ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଦେଵା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଶ୍ଚିନ୍ତାମାପୁର୍ମହତ୍ତରାମ୍ । ଯଦା ତଦାମ୍ବିକା ପ୍ରାହ କାଲୀଂ କମଲଲୋଚନାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଭୟରେ ଦେବତାମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ । ସେ ସମୟରେ ଅମ୍ବିକା ନିଳପଦମ ଚକ୍ଷୁ କାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଚାମୁଣ୍ଡେ କୁରୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଵଦନଂ ତ୍ଵରିତା ଭୃଶମ୍ । ମଚ୍ଛସ୍ତ୍ରପାତସମ୍ଭୂତଂ ରୁଧିରଂ ପିବ ସତ୍ଵରା
ଚାମୁଣ୍ଡେ, ତୁମର ମୁହଁ ଡ଼େଉଁ ଏବଂ ତ୍ବରାତିତ୍ବରେ ମୋର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ରକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ତାହା ଶୀଘ୍ର ପିଉ ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତୀ ଚର ରଣେ ଦାନଵାନଦ୍ଯ କାମତଃ । ହନିଷ୍ଯାମି ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗଦାସିମୁସଲୈସ୍ତଥା
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସେମାନେ ଭକ୍ଷଣ କର । ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ଗଦା, ତଳୱାର ଓ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେକୁ ମାରିଦେବି ।
ତଥା କୁରୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ପାନଂ ତଦ୍ରୁଧିରସ୍ଯ ଚ । ବିନ୍ଦୁମାତ୍ରଂ ଯଥା ଭୂମ୍ଯାଂ ନ ପତେଦପି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଏହିପରି କର, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଅମ୍ବିକା — ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ପିଉ, ଯେପରି ଏହି ସମୟରେ ଭୂମିରେ ଏକ ଫୁଟି ରକ୍ତ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିନପାରେ ।
ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣାସ୍ତଦା ଦୈତ୍ଯା ନ ଚୋତ୍ପତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ । ଏଵମେଷାଂ କ୍ଷଯୋ ନୂନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଚାନ୍ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଦାନବମାନେ ଭକ୍ଷିତ ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ କେହି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେନାହିଁ । ଏହିପରି ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରେ କେବେ ହେବନାହିଁ ।
ଘାତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦୈତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ଭକ୍ଷଯ ଚ ସତ୍ଵରା । ପିବନ୍ତୀ କ୍ଷତଜଂ ସର୍ଵଂ ଯତମାନାରିସଂକ୍ଷଯେ
ମୁଁ ଦାନବକୁ ମାରିଦେବି, ତୁମେ ତ୍ବରାତିତ୍ବରେ ଭକ୍ଷଣ କର । ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ପିଉ ।
ଇତ୍ଥଂ ଦୈତ୍ଯକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ସୁରାଲଯମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ସୁସ୍ଥିରଂ ସର୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏପରି ଦାନବମାନେ ନାଶ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛାମତେ ସୁଖରେ ଯିବା ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାମ୍ବିକଯା ଦେଵୀ ଚାମୁଣ୍ଡା ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମା । ପପୌ ଚ କ୍ଷତଜଂ ସର୍ଵଂ ରକ୍ତବୀଜଶରୀରଜମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଚଣ୍ଡ ଶୂର ଚାମୁଣ୍ଡା ରକ୍ତବୀଜର ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ପିଲେ ।
ଅମ୍ବିକା ତଂ ଜଘାନାଶୁ ଖଡ୍ଗେନ ମୁସଲେନ ଚ । ଚଖାଦ ଦେହଶକଲାଂଶ୍ଚାମୁଣ୍ଡା ତାନ୍କୃଶୋଦରୀ
ଅମ୍ବିକା ତଳୱାର ଓ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ମାରିଦେଲେ । କ୍ରୁଶ ଦେହ ଚାମୁଣ୍ଡା ତାଙ୍କର ଶରୀର ଖଣ୍ଡ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ।
ସୋଽପି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଦାଘାତୈଶ୍ଚାମୁଣ୍ଡାଂ ସମଘାତଯତ୍ । ତଥାପି ସା ପପାଵାଶୁ କ୍ଷତଜଂ ତମଭକ୍ଷଯତ୍
ସେ ଦାନବ ରାଗରେ ଗଦା ଦେଇ ଚାମୁଣ୍ଡାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତଥାପି ସେ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ।
ଯେଽନ୍ଯେ ରୁଧିରଜାଃ କ୍ରୂରା ରକ୍ତବୀଜା ମହାବଲାଃ । ତେଽପି ନିଷ୍ପାତିତାଃ ସର୍ଵେ ଭକ୍ଷିତା ଗତଶୋଣିତାଃ
ରକ୍ତବୀଜର ରକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ନାଶ ହେଲେ, ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ହେଲା ।
କୃତ୍ରିମା ଭକ୍ଷିତାଃ ସର୍ଵେ ଯସ୍ତୁ ସ୍ଵାଭାଵିକୋଽସୁରଃ । ସୋଽପି ପ୍ରପାତିତୋ ହତ୍ଵା ଖଡ୍ଗେନାତିଵିଖଣ୍ଡିତଃ
ସମସ୍ତ କୃତ୍ରିମ ଦାନବମାନେ ଭକ୍ଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମୂଳ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ମାରିଦିଆଯିଲେ ।
ରକ୍ତବୀଜେ ହତେ ରୌଦ୍ରେ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵା ରଣେ । ପଲାଯନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଗତାସ୍ତେ ଭଯକମ୍ପିତାଃ
ରକ୍ତବୀଜ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ମାରିଦିଆଯିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ ।
ହାହେତି ଵିବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ଶୁମ୍ଭଂ ପ୍ରୋଚୁଃ ସଵିହ୍ଵଲାଃ । ରୁଥିରାରକ୍ତଦେହାଶ୍ଚ ଵିଗତାସ୍ତ୍ରା ଵିଚେତସଃ
‘ହା’ ‘ହା’ କହି ଦାନବମାନେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଯାଇ ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ କହିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ଅସ୍ତ୍ର ହାରାଇଯିବା, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯିଲା ।
ରାଜନ୍ନମ୍ବିକଯା ରକ୍ତବୀଜୋଽସୌ ଵିନିପାତିତଃ । ଚାମୁଣ୍ଡା ତସ୍ଯ ଦେହାତ୍ତୁ ପପୌ ସର୍ଵଂ ଚ ଶୋଣିତମ୍
ରାଜା, ଅମ୍ବିକା ରକ୍ତବୀଜକୁ ମାରିଦେଲେ, ଚାମୁଣ୍ଡା ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ପିଲେ ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵାଃ ଶୂରା ଵାହନେନାତିରଂହସା । ସିଂହେନ ନିହତାଃ ସର୍ଵେ କାଲ୍ଯା ଚ ଭକ୍ଷିତାଃ ପରେ
ଅନ୍ୟ ଶୂର ଦାନବମାନେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ମାରିଦିଆଯିଲେ, ଏବଂ କାଳୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ।
ଵଯଂ ତ୍ଵାଂ କଥିତୁଂ ରାଜନ୍ନାଗତା ଯୁଦ୍ଧଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଚରିତଞ୍ଚ ତଥା ଦେଵ୍ଯାଃ ସଂଗ୍ରାମେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ରାଜା, ଆମେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସଂଗ୍ରାମରେ କହିବାକୁ ଆସିଛୁ ।
ଅଜେଯେଯଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵଥା ଦୈତ୍ଯଦାନଵୈଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵାସୁରଯକ୍ଷୈଶ୍ଚ ପନ୍ନଗୋରଗରାକ୍ଷସୈଃ
ମହାରାଜ, ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଉରଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଜିତିହେବେନାହିଁ ।
ଅନ୍ଯାସ୍ତତ୍ରାଗତା ଦେଵ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀପ୍ରମୁଖା ଭୃଶମ୍ । ଯୁଧ୍ଯମାନା ମହାରାଜ ଵାହନୈରାଯୁଧୈର୍ଯୁତାଃ
ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଆସିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗରେ, ମହାରାଜ, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଲଗିଥିଲେ, ନିଜ ଯାନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସଜିଥିଲେ।
ତାଭିଃ ସର୍ଵଂ ହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦାନଵାନାଂ ଵରାଯୁଧୈଃ । ରକ୍ତବୀଜୋଽପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତରସା ଵିନିପାତିତଃ
ସେଇ ଦେବୀମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ; ରକ୍ତବୀଜ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଜୋର ଦେଇ ପଡିଗଲା।
ଏକାପି ଦୁଃସହା ଦେଵୀ କିଂ ପୁନସ୍ତାଭିରନ୍ଵିତା । ସିଂହୋଽପି ହନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମେ ରାକ୍ଷସାନମିତପ୍ରଭଃ
ଏକ ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସହିବା ଅସମ୍ଭବ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଯୋଗ ଦେଲେ କଣ ହେବ? ଅପାର ତେଜ ଥିବା ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛି।
ଅତୋ ଵିଚାର୍ଯ ସଚିଵୈର୍ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ନ ଵୈରମନଯା ଯୁକ୍ତଂ ସନ୍ଧିରେଵ ସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ତୁମେ ନିଜ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ସହ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ କର; ତାଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ଭଲ ନୁହେଁ—ସମ୍ମିଳନ ହେଉଛି ସୁଖ ଦେଇଥିବା।
ଆଶ୍ଚର୍ଯମେତଦଖିଲଂ ଯନ୍ନାରୀ ହନ୍ତି ରାକ୍ଷସାନ୍ । ରକ୍ତବୀଜୋଽପି ନିହତଃ ପୀତଂ ତସ୍ଯାପି ଶୋଣିତମ୍
ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ ଏକ ନାରୀ ଦାନବମାନେକୁ ମାରିଦେଉଛି; ରକ୍ତବୀଜ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲା, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଦେବୀ ପିଇଗଲେ।
ଅନ୍ଯେ ନିପାତିତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସଂଗ୍ରାମେଽମ୍ବିକଯା ନୃପ । ଚାମୁଣ୍ଡଯା ଚ ମାଂସଂ ଵୈ ଭକ୍ଷିତଂ ସକଲଂ ରଣେ
ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅମ୍ବିକା ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ରାଜା; ଚାମୁଣ୍ଡା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଦେଲେ।
ଵରଂ ପାତାଲଗମନଂ ତସ୍ଯାଃ ସେଵାଥଵା ଵରା । ନ ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାରାଜ କାର୍ଯମମ୍ବିକଯା ସହ
ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାଠାରୁ, ପାତାଳକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ସେବା କରିବା ଭଲ, ମହାରାଜ; ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ନାରୀ ପ୍ରାକୃତା ହ୍ଯେଷା ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସାଧିନୀ । ମାଯେଯଂ ପ୍ରବଲା ଦେଵୀ କ୍ଷପଯନ୍ତୀଯମୁତ୍ଥିତା
ଏହି ଜଣେ ନାରୀ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ; ସେ ଦେବମାନଙ୍କର କାମ ସାଧିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବୀ ମାୟା ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚସ୍ତଥ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲଵିମୋହିତଃ । ମୁମୂର୍ଷୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଶୁମ୍ଭଃ ପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ଫୁଲିଥିବା ଓଠ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛତ ପାତାଲଂ ଶରଣଂ ଵା ଭଯାତୁରାଃ । ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଦ୍ଯୈଵ ତାଞ୍ଚ ତାଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଯତଃ
ଶୁମ୍ଭ କହିଲେ: ତୁମେ ଭୟରେ ପାତାଳକୁ ଯିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠି ଆଶ୍ରୟ ନେବା; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଓ ସେଇ ଦେବୀମାନେକୁ ମାରିଦେବି।
ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ସୁରାନାଜୌ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ସୁପୁଷ୍କଲମ୍ । କଥଂ ନାରୀଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ପାତାଲଂ ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେକୁ ଜିତି, ଏକ ଫୁଲିଥିବା ରାଜ୍ୟ ତିଆରି କରିଛି; ଏବେ ଏକ ନାରୀଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ କିପରି ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି?
ନିହତ୍ଯ ପାର୍ଷଦାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ରକ୍ତବୀଜମୁଖାନ୍ ରଣେ । ପ୍ରାଣତ୍ରାଣାଯ ଗଚ୍ଛାମି ହିତ୍ଵା କିଂ ଵିପୁଲଂ ଯଶଃ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତବୀଜ ଓ ସମସ୍ତ ସହାୟକମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛି; ଏବେ କିମ୍ବା ମୁଁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏତେ ବଡ଼ ଯଶ ଛାଡିଦେବି?