ମରଣଂ ତ୍ଵନିଵାର୍ଯଂ ଵୈ ପ୍ରାଣିନାଂ କାଲକଲ୍ପିତମ୍ । ତଦ୍ଭଯଂ ଜନ୍ମନୋପାତ୍ତଂ ତ୍ଯଜେତ୍କୋ ଦୁର୍ଲଭଂ ଯଶଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅଟଳ, କାଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଜନ୍ମ ସହ ଆସିଥିବା ଭୟରେ କିଏ ଦୁର୍ଲଭ ଯଶ ଛାଡିପାରିବ?
ନିଶୁମ୍ଭାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ରଥାରୂଢୋ ରଣାଜିରେ । ହତ୍ଵା ତାମାଗମିଷ୍ଯାମି ନାଗମିଷ୍ଯାମି ଚାନ୍ଯଥା
ମୁଁ, ନିଶୁମ୍ଭ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି; ତାଙ୍କୁ ମାରି ଫେରିବି—ନହେଲେ ମୁଁ ଫେରିବି ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ତୁ ସେନାଯୁତୋ ଵୀର ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋ ଭଵସ୍ଵ ମେ । ତରସା ତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନାରୀଂ ନଯ ଯମାଲଯେ
ତୁମେ, ବୀର, ନିଜ ସେନା ସହ ମୋର ପଛରେ ରହ; ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଏହି ନାରୀକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ।
ନିଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ଅହମଦ୍ଯ ହନିଷ୍ଯାମି ଗତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାଞ୍ଚ କାଲିକାମ୍ । ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାମଥାମ୍ବିକାମ୍
ନିଶୁମ୍ଭ କହିଲେ: ଆଜି ମୁଁ ଯିବି ଦୁଷ୍ଟ କାଳିକାକୁ ମାରିଦେବି; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଶୀଘ୍ର ଅମ୍ବିକାକୁ ନେଇ ଫେରିବି।
ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵରାକାଯାସ୍ତୁ କାରଣେ । କ୍ଵୈଷା ବାଲା କ୍ଵ ମେ ବାହୁଵୀର୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵଵଶଙ୍କରମ୍
ରାଜା, ଏହି ଦୁଃଖୀ ନାରୀ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିନାହିଁ; ସେ କେଉଁଠି ଏକ ଛୋଟ ଜିଅ, ମୋର ବାହୁବଳ ଦୁନିଆକୁ ବଶ କରିପାରିବା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽର୍ତିଂ ଵିପୁଲାଂ ଭ୍ରାତର୍ଭୁଂକ୍ଷ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍ । ଆନଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କାମଂ ମାନିନୀଂ ମାନସଂଯୁତାମ୍
ଭାଇ, ତୁମେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଛାଡି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର; ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ସେଇ ଅହଂକାରିଣୀ, ଉଚ୍ଚ ମନବଳ ଥିବା ନାରୀକୁ ଆଣିଦେବି।
ମଯି ତିଷ୍ଠତି ତେ ରାଜନ୍ନ ଯୁକ୍ତଂ ଗମନଂ ରଣେ । ଗତ୍ଵାହମାନଯିଷ୍ଯାମି ତଵାର୍ଥେ ଵୈ ଜଯଶ୍ରିଯମ୍
ରାଜା, ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଯିବି ତୁମ ପାଇଁ ଜୟର ମହିମା ଆଣିଦେବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ କନୀଯାନ୍ବଲଗର୍ଵିତଃ । ରଥମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲଂ ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲାଵୃତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ନିଜଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଛୋଟ ଭାଇ ନିଜ ବଡ଼ ରଥରେ ବସି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ନିଜ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଲା।
ଜଗାମ ତରସା ତୂର୍ଣଂ ସଙ୍ଗରେ କୃତମଙ୍ଗଲଃ । ସଂସ୍ତୁତୋ ବନ୍ଦିସୂତୈଶ୍ଚ ସାଯୁଧଃ ସପରିଷ୍କରଃ
ସେ ଶୀଘ୍ର ତାରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲା, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବାଦକ ଓ ରଥଚାଳକମାନେ ଗାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ।
ଯୁଦ୍ଧାତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗତାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଶୁମ୍ଭାଯ ଵାର୍ତାଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନିଶୁମ୍ଭୋ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ମରଣାଯ ଜଯାଯ ଵା । ସୋଦ୍ଯମଃ ସବଲଃ ଶୂରୋ ରଣେ ଦେଵୀମୁପାଯଯୌ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ନିଶୁମ୍ଭ ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହା ହେଉ ଦେଉ, ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେନା ସହ ଉଦ୍ୟମ କରି, ସାହସିକ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲା।
ତମାଜଗାମ ଶୁମ୍ଭୋଽପି ସ୍ଵବଲେନ ସମାଵୃତଃ । ପ୍ରେକ୍ଷକୋଽଭୂଦ୍ରଣେ ରାଜା ସଂଗ୍ରାମରସପଣ୍ଡିତଃ
ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଲା; ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧର ରସରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଗଗନେ ସଂସ୍ଥିତା ଦେଵାସ୍ତଦାଭ୍ରପଟଲାଵୃତାଃ । ଦିଦୃକ୍ଷଵସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାମେ ସେନ୍ଦ୍ରା ଯକ୍ଷଗଣାସ୍ତଥା
ଏ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଆକାଶରେ ମେଘର ଲେୟରେ ଢାକା ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ସହିତ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ନିଶୁମ୍ଭୋଽଥ ରଣେ ଗତ୍ଵା ଧନୁରାଦାଯ ଶାର୍ଙ୍ଗକମ୍ । ଚକାର ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସ ଭୀଷଯଞ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ତାପରେ ନିଶୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ନେଇ, ଅନେକ ଅଗ୍ନିବାଣ ଝଡ଼େଇ ଜଗଦମ୍ବାକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ଶରଜାଲାନି ନିଶୁମ୍ଭଂ ଚଣ୍ଡିକା ରଣେ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଦାଯ ଧନୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଜହାସ ସୁସ୍ଵରଂ ମୁହୁଃ
ଚଣ୍ଡିକା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଅନେକ ଅଗ୍ନିବାଣ ଝଡ଼େଇବା ଦେଖି, ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ନେଇ, ଅନେକ ଥର ସୁମଧୁର ହସ କରିଲେ।
ଉଵାଚ କାଲିକାଂ ଦେଵୀ ପଶ୍ଯ ମୂର୍ଖତ୍ଵମେତଯୋଃ । ମରଣାଯାଗତୌ କାଲି ମତ୍ସମୀପମିହାଧୁନା
ଦେବୀ କାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ: କାଳୀ, ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମୂର୍ଖତାକୁ ଦେଖ; ଏମାନେ ଏବେ ମୋ ନିକଟକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯଵଧଂ ଘୋରଂ ରକ୍ତବୀଜାତ୍ଯଯଂ ତଥା । ଜଯାଶାଂ କୁରୁତସ୍ତ୍ଵେତୌ ମୋହିତୌ ମମ ମାଯଯା
ଦେବୀ କହିଲେ: ଦେଖ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବଧ ଓ ରକ୍ତବୀଜର ନାଶ ଦେଖିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏମାନେ ଜୟର ଆଶା କରୁଛନ୍ତି; ମୋ ମାୟାରେ ଏମାନେ ଭ୍ରମିତ।
ଆଶା ବଲଵତୀ ହ୍ଯେଷା ନ ଜହାତି ନରଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଭଗ୍ନଂ ହୃତବଲଂ ନଷ୍ଟଂ ଗତପକ୍ଷଂ ଵିଚେତନମ୍
ଆଶା ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହା କେବେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ; ଏକା, ଶକ୍ତିହୀନ, ହାରିଗଲା, ସାଥୀ ନାହିଁ, ଅଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶା ରହିଥାଏ।
ଆଶାପାଶନିବଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵୌ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପାଗତୌ । ନିହନ୍ତଵ୍ଯୌ ମଯା କାଲି ରଣେ ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭକୌ
ଆଶାର ଦୂଢ଼ ଜାଲରେ ବାନ୍ଧି, ଏମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଛନ୍ତି; କାଳୀ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଆସନ୍ନମରଣାଵେତୌ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୈଵମୋହିତୌ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଦ୍ଯ ତୌ
ଏବେ ଏମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଓ ଦୈବ ମୋହରେ ଆବୃତ, ଆସିପହଁଚିଛନ୍ତି; ଆଜି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଏମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାଲିକାଂ ଚଣ୍ଡୀ କର୍ଣାକୃଷ୍ଟଶରୋତ୍କରୈଃ । ଛାଦଯାମାସ ତରସା ନିଶୁମ୍ଭଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କାଳୀଙ୍କୁ କହି, ଚଣ୍ଡିକା ନିଜ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୁଷ ଟାଣି ଅଗ୍ନିବାଣ ଝଡ଼େଇ, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ।
ଦାନଵୋଽପି ଶରାଂସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ତଯୋଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵାତିଭଯାନକମ୍
ଦାନବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣକୁ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ନିବାଣରେ କାଟିଦେଲା; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
କେସରୀ କେଶଜାଲାନି ଧୁନ୍ଵାନଃ ସୈନ୍ଯସାଗରମ୍ । ଗାହଯାମାସ ବଲଵାନ୍ସରସୀଂ ଵାରଣୋ ଯଥା
ସିଂହ ନିଜ କେଶ ଓଲାଇ, ସେନାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଲାଘିଗଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଯେପରି ଝିଲିକୁ ଡୁବାଇଦେଇଥାଏ, ସେପରି ସେନାକୁ ଡୁବାଇଦେଲା।
ନଖୈର୍ଦନ୍ତପ୍ରହାରୈସ୍ତୁ ଦାନଵାନ୍ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାନ୍ । ଚଖାଦ ଚ ଵିଶୀର୍ଣାଙ୍ଗାନ୍ ଗଜାନିଵ ମଦୋତ୍କଟାନ୍
ନଖ ଓ ଦାନ୍ତର ଆଘାତରେ, ସିଂହ ସେନାରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ର ଦେହ ଭାଗ ଭାଗ କରି, ଭଙ୍ଗ ଶରୀରକୁ ମଦରେ ମତାଳା ହାତୀ ପରି ଖାଇଦେଲା।
ଏଵଂ ଵିମଥ୍ଯମାନେ ତୁ ସୈନ୍ଯେ କେସରିଣା ତଦା । ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ନିଶୁମ୍ଭୋଽଥ ଵିକୃଷ୍ଟଵରକାର୍ମୁକଃ
ଏପରି ସିଂହ ସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ନିଶୁମ୍ଭ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ ଟାଣି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଝାପିଲା।
ଅନ୍ଯେଽପି କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରା ଦେଵୀଂ ହନ୍ତୁମୁପାଯଯୁଃ । ସନ୍ଦଷ୍ଟଦନ୍ତରସନା ରକ୍ତନେତ୍ରା ହ୍ଯନେକଶଃ
ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଦେବୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ଦାନ୍ତ କଟି, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଆସୁଥିଲେ ।
ତତ୍ରାଜଗାମ ତରସା ଶୁମ୍ଭଃ ସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ନିହତ୍ଯ କାଲିକାଂ କୋପାଦ୍ଗ୍ରହୀତୁଂ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ତେଜରେ ଆସିଲେ । କ୍ରୋଧରେ କାଳୀଙ୍କୁ ମାରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ଦଦର୍ଶାଜାଵମ୍ବିକାଞ୍ଚ ପୁରଃସ୍ଥିତାମ୍ । ରୌଦ୍ରରସଯୁତାଂ କାନ୍ତାଂ ଶୃଙ୍ଗାରରସସଂଯୁତାମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ଶୁମ୍ଭ ଦେଖିଲେ ଆମ୍ବିକା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଠିଛନ୍ତି । ସେ ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ରହିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ରୂପରେ କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରେମ ଦୁଇଟି ମିଶିଥିଲା ।
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିପୁଲାପାଙ୍ଗୀଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵରସୁନ୍ଦରୀମ୍ । ସୁରକ୍ତନଯନାଂ ରମ୍ଯାଂ କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣାଂ ତଥା
ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ । ତିନି ଜଗତରେ ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର । ତାଙ୍କର ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ରୂପରେ ରମ୍ୟ, କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଥିଲା ।
ଵିଵାହେଚ୍ଛାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜଯାଶାଂ ଦୂରତସ୍ତଥା । ମରଣେ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଥାଵାହିତକାର୍ମୁକଃ
ବିବାହର ଇଚ୍ଛା ଓ ଜୟର ଆଶାକୁ ଛାଡି, ଶୁମ୍ଭ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ସେ ଧନୁଷ ତଣି ତିଆରି ହୋଇ ଦଠିଲେ ।
ତଂ ତଥା ଦାନଵଂ ଦେଵୀ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ । ବଭାଷେ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ତେଷାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ରଣମସ୍ତକେ
ଏଭଳି ଦାନବକୁ ଦେବୀ ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ । ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାନବମାନେ ଶୁଣୁଥିଲେ ।