ନାରସିଂହୀ ନୃସିଂହସ୍ଯ ବିଭ୍ରତୀ ସଦୃଶଂ ଵପୁଃ । ଯାମ୍ଯା ଚ ମହିଷାରୂଢା ଦଣ୍ଡହସ୍ତା ଭଯପ୍ରଦା
ନାରସିଂହୀ, ନରସିଂହଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଯାମୀ ମହିଷ ଉପରେ ବସି, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।
ସମାଯାତାଥ ସଂଗ୍ରାମେ ଯମରୂପା ଶୁଚିସ୍ମିତା । ତଥୈଵ ଵାରୁଣୀ ଶକ୍ତିଃ କୌବେରୀ ଚ ମଦୋତ୍କଟା
ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ରୂପରେ, ସୁନ୍ଦର ହସ ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବାରୁଣୀ ଓ କୁବେରୀଙ୍କ ଶକ୍ତି, ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଆସିଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧାସ୍ତଥାଽଽକାରା ଯଯୁଃ ସ୍ଵସ୍ଵବଲୈର୍ଵୃତାଃ । ଆଗତାସ୍ତାଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦେଵୀ ମୁଦମଵାପ ଚ
ଏଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବୀ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଏକଠା ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଥା ମୁମୁଦିରେ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଯମାଯଯୁଃ । ତାଭିଃ ପରିଵୃତସ୍ତତ୍ର ଶଙ୍କରୋ ଲୋକଶଙ୍କରଃ
ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେଇ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଶଙ୍କର ଥିଲେ।
ସମାଗମ୍ଯ ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ଚଣ୍ଡିକାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ହନ୍ଯନ୍ତାମସୁରାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଚଣ୍ଡୀକାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାନବମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।'
ନିଶୁମ୍ଭଂ ଚୈଵ ଶୁମ୍ଭଂ ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵାଃ ସ୍ଥିତାଃ । ହତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯବଲଂ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ଚ ନିର୍ଭଯଂ ଜଗତ୍
'ନିଶୁମ୍ଭ, ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ—ସମସ୍ତ ଦାନବ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଏହି ସଂସାରକୁ ନିର୍ଭୟ କର।'
ସ୍ଵାନି ସ୍ଵାନି ଚ ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଶକ୍ତଯଃ । ଦେଵା ଯଜ୍ଞଭୁଜଃ ସନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯଜନେ ରତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶକ୍ତି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରୁନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିରହନ୍ତୁ।
ପ୍ରାଣିନଃ ସନ୍ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ । ଶମଂ ଯାନ୍ତୁ ତଥୋତ୍ପାତା ଈତଯଶ୍ଚ ତଥା ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ବିପଦ ଓ ଅସାନ୍ତି ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
ଘନାଃ କାଲେ ପ୍ରଵର୍ଷନ୍ତୁ କୃଷିର୍ବହୁଫଲା ତଥା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି ଦେଵେଶେ ଶଙ୍କରେ ଲୋକଶଙ୍କରେ
ମେଘମାନେ ସମୟରେ ବର୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଚାଷ ଭଲ ଫଳ ଦିଅ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଯେଉଁଠି ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତି, ସେଠି କହିଲେ—
ଚଣ୍ଡିକାଯା ଶରୀରାତ୍ତୁ ନିର୍ଗତା ଶକ୍ତିରଦ୍ଭୁତା । ଭୀଷଣାତିପ୍ରଚଣ୍ଡା ଚ ଶିଵାଶତନିନାଦିନୀ
ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ବାହାରିଲା, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବେଶି ରୂଦ୍ର ଥିଲା, ଶତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା।
ଘୋରରୂପାଥ ପଞ୍ଚାସ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ମିତାନନା । ଦେଵଦେଵ ଵ୍ରଜାଶୁ ତ୍ଵଂ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ପ୍ରତି
ସେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ପାଞ୍ଚ ମୁହଁ ନେଇ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ କହିଲେ— 'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ ଦୌଡ଼ି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ପାଖକୁ ଯାଅ।'
ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ କାମାରେ ବ୍ରୂହି ଶୁମ୍ଭଂ ସ୍ମରାକୁଲମ୍ । ନିଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ମଦୋତ୍ସିକ୍ତଂ ଵଚନାନ୍ମମ ଶଙ୍କର
'ହେ କାମର ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଦୂତ ହେଇ ଶୁମ୍ଭ, ଯିଏ କାମରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ, ଯିଏ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋର କଥା ଶିଘ୍ର କହିଦିଅ, ହେ ଶିବ।'
ମୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ଯାତ ଯୂଯଂ ପାତାଲମାଶୁ ଵୈ । ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ସୁଖଂ ଯାନ୍ତୁ ତୁରାଷାଟ୍ ସ୍ଵାସନଂ ଶଭମ୍
'ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ଦୈତ୍ୟମାନେ ରହୁଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ତୁରାଷାଟ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ ବସନ୍ତୁ।'
ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ତ୍ରିଦିଵଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଜ୍ଞଭାଗାଂଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ଚ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ତୁ ମହତ୍ତରା
'ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପୁନର୍ବାର ପାଉନ୍ତୁ। ଯଦି ତୁମେ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅଧିକ ଇଚ୍ଛା କର, —'
ତର୍ହି ଗଚ୍ଛତ ପାତାଲଂ ତରସା ଯତ୍ର ଦାନଵାଃ । ଅଥଵା ବଲମାସ୍ଥାଯ ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛା ମରଣାଯ ଚେତ୍
'ତେବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ଦାନବମାନେ ଅଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି—'
ତଦାଽଽଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ମଚ୍ଛିଵାଃ ପିଶିତେନ ଵଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ଶୂଲପାଣିସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
'ତେବେ ଆସ, ଏବଂ ମୋର ରୂଦ୍ର ସେବକମାନେ ତୁମର ମାଂସରେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ—
ଗତ୍ଵାଽଽହ ଦୈତ୍ଯରାଜାନଂ ଶୁମ୍ଭଂ ସଦସି ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଶିଵ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଦୂତୋଽହମମ୍ବାଯାସ୍ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକରୋ ହରଃ
ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଯାଇ କହିଲେ। ଶିବ କହିଲେ— 'ରାଜା, ମୁଁ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଦୂତ, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ହରା।'
ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଯାତୋ ହିତଂ କର୍ତୁଂ ତଵାଖିଲମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଂ ତଥା ଭୂମିଂ ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛତ ସତ୍ଵରମ୍
'ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆସିଛି। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଯାଅ—'
ପାତାଲଂ ଯତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ବଲିଶ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଅଥଵା ମରଣେଚ୍ଛା ଚେତ୍ତର୍ହ୍ଯାଗଚ୍ଛତ ସତ୍ଵରମ୍
'ପାତାଳକୁ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳି, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ, ରହୁଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଆସ।'
ସଂଗ୍ରାମେ ଵୋ ହନିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵାହମାଶୁ ଵୈ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହାରାଜ୍ଞୀ ଯୁଷ୍ମତ୍କଲ୍ଯାଣହେତଵେ
'ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମାରିଦେବି।' ଏପରି ଭାବରେ ମହାରାଣୀ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଦୈତ୍ଯଵରାନ୍ଦେଵୀଵାକ୍ଯଂ ପୀଯୂଷସନ୍ନିଭମ୍ । ହିତକୃଚ୍ଛ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ସ ପ୍ରତ୍ଯାଯାତଶ୍ଚ ଶୂଲଭୃତ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ମଧୁର କଥା, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୁଣାଇ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ପୁନି ଫେରିଗଲେ।
ଯଯାସୌ ପ୍ରେରିତଃ ଶଂଭୁର୍ଦୂତତ୍ଵେ ଦାନଵାନ୍ପ୍ରତି । ଶିଵଦୂତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ଜାତା ତ୍ରିଭୁଵନେଽଖିଲେ
ଯାହାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶମ୍ଭୁ ଦୂତ ହୋଇ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସେ ତିନି ଭୁବନରେ 'ଶିବଦୂତୀ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ତେଽପି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ଶଙ୍କରୋକ୍ତଂ ତୁଦୁଷ୍କରମ୍ । ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯଯୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦଂଶିତାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଶିବଙ୍କ ମୁଖରୁ ଦେବୀଙ୍କ କଠିନ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
ତରସା ରଣମାଗତ୍ଯ ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି ଦାନଵାଃ । ନିର୍ଜଘ୍ନୁଶ୍ଚ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କର୍ଣାକୃଷ୍ଟୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ଦାନବମାନେ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି, ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଥର ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କାଲିକା ଶୂଲପାତୈସ୍ତାନ୍ ଗଦାଶକ୍ତିଵିଦାରିତାନ୍ । କୁର୍ଵନ୍ତୀ ଵ୍ଯଚରତ୍ତତ୍ର ଭକ୍ଷଯନ୍ତୀ ଚ ଦାନଵାନ୍
କାଳିକା ତାଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ଗଦା ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦାନବମାନୋଁକୁ ଖାଇଁ ଦେଉଥିଲେ ।
କମଣ୍ଡଲୁଜଲାକ୍ଷେପଗତପ୍ରାଣାନ୍ ମହାବଲାନ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଚାକରୋତ୍ତତ୍ର ଦାନଵାନ୍ସମରାଙ୍ଗଣେ
ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ତାଙ୍କ କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ଛିଟିଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନୋଁର ପ୍ରାଣ ନେଇଦେଲେ ।
ମାହେଶ୍ଵରୀ ଵୃଷାରୂଢା ତ୍ରିଶୂଲେନାତିରଂହସା । ଜଘାନ ଦାନଵାନ୍ସଂଖ୍ଯେ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ମାହେଶ୍ୱରୀ ବୃଷ ଉପରେ ବସି, ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦାନବମାନୋଁକୁ ମାରି ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ ।
ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଚକ୍ରପାତେନ ଗଦାପାତେନ ଦାନଵାନ୍ । ଗତପ୍ରାଣାଂଶ୍ଚକାରାଶୁ ଚୋତ୍ତମାଙ୍ଗଵିଵର୍ଜିତାନ୍
ବୈଷ୍ଣବୀ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଛାଡ଼ି ଦାନବମାନୋଁକୁ ତୁରନ୍ତ ନିର୍ଜୀବ କରି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ ।
ଐନ୍ଦ୍ରୀ ଵଜ୍ରପ୍ରହାରେଣ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ଐରାଵତକରାଘାତପୀଡିତାନ୍ଦୈତ୍ଯପୁଙ୍ଗଵାନ୍
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଦେଉତାମାନୋଁର ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟମାନୋଁକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରି, ଏଇରାବତର ସୁଣ୍ଡ ଆଘାତରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ ।
ଵାରାହୀ ତୁଣ୍ଡଘାତେନ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରପାତନେନ ଚ । ଜଘାନ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତା ଶତଶୋ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାନ୍
ବାରାହୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଆଘାତ ଓ ଦାଂତର ଚୋଟରେ ଶତଶଃ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନୋଁକୁ ମାରିଦେଲେ ।