ଯେଽନ୍ଯେ ରୁଧିରଜାଃ କ୍ରୂରା ରକ୍ତବୀଜା ମହାବଲାଃ । ତେଽପି ନିଷ୍ପାତିତାଃ ସର୍ଵେ ଭକ୍ଷିତା ଗତଶୋଣିତାଃ
ରକ୍ତବୀଜର ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ନାଶ ହେଲେ, ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ହେଲା ।
କୃତ୍ରିମା ଭକ୍ଷିତାଃ ସର୍ଵେ ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵାଭାଵିକୋଽସୁରଃ । ସୋଽପି ପ୍ରପାତିତୋ ହତ୍ଵା ଖଡ୍ଗେନାତିଵିଖଣ୍ଡିତଃ
ସମସ୍ତ କୃତ୍ରିମ ଦାନବମାନେ ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମୂଳ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ମାରିଦିଆଯିଲେ ।
ରକ୍ତବୀଜେ ହତେ ରୌଦ୍ରେ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵା ରଣେ । ପଲାଯନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଗତାସ୍ତେ ଭଯକମ୍ପିତାଃ
ରକ୍ତବୀଜ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମାରିଦିଆଯିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ ।
ହାହେତି ଵିବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ଶୁମ୍ଭଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ସଵିହ୍ଵଲାଃ । ରୁଥିରାରକ୍ତଦେହାଶ୍ଚ ଵିଗତାସ୍ତ୍ରା ଵିଚେତସଃ
‘ହା’ ‘ହା’ କହି ଦାନବମାନେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଯାଇ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ କହିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ଅସ୍ତ୍ର ହାରାଇଯିବା, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯିଲା ।
ରାଜନ୍ନମ୍ବିକଯା ରକ୍ତବୀଜୋଽସୌ ଵିନିପାତିତଃ । ଚାମୁଣ୍ଡା ତସ୍ଯ ଦେହାତ୍ତୁ ପପୌ ସର୍ଵଂ ଚ ଶୋଣିତମ୍
ରାଜା, ଅମ୍ବିକା ରକ୍ତବୀଜକୁ ମାରିଦେଲେ, ଚାମୁଣ୍ଡା ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ପିଲେ ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵାଃ ଶୂରା ଵାହନେନାତିରଂହସା । ସିଂହେନ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ କାଲ୍ଯା ଚ ଭକ୍ଷିତାଃ ପରେ
ଅନ୍ୟ ଶୂର ଦାନବମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମାରିଦିଆଯିଲେ, ଏବଂ କାଳୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ।
ଵଯଂ ତ୍ଵାଂ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ନାଗତା ଯୁଦ୍ଧଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଚରିତଞ୍ଚ ତଥା ଦେଵ୍ଯାଃ ସଂଗ୍ରାମେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ରାଜା, ଆମେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସଂଗ୍ରାମରେ କହିବାକୁ ଆସିଛୁ ।
ଅଜେଯେଯଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଥା ଦୈତ୍ଯଦାନଵୈଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵାସୁରଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ପନ୍ନଗୋରଗରାକ୍ଷସୈଃ
ମହାରାଜ, ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଉରଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଜିତିହେବେନାହିଁ ।
ଅନ୍ଯାସ୍ତତ୍ରାଗତା ଦେଵ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀପ୍ରମୁଖା ଭୃଶମ୍ । ଯୁଧ୍ଯମାନା ମହାରାଜ ଵାହନୈରାଯୁଧୈର୍ଯୁତାଃ
ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଆସିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗରେ, ମହାରାଜ, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଲଗିଥିଲେ, ନିଜ ଯାନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସଜିଥିଲେ।
ତାଭିଃ ସର୍ଵଂ ହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦାନଵାନାଂ ଵରାଯୁଧୈଃ । ରକ୍ତବୀଜୋଽପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତରସା ଵିନିପାତିତଃ
ସେଇ ଦେବୀମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ରକ୍ତବୀଜ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଜୋର ଦେଇ ପଡିଗଲା।
ଏକାପି ଦୁଃସହା ଦେଵୀ କିଂ ପୁନସ୍ତାଭିରନ୍ଵିତା । ସିଂହୋଽପି ହନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ରାକ୍ଷସାନମିତପ୍ରଭଃ
ଏକ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସହିବା ଅସମ୍ଭବ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଯୋଗ ଦେଲେ କଣ ହେବ? ଅପାର ତେଜ ଥିବା ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛି।
ଅତୋ ଵିଚାର୍ଯ ସଚିଵୈର୍ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ନ ଵୈରମନଯା ଯୁକ୍ତଂ ସନ୍ଧିରେଵ ସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ତୁମେ ନିଜ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ସହ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତାଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ଭଲ ନୁହେଁ—ସମ୍ମିଳନ ହେଉଛି ସୁଖ ଦେଇଥିବା।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମେତଦଖିଲଂ ଯନ୍ନାରୀ ହନ୍ତି ରାକ୍ଷସାନ୍ । ରକ୍ତବୀଜୋଽପି ନିହତଃ ପୀତଂ ତସ୍ଯାପି ଶୋଣିତମ୍
ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ ଏକ ନାରୀ ଦାନବମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛି; ରକ୍ତବୀଜ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲା, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଦେବୀ ପିଇଗଲେ।
ଅନ୍ଯେ ନିପାତିତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସଂଗ୍ରାମେଽମ୍ବିକଯା ନୃପ । ଚାମୁଣ୍ଡଯା ଚ ମାଂସଂ ଵୈ ଭକ୍ଷିତଂ ସକଲଂ ରଣେ
ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅମ୍ବିକା ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ରାଜା; ଚାମୁଣ୍ଡା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଦେଲେ।
ଵରଂ ପାତାଲଗମନଂ ତସ୍ଯାଃ ସେଵାଥଵା ଵରା । ନ ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାରାଜ କାର୍ଯମମ୍ବିକଯା ସହ
ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାଠାରୁ, ପାତାଳକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ସେବା କରିବା ଭଲ, ମହାରାଜ; ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ନାରୀ ପ୍ରାକୃତା ହ୍ଯେଷା ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସାଧିନୀ । ମାଯେଯଂ ପ୍ରବଲା ଦେଵୀ କ୍ଷପଯନ୍ତୀଯମୁତ୍ଥିତା
ଏହି ଜଣେ ନାରୀ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ; ସେ ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସାଧିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବୀ ମାୟା ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚସ୍ତଥ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲଵିମୋହିତଃ । ମୁମୂର୍ଷୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଶୁମ୍ଭଃ ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ଫୁଲିଥିବା ଓଠ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛତ ପାତାଲଂ ଶରଣଂ ଵା ଭଯାତୁରାଃ । ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଦ୍ଯୈଵ ତାଞ୍ଚ ତାଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ଶୁମ୍ଭ କହିଲେ: ତୁମେ ଭୟରେ ପାତାଳକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠି ଆଶ୍ରୟ ନେବା; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଓ ସେଇ ଦେବୀମାନେକୁ ମାରିଦେବି।
ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ସୁରାନାଜୌ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ସୁପୁଷ୍କଲମ୍ । କଥଂ ନାରୀଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ପାତାଲଂ ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେକୁ ଜିତି, ଏକ ଫୁଲିଥିବା ରାଜ୍ୟ ତିଆରି କରିଛି; ଏବେ ଏକ ନାରୀଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ କିପରି ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି?
ନିହତ୍ଯ ପାର୍ଷଦାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ରକ୍ତବୀଜମୁଖାନ୍ ରଣେ । ପ୍ରାଣତ୍ରାଣାଯ ଗଚ୍ଛାମି ହିତ୍ଵା କିଂ ଵିପୁଲଂ ଯଶଃ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତବୀଜ ଓ ସମସ୍ତ ସହାୟକମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛି; ଏବେ କିମ୍ବା ମୁଁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏତେ ବଡ଼ ଯଶ ଛାଡିଦେବି?
ମରଣଂ ତ୍ଵନିଵାର୍ଯଂ ଵୈ ପ୍ରାଣିନାଂ କାଲକଲ୍ପିତମ୍ । ତଦ୍ଭଯଂ ଜନ୍ମନୋପାତ୍ତଂ ତ୍ଯଜେତ୍କୋ ଦୁର୍ଲଭଂ ଯଶଃ
ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅଟଳ, କାଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଜନ୍ମ ସହ ଆସିଥିବା ଭୟରେ କିଏ ଦୁର୍ଲଭ ଯଶ ଛାଡିପାରିବ?
ନିଶୁମ୍ଭାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ରଥାରୂଢୋ ରଣାଜିରେ । ହତ୍ଵା ତାମାଗମିଷ୍ଯାମି ନାଗମିଷ୍ଯାମି ଚାନ୍ଯଥା
ମୁଁ, ନିଶୁମ୍ଭ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି; ତାଙ୍କୁ ମାରି ଫେରିବି—ନହେଲେ ମୁଁ ଫେରିବି ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ତୁ ସେନାଯୁତୋ ଵୀର ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହୋ ଭଵସ୍ଵ ମେ । ତରସା ତାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନାରୀଂ ନଯ ଯମାଲଯେ
ତୁମେ, ବୀର, ନିଜ ସେନା ସହ ମୋର ପଛରେ ରହ; ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ ଶୀଘ୍ର ଏହି ନାରୀକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ।
ନିଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ଅହମଦ୍ଯ ହନିଷ୍ଯାମି ଗତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାଞ୍ଚ କାଲିକାମ୍ । ଆଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାମଥାମ୍ବିକାମ୍
ନିଶୁମ୍ଭ କହିଲେ: ଆଜି ମୁଁ ଯିବି ଦୁଷ୍ଟ କାଳିକାକୁ ମାରିଦେବି; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଧରି ଶୀଘ୍ର ଅମ୍ବିକାକୁ ନେଇ ଫେରିବି।
ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵରାକାଯାସ୍ତୁ କାରଣେ । କ୍ଵୈଷା ବାଲା କ୍ଵ ମେ ବାହୁଵୀର୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵଵଶଙ୍କରମ୍
ରାଜା, ଏହି ଦୁଃଖୀ ନାରୀ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିନାହିଁ; ସେ କେଉଁଠି ଏକ ଛୋଟ ଜିଅ, ମୋର ବାହୁବଳ ଦୁନିଆକୁ ବଶ କରିପାରିବା।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽଽର୍ତିଂ ଵିପୁଲାଂ ଭ୍ରାତର୍ଭୁଂକ୍ଷ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍ । ଆନଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କାମଂ ମାନିନୀଂ ମାନସଂଯୁତାମ୍
ଭାଇ, ତୁମେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଛାଡି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର; ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ସେଇ ଅହଂକାରିଣୀ, ଉଚ୍ଚ ମନବଳ ଥିବା ନାରୀକୁ ଆଣିଦେବି।
ମଯି ତିଷ୍ଠତି ତେ ରାଜନ୍ନ ଯୁକ୍ତଂ ଗମନଂ ରଣେ । ଗତ୍ଵାହମାନଯିଷ୍ଯାମି ତଵାର୍ଥେ ଵୈ ଜଯଶ୍ରିଯମ୍
ରାଜା, ମୁଁ ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଯିବି ତୁମ ପାଇଁ ଜୟର ମହିମା ଆଣିଦେବି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ କନୀଯାନ୍ବଲଗର୍ଵିତଃ । ରଥମାସ୍ଥାଯ ଵିପୁଲଂ ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲାଵୃତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ନିଜଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଛୋଟ ଭାଇ ନିଜ ବଡ଼ ରଥରେ ବସି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ନିଜ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇଲା।
ଜଗାମ ତରସା ତୂର୍ଣଂ ସଙ୍ଗରେ କୃତମଙ୍ଗଲଃ । ସଂସ୍ତୁତୋ ବନ୍ଦିସୂତୈଶ୍ଚ ସାଯୁଧଃ ସପରିଷ୍କରଃ
ସେ ଶୀଘ୍ର ତାରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲା, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବାଦକ ଓ ରଥଚାଳକମାନେ ଗାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର-ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ।
ଯୁଦ୍ଧାତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗତାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଶୁମ୍ଭାଯ ଵାର୍ତାଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ନିଶୁମ୍ଭୋ ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ମରଣାଯ ଜଯାଯ ଵା । ସୋଦ୍ଯମଃ ସବଲଃ ଶୂରୋ ରଣେ ଦେଵୀମୁପାଯଯୌ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ନିଶୁମ୍ଭ ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହା ହେଉ ଦେଉ, ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେନା ସହ ଉଦ୍ୟମ କରି, ସାହସିକ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲା।