଦିରମ୍
ସମସ୍ତ ସେନାପତିମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ରାଜମହଳକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତାନାଗତାନ୍ସୁସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଶୁମ୍ଭଃ ଶତ୍ରୁନିଷୂଦନଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କ୍ଵ ନିଶୁମ୍ଭୋଽସୌ କଥଂ ଭଗ୍ନାଃ ପଲାଯିତାଃ ॥ ୪୨ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ରାଜ୍ଞସ୍ତେ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରଣତା ଭୃଶମ୍ । ରାଜଂସ୍ତେ ନିହତୋ ଭ୍ରାତା ଶେତେ ସମରମୂର୍ଧନି
ସେମାନେ ଆସିଲାପରେ, ଶୁମ୍ଭ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ପଚାରିଲେ: 'ନିଶୁମ୍ଭ କେଉଁଠି? କିପରି ହାରିଗଲେ ଏବଂ ପଳାଇଗଲେ?'
ତଯା ନିପାତିତାଃ ଶୂରା ଯେ ଚ ତେଽପ୍ଯନୁଜାନୁଗାଃ । ଵଯଂ ତ୍ଵାଂ କଥିତୁଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସମୁପାଗତାଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେନାମାନେ ଗଭୀର ଭାବେ ନମି କହିଲେ: 'ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର ଭାଇ ଯୁଦ୍ଧମୂଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଶୁଇଛନ୍ତି।'
ନିଶୁମ୍ଭୋ ନିହତସ୍ତତ୍ର ତଯା ଚଣ୍ଡିକଯାଧୁନା । ନ ହି ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ କାଲୋଽଦ୍ଯ ତଵ ରାଜନ୍ ରଣାଙ୍ଗଣେ
ଯେଉଁ ନାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଘାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆପଣଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆସିଛୁ।
ଦେଵକାର୍ଯଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାପୀଯଂ ପରମାଙ୍ଗନା । ହନ୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯକୁଲଂ ନୂନଂ ପ୍ରାପ୍ତେତି ପରିଚିନ୍ତଯ
ନିଶୁମ୍ଭକୁ ଏମାନେ ଚଣ୍ଡିକା ମୃତ୍ୟୁ କରିଛନ୍ତି; ଆଜି ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ସମୟ ନୁହେଁ, ରାଜା।
ନୈଷା ପ୍ରାକୃତଯୋଷୈଵ ଦେଵୀ ଶକ୍ତିରନୁତ୍ତମା । ଅଚିନ୍ତ୍ଯଚରିତା କ୍ଵାପି ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ଦୈଵତୈରପି
ଭାବନା କରନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦାନବ ଜାତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ନାନାରୂପଧରାତୀଵ ମାଯାମୂଲଵିଶାରଦା । ଵିଚିତ୍ରଭୂଷଣା ଦେଵୀ ସର୍ଵାଯୁଧଧରା ଶୁଭା
ସେ ସାଧାରଣ ନାରୀ ନୁହେଁ; ଦେବୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅପାର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଗହନା ଗୂଢଚରିତା କାଲରାତ୍ରିରିଵାପରା । ଅପାରପାରଗା ପୂର୍ଣା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ସେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି, ମାୟାରେ ଦକ୍ଷ, ବିଚିତ୍ର ଭୂଷା ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୁଭା।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥିତା ଦେଵାସ୍ତାଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତ୍ଯକୁତୋଭଯାଃ । ଦେଵକାର୍ଯଞ୍ଚ କୁର୍ଵାଣାଂ ଶ୍ରୀଦେଵୀଂ ପରମାଦ୍ଭୁତାମ୍
ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଗଭୀର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଅନ୍ୟ କାଳରାତ୍ରୀ ପରି, ସେ ଅସୀମ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ପଲାଯନଂ ପରୋ ଧର୍ମଃ ସର୍ଵଥା ଦେହରକ୍ଷଣମ୍ । ରକ୍ଷିତେ କିଲ ଦେହେସ୍ମିନ୍କାଲେଽସ୍ମତ୍ସୁଖତାଙ୍ଗତେ
ଦେବତାମାନେ ଭୟ ନାହିଁ, ଆକାଶରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଶ୍ରୀଦେବୀ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।
ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜଯୋ ରାଜନ୍ ଭଵିତା ତେ ନ ସଂଶଯଃ । କାଲଃ କରୋତି ବଲିନଂ ସମଯେ ନିର୍ବଲଂ କ୍ଵଚିତ୍
ପଳାଇବା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ, ସଦା ଦେହର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ; ଦେହ ରକ୍ଷିଲେ ଆମ ପାଇଁ ସୁଖ ରହିଥାଏ।