ତେନ ନାଦେନ ସା ଜାତା କାଲୀ ଵିସ୍ତାରିତାନନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ନିନଦଂ ଘୋରଂ ସିଂହୋ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵାହନମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ କାଳୀଙ୍କ ମୁହଁ ବଡ଼ ହେଇଗଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଦେବୀଙ୍କ ବାହନ ସିଂହ ମଧ୍ୟ—
ଜଗର୍ଜ ସୋଽପି ବଲଵାଞ୍ଜନଯନ୍ଭଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତନ୍ନିନାଦମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦାନଵାଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଏହି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ କ୍ରୋଧରେ ମତ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ସର୍ଵେ ଚିକ୍ଷିପୁରସ୍ତ୍ରାଣି ଦେଵୀଂ ପ୍ରତି ମହାବଲାଃ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଯତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ଦାନବମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ମହୁର୍ତ୍ତରେ—
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଞ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ଶକ୍ତଯଶ୍ଚଣ୍ଡିକାଂ ଯଯୁଃ । ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ଯଥା ଭୂଷଣଵାହନମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଚଣ୍ଡୀକାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବୀ ନିଜ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ, ଭୂଷଣ ଓ ବାହନ ଧାରଣ କଲେ।
ତାଦୃଗ୍ରୂପାସ୍ତଦା ଦେଵ୍ଯଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ସମରାଙ୍ଗଣେ । ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଵରଟାରୂଢା ସାକ୍ଷସୂତ୍ରକମଣ୍ଡଲୁଃ
ଏଭଳି ରୂପରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ହଂସ ଉପରେ ବସି, ଜପମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ଆସିଲେ।
ଆଗତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶକ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମାଣୀତି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତା । ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଗରୁଡାରୂଢା ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ କୁହାଯାଏ, ଆସିଲେ। ବୈଷ୍ଣବୀ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି ଆସିଲେ।
ପଦ୍ମହସ୍ତା ସମାଯାତା ପୀତାମ୍ବରଵିଭୂଷିତା । ଶାଙ୍କରୀ ତୁ ଵୃଷାରୂଢା ତ୍ରିଶୂଲଵରଧାରିଣୀ
ସେ ହସ୍ତେ ପଦ୍ମ ଧରି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି ଆସିଲେ। ଶାଙ୍କରୀ ବୃଷ ଉପରେ ବସି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଥିଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧରା ଦେଵୀ ତଥାହିଵଲଯା ଶିଵା । କୌମାରୀ ଶିଖିସଂରୂଢା ଶକ୍ତିହସ୍ତା ଵରାନନା
ଦେବୀ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରି, ସାପର ବାଳା ଲଗାଇ, ଶିଭା ଭାବରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ। କୌମାରୀ ମୟୂର ଉପରେ ବସି, ଶକ୍ତି ଧରି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁରେ ଆସିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧକାମା ସମାଯାତା କାର୍ତିକେଯସ୍ଵରୂପିଣୀ । ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସୁଷ୍ଠୁଵଦନା ସୁଶ୍ଵେତଗଜଵାହନା
ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ କରି, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ରୂପରେ ଆସିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଧଳା ହାତୀ ଉପରେ ବସି ଆସିଲେ।
ଵଜ୍ରହସ୍ତାତିରୋଷାଢ୍ଯା ସଂଗ୍ରାମାଭିମୁଖୀ ଯଯୌ । ଵାରାହୀ ଶୂକରାକାରା ପ୍ରୌଢପ୍ରେତାସନା ମତା
ବଜ୍ର ଧରି, ଭୟାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ବାରାହୀ ଶୂକର ରୂପରେ, ପ୍ରବଳ ପ୍ରେତ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
ନାରସିଂହୀ ନୃସିଂହସ୍ଯ ବିଭ୍ରତୀ ସଦୃଶଂ ଵପୁଃ । ଯାମ୍ଯା ଚ ମହିଷାରୂଢା ଦଣ୍ଡହସ୍ତା ଭଯପ୍ରଦା
ନାରସିଂହୀ, ନରସିଂହଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଯାମୀ ମହିଷ ଉପରେ ବସି, ଦଣ୍ଡ ଧରି, ଭୟ ଦେଇଥିଲେ।
ସମାଯାତାଥ ସଂଗ୍ରାମେ ଯମରୂପା ଶୁଚିସ୍ମିତା । ତଥୈଵ ଵାରୁଣୀ ଶକ୍ତିଃ କୌବେରୀ ଚ ମଦୋତ୍କଟା
ସେମାନେ ଯମଙ୍କ ରୂପରେ, ସୁନ୍ଦର ହସ ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବାରୁଣୀ ଓ କୁବେରୀଙ୍କ ଶକ୍ତି, ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଆସିଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧାସ୍ତଥାଽଽକାରା ଯଯୁଃ ସ୍ଵସ୍ଵବଲୈର୍ଵୃତାଃ । ଆଗତାସ୍ତାଃ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦେଵୀ ମୁଦମଵାପ ଚ
ଏଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବୀ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଏକଠା ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସ୍ଵସ୍ଥା ମୁମୁଦିରେ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ଭଯମାଯଯୁଃ । ତାଭିଃ ପରିଵୃତସ୍ତତ୍ର ଶଙ୍କରୋ ଲୋକଶଙ୍କରଃ
ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେଇ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଶଙ୍କର ଥିଲେ।
ସମାଗମ୍ଯ ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ଚଣ୍ଡିକାମିତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ହନ୍ଯନ୍ତାମସୁରାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଚଣ୍ଡୀକାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାନବମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।'
ନିଶୁମ୍ଭଂ ଚୈଵ ଶୁମ୍ଭଂ ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦାନଵାଃ ସ୍ଥିତାଃ । ହତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯବଲଂ ସର୍ଵଂ କୃତ୍ଵା ଚ ନିର୍ଭଯଂ ଜଗତ୍
'ନିଶୁମ୍ଭ, ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ—ସମସ୍ତ ଦାନବ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ଏହି ସଂସାରକୁ ନିର୍ଭୟ କର।'
ସ୍ଵାନି ସ୍ଵାନି ଚ ଧିଷ୍ଣ୍ଯାନି ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଶକ୍ତଯଃ । ଦେଵା ଯଜ୍ଞଭୁଜଃ ସନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯଜନେ ରତାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶକ୍ତି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରୁନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିରହନ୍ତୁ।
ପ୍ରାଣିନଃ ସନ୍ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଃ । ଶମଂ ଯାନ୍ତୁ ତଥୋତ୍ପାତା ଈତଯଶ୍ଚ ତଥା ପୁନଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ବିପଦ ଓ ଅସାନ୍ତି ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।
ଘନାଃ କାଲେ ପ୍ରଵର୍ଷନ୍ତୁ କୃଷିର୍ବହୁଫଲା ତଥା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି ଦେଵେଶେ ଶଙ୍କରେ ଲୋକଶଙ୍କରେ
ମେଘମାନେ ସମୟରେ ବର୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଚାଷ ଭଲ ଫଳ ଦିଅ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଯେଉଁଠି ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତି, ସେଠି କହିଲେ—
ଚଣ୍ଡିକାଯା ଶରୀରାତ୍ତୁ ନିର୍ଗତା ଶକ୍ତିରଦ୍ଭୁତା । ଭୀଷଣାତିପ୍ରଚଣ୍ଡା ଚ ଶିଵାଶତନିନାଦିନୀ
ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ବାହାରିଲା, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବେଶି ରୂଦ୍ର ଥିଲା, ଶତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା।
ଘୋରରୂପାଥ ପଞ୍ଚାସ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ମିତାନନା । ଦେଵଦେଵ ଵ୍ରଜାଶୁ ତ୍ଵଂ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ପ୍ରତି
ସେ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ପାଞ୍ଚ ମୁହଁ ନେଇ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ କହିଲେ— 'ହେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ ଦୌଡ଼ି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ପାଖକୁ ଯାଅ।'
ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ କାମାରେ ବ୍ରୂହି ଶୁମ୍ଭଂ ସ୍ମରାକୁଲମ୍ । ନିଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ମଦୋତ୍ସିକ୍ତଂ ଵଚନାନ୍ମମ ଶଙ୍କର
'ହେ କାମର ଶତ୍ରୁ, ତୁମେ ଦୂତ ହେଇ ଶୁମ୍ଭ, ଯିଏ କାମରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ, ଯିଏ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋର କଥା ଶିଘ୍ର କହିଦିଅ, ହେ ଶିବ।'
ମୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପଂ ଯାତ ଯୂଯଂ ପାତାଲମାଶୁ ଵୈ । ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ସୁଖଂ ଯାନ୍ତୁ ତୁରାଷାଟ୍ ସ୍ଵାସନଂ ଶଭମ୍
'ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ଦୈତ୍ୟମାନେ ରହୁଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁନ୍ତୁ, ଏବଂ ତୁରାଷାଟ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ ବସନ୍ତୁ।'
ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ତ୍ରିଦିଵଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଜ୍ଞଭାଗାଂଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ । ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ଚ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ତୁ ମହତ୍ତରା
'ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ପୁନର୍ବାର ପାଉନ୍ତୁ। ଯଦି ତୁମେ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅଧିକ ଇଚ୍ଛା କର, —'
ତର୍ହି ଗଚ୍ଛତ ପାତାଲଂ ତରସା ଯତ୍ର ଦାନଵାଃ । ଅଥଵା ବଲମାସ୍ଥାଯ ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛା ମରଣାଯ ଚେତ୍
'ତେବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠି ଦାନବମାନେ ଅଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି—'
ତଦାଽଽଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ମଚ୍ଛିଵାଃ ପିଶିତେନ ଵଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ଶୂଲପାଣିସ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
'ତେବେ ଆସ, ଏବଂ ମୋର ରୂଦ୍ର ସେବକମାନେ ତୁମର ମାଂସରେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ—
ଗତ୍ଵାଽଽହ ଦୈତ୍ଯରାଜାନଂ ଶୁମ୍ଭଂ ସଦସି ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଶିଵ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଦୂତୋଽହମମ୍ବାଯାସ୍ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକରୋ ହରଃ
ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଯାଇ କହିଲେ। ଶିବ କହିଲେ— 'ରାଜା, ମୁଁ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଦୂତ, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ହରା।'
ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଯାତୋ ହିତଂ କର୍ତୁଂ ତଵାଖିଲମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଂ ତଥା ଭୂମିଂ ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛତ ସତ୍ଵରମ୍
'ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆସିଛି। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଯାଅ—'
ପାତାଲଂ ଯତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ବଲିଶ୍ଚ ବଲିନାଂ ଵରଃ । ଅଥଵା ମରଣେଚ୍ଛା ଚେତ୍ତର୍ହ୍ଯାଗଚ୍ଛତ ସତ୍ଵରମ୍
'ପାତାଳକୁ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳି, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ, ରହୁଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଇ ଆସ।'
ସଂଗ୍ରାମେ ଵୋ ହନିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵାହମାଶୁ ଵୈ । ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହାରାଜ୍ଞୀ ଯୁଷ୍ମତ୍କଲ୍ଯାଣହେତଵେ
'ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମାରିଦେବି।' ଏପରି ଭାବରେ ମହାରାଣୀ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଲେ।