ତମାଜଗାମ ଶୁମ୍ଭୋଽପି ସ୍ଵବଲେନ ସମାଵୃତଃ । ପ୍ରେକ୍ଷକୋଽଭୂଦ୍ରଣେ ରାଜା ସଂଗ୍ରାମରସପଣ୍ଡିତଃ
ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଲା; ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧର ରସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗଗନେ ସଂସ୍ଥିତା ଦେଵାସ୍ତଦାଭ୍ରପଟଲାଵୃତାଃ । ଦିଦୃକ୍ଷଵସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମେ ସେନ୍ଦ୍ରା ଯକ୍ଷଗଣାସ୍ତଥା
ଏ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ମେଘର ଲେୟରେ ଢାକା ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ସହିତ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ନିଶୁମ୍ଭୋଽଥ ରଣେ ଗତ୍ଵା ଧନୁରାଦାଯ ଶାର୍ଙ୍ଗକମ୍ । ଚକାର ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସ ଭୀଷଯଞ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ତାପରେ ନିଶୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ନେଇ, ଅନେକ ଅଗ୍ନିବାଣ ଝଡ଼େଇ ଜଗଦମ୍ବାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ଶରଜାଲାନି ନିଶୁମ୍ଭଂ ଚଣ୍ଡିକା ରଣେ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଦାଯ ଧନୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜହାସ ସୁସ୍ଵରଂ ମୁହୁଃ
ଚଣ୍ଡିକା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଅନେକ ଅଗ୍ନିବାଣ ଝଡ଼େଇବା ଦେଖି, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ନେଇ, ଅନେକ ଥର ସୁମଧୁର ହସ କରିଲେ।
ଉଵାଚ କାଲିକାଂ ଦେଵୀ ପଶ୍ଯ ମୂର୍ଖତ୍ଵମେତଯୋଃ । ମରଣାଯାଗତୌ କାଲି ମତ୍ସମୀପମିହାଧୁନା
ଦେବୀ କାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ: କାଳୀ, ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମୂର୍ଖତାକୁ ଦେଖ; ଏମାନେ ଏବେ ମୋ ନିକଟକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯଵଧଂ ଘୋରଂ ରକ୍ତବୀଜାତ୍ଯଯଂ ତଥା । ଜଯାଶାଂ କୁରୁତସ୍ତ୍ଵେତୌ ମୋହିତୌ ମମ ମାଯଯା
ଦେବୀ କହିଲେ: ଦେଖ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବଧ ଓ ରକ୍ତବୀଜର ନାଶ ଦେଖିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେ ଜୟର ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ମୋ ମାୟାରେ ଏମାନେ ଭ୍ରମିତ।
ଆଶା ବଲଵତୀ ହ୍ଯେଷା ନ ଜହାତି ନରଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଭଗ୍ନଂ ହୃତବଲଂ ନଷ୍ଟଂ ଗତପକ୍ଷଂ ଵିଚେତନମ୍
ଆଶା ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହା କେବେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ; ଏକା, ଶକ୍ତିହୀନ, ହାରିଗଲା, ସାଥୀ ନାହିଁ, ଅଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶା ରହିଥାଏ।
ଆଶାପାଶନିବଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵୌ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପାଗତୌ । ନିହନ୍ତଵ୍ଯୌ ମଯା କାଲି ରଣେ ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭକୌ
ଆଶାର ଦୂଢ଼ ଜାଲରେ ବାନ୍ଧି, ଏମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଛନ୍ତି; କାଳୀ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଆସନ୍ନମରଣାଵେତୌ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୈଵମୋହିତୌ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଦ୍ଯ ତୌ
ଏବେ ଏମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଓ ଦୈବ ମୋହରେ ଆବୃତ, ଆସିପହଁଚିଛନ୍ତି; ଆଜି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଏମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାଲିକାଂ ଚଣ୍ଡୀ କର୍ଣାକୃଷ୍ଟଶରୋତ୍କରୈଃ । ଛାଦଯାମାସ ତରସା ନିଶୁମ୍ଭଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କାଳୀଙ୍କୁ କହି, ଚଣ୍ଡିକା ନିଜ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୁଷ ଟାଣି ଅଗ୍ନିବାଣ ଝଡ଼େଇ, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ।
ଦାନଵୋଽପି ଶରାଂସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ତଯୋଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵାତିଭଯାନକମ୍
ଦାନବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣକୁ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ନିବାଣରେ କାଟିଦେଲା; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
କେସରୀ କେଶଜାଲାନି ଧୁନ୍ଵାନଃ ସୈନ୍ଯସାଗରମ୍ । ଗାହଯାମାସ ବଲଵାନ୍ସରସୀଂ ଵାରଣୋ ଯଥା
ସିଂହ ନିଜ କେଶ ଓଲାଇ, ସେନାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଲାଘିଗଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଯେପରି ଝିଲିକୁ ଡୁବାଇଦେଇଥାଏ, ସେପରି ସେନାକୁ ଡୁବାଇଦେଲା।
ନଖୈର୍ଦନ୍ତପ୍ରହାରୈସ୍ତୁ ଦାନଵାନ୍ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାନ୍ । ଚଖାଦ ଚ ଵିଶୀର୍ଣାଙ୍ଗାନ୍ ଗଜାନିଵ ମଦୋତ୍କଟାନ୍
ନଖ ଓ ଦାନ୍ତର ଆଘାତରେ, ସିଂହ ସେନାରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ର ଦେହ ଭାଗ ଭାଗ କରି, ଭଙ୍ଗ ଶରୀରକୁ ମଦରେ ମତାଳା ହାତୀ ପରି ଖାଇଦେଲା।
ଏଵଂ ଵିମଥ୍ଯମାନେ ତୁ ସୈନ୍ଯେ କେସରିଣା ତଦା । ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ନିଶୁମ୍ଭୋଽଥ ଵିକୃଷ୍ଟଵରକାର୍ମୁକଃ
ଏପରି ସିଂହ ସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ନିଶୁମ୍ଭ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଟାଣି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଝାପିଲା।
ଅନ୍ଯେଽପି କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵୀଂ ହନ୍ତୁମୁପାଯଯୁଃ । ସନ୍ଦଷ୍ଟଦନ୍ତରସନା ରକ୍ତନେତ୍ରା ହ୍ଯନେକଶଃ
ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଦେବୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ଦାନ୍ତ କଟି, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଆସୁଥିଲେ ।
ତତ୍ରାଜଗାମ ତରସା ଶୁମ୍ଭଃ ସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ନିହତ୍ଯ କାଲିକାଂ କୋପାଦ୍ଗ୍ରହୀତୁଂ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ତେଜରେ ଆସିଲେ । କ୍ରୋଧରେ କାଳୀଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଦଦର୍ଶାଜାଵମ୍ବିକାଞ୍ଚ ପୁରଃସ୍ଥିତାମ୍ । ରୌଦ୍ରରସଯୁତାଂ କାନ୍ତାଂ ଶୃଙ୍ଗାରରସସଂଯୁତାମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ଶୁମ୍ଭ ଦେଖିଲେ ଆମ୍ବିକା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଠିଛନ୍ତି । ସେ ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ରହିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ରୂପରେ କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରେମ ଦୁଇଟି ମିଶିଥିଲା ।
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିପୁଲାପାଙ୍ଗୀଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵରସୁନ୍ଦରୀମ୍ । ସୁରକ୍ତନଯନାଂ ରମ୍ଯାଂ କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣାଂ ତଥା
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ । ତିନି ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର । ତାଙ୍କର ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ରୂପରେ ରମ୍ୟ, କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା ।
ଵିଵାହେଚ୍ଛାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜଯାଶାଂ ଦୂରତସ୍ତଥା । ମରଣେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଥାଵାହିତକାର୍ମୁକଃ
ବିବାହର ଇଚ୍ଛା ଓ ଜୟର ଆଶାକୁ ଛାଡି, ଶୁମ୍ଭ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ସେ ଧନୁଷ ତଣି ତିଆରି ହୋଇ ଦଠିଲେ ।
ତଂ ତଥା ଦାନଵଂ ଦେଵୀ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ । ବଭାଷେ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ତେଷାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ରଣମସ୍ତକେ
ଏଭଳି ଦାନବକୁ ଦେବୀ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ । ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାନବମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ ।
ଗଚ୍ଛଧ୍ଵଂ ପାମରା ଯୂଯଂ ପାତାଲଂ ଵା ଜଲାର୍ଣଵମ୍ । ଜୀଵିତାଶାଂ ସ୍ଥିରାଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ରୈଵାଯୁଧାନି ଚ
“ତମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାତାଳକୁ କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉ । ଜୀବନର ଆଶା ରଖି, ଏଠି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡି ଦଠିବା ।”
ଅଥଵା ମଚ୍ଛରାଘାତହତପ୍ରାଣା ରଣାଜିରେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖଂ ସର୍ଵେ କ୍ରୀଡନ୍ତୁ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ
“ନାହିଁ ତ, ମୋର ଅସ୍ତ୍ରର ଘାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖ ଛାଡି ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ପାଇବେ ଓ ସେଠି ଖେଳିବେ ।”
କାତରତ୍ଵଂ ଚ ଶୂରତ୍ଵଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା । ଦଦାମ୍ଯଭଯଦାନଂ ଵୈ ଯାନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଯଥାସୁଖମ୍
“ଭୟ ଓ ସାହସ ସବୁବେଳେ ଆସେନାହିଁ । ମୁଁ ତମେମାନେକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଛି । ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାମତଃ ଯାଉ ।”
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯା ନିଶୁମ୍ଭୋ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ନିଶିତଂ ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ଚର୍ମ ଚୈଵାଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଛନ୍ତି: ଦେବୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ନିଶୁମ୍ଭ ଅତି ଅହଂକାରରେ ଭରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଅଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଢାଲ ନେଇଲେ ।
ଧାଵମାନସ୍ତୁ ତରସାସିନା ସିଂହଂ ମଦୋତ୍କଟମ୍ । ଜଘାନାତିବଲାନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଭ୍ରାମଯଞ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ସେ ତଳୱାର ନେଇ ତେଜରେ ଦୌଡ଼ି, ମଦରେ ଭରିଥିବା ସିଂହକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ । ତାପରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଘୂରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ।
ତତୋ ଦେଵୀ ସ୍ଵଗଦଯା ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵାସିପାତନମ୍ । ତାଡଯାମାସ ତଂ ବାହୋର୍ମୂଲେ ପରଶୁନା ତଦା
ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଗଦା ଦେଇ ତଳୱାରର ଘାତକୁ ଟାଳି, ପରଶୁ ଦେଇ ତାଙ୍କର ବାହୁର ମୂଳରେ ଘାତ କଲେ ।
ଖଡ୍ଗେନ ନିହତଃ ସୋଽପି ବାହୁମୂଲେ ମହାମଦଃ । ସଂସ୍ତଭ୍ଯ ଵେଦନାଂ ଭୂଯୋ ଜଘାନ ଚଣ୍ଡିକାଂ ତଦା
ତଳୱାରର ଘାତରେ ବାହୁର ମୂଳରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅତି ଅହଂକାରୀ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି, ପୁନି ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ ।
ସାପି ଘଣ୍ଟାସ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ଚକାର ଭଯଦଂ ନୃଣାମ୍ । ପପୌ ପୁନଃ ପୁନଃ ପାନଂ ନିଶୁମ୍ଭଂ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛତୀ
ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଘଣ୍ଟା ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କଲା । ସେ ନିଶୁମ୍ଭକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହି, ପୁନିପୁନି ପାନ କଲେ ।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵାତିଭଯପ୍ରଦମ୍ । ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣାମ୍
ଏଭଳି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକାପେକା ଜୟ ଚାହି, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ପଲାଦାଃ ପକ୍ଷିଣଃ କ୍ରୂରାଃ ସାରମେଯାଶ୍ଚ ଜମ୍ବୁକାଃ । ନନୃତୁଶ୍ଚାତିସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଗୃଧ୍ରାଃ କଙ୍କାଶ୍ଚ ଵାଯସାଃ
ମାଂସ ଖାଇବା ପକ୍ଷୀ, କ୍ରୂର ଶ୍ୱା, ଜମ୍ବୁକ, ଗୃଧ୍ର, କଂକ ଓ କାଉ ଅତି ଖୁସିରେ ନାଚିଲେ ।