ଶଚ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ଶୈଲସୁତଯା ଶଙ୍କରଃ ସହ ଶେରତେ । ଵଲ୍ଲ୍ଯା ଵୃକ୍ଷୋ ମୃଗୋ ମୃଗ୍ଯା କପୋତ୍ଯା ଚ କପୋତକଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀ ସହିତ, ଶିବ ଶୈଳପୁତ୍ରୀ ସହିତ ଶୋଇଛନ୍ତି; ଲତା ଗଛ ସହିତ, ହରିଣ ହରିଣୀ ସହିତ, ଓ ପାଉଁଠି ପାଉଁଠିଣୀ ସହିତ ରହେ।
ଏଵଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣଭୃତଃ ସଂଯୋଗରସିକା ଭୃଶମ୍ । ଅପ୍ରାପ୍ତଭୋଗଵିଭଵା ଯେ ଚାନ୍ଯେ କାତରା ନରାଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମିଳନର ଆନନ୍ଦକୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଭୋଗ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରୁ ବଞ୍ଚିତ ଓ ଚିନ୍ତିତ, ସେମାନେ—
ଭଵନ୍ତି ଯତଯସ୍ତେ ଵୈ ମୂଢା ଦୈଵେନ ଵଞ୍ଚିତାଃ । ଅସଂସାରରସଜ୍ଞାସ୍ତେ ଵଞ୍ଚିତା ଵଞ୍ଚନାପରୈଃ
ସେମାନେ ଯତି ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ମୂଢ଼ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଠକାଯାଇଥିବା; ସଂସାରର ଆସ୍ୱାଦ ଅଜଣା, ଠକିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ସେମାନେଠାରୁ ଠକାଯାନ୍ତି।
ମଧୁରାଲାପନିପୁଣୈ ରତାଃ ଶାନ୍ତିରସେ ହି ତେ । କ୍ଵ ଜ୍ଞାନଂ କ୍ଵ ଚ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଵର୍ତମାନେ ମନୋଭଵେ
ମଧୁର ଓ ଚତୁର କଥାରେ ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିର ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ; କିନ୍ତୁ ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି, ବିରାଗ କେଉଁଠି?
ଲୋଭେ କ୍ରୋଧେ ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷେ ମୋହେ ମତିଵିନାଶକେ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣି କୁରୁ କାନ୍ତଂ ମନୋହରମ୍
ଲୋଭ ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ, ମୂଢ଼ତା ଯାହା ବୁଝିବାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ—ତେଣୁ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଖୁସି କର।
ଶୁମ୍ଭଂ ସୁରାଣାଂ ଜେତାରଂ ନିଶୁମ୍ଭଂ ଵା ମହାବଲମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରକ୍ତବୀଜୋଽସୌ ଵିରରାମ ପୁରଃସ୍ଥିତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜହାସ ଚାମୁଣ୍ଡା କାଲିକା ଚାମ୍ବିକା ତଥା
ଶୁମ୍ଭ, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, କିମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଶୁମ୍ଭ—ଏମାନେ ଯାହାକୁ ଚୟନ କର। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ରକ୍ତବୀଜ ସେଠାରେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲା; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଚାମୁଣ୍ଡା, କାଳି ଓ ଅମ୍ବିକା ହସିଲେ।
ରକ୍ତବୀଜଦ୍ଵାରା ଦେଵୀସମୀପେ ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କୃତ୍ଵା ହାସ୍ଯଂ ତତୋ ଦେଵୀ ତମୁଵାଚ ଵିଶାଂପତେ । ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାପରେ ହସି, ଦେବୀ ରଜାଙ୍କୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—
ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମନ୍ଦାତ୍ମନ୍ କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ । ଦୂତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ଵଚନଂ ହିତସଂଯୁତମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲି, ହେ ମୂଢ଼, ଏତେ ଗର୍ବ କାହିଁକି? ତୁମର ଦୂତ ଆଗରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଭଲ କଥା କହିଥିଲି।
ସଦୃଶୋ ମମ ରୂପେଣ ବଲେନ ଵିଭଵେନ ଚ । ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ଯଦି କୋଽପି ସ୍ଯାତ୍ତଂ ପତିଂ ପ୍ରଵୃଣୋମ୍ଯହମ୍
ତିନି ଲୋକରେ ଯଦି କେହି ମୋ ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନରେ ସମାନ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଚୟନ କରିବି।
ବ୍ରୂହି ଶୁମ୍ଭଂ ନିଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମେ ପୁରା କୃତା । ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଜିତ୍ଵା ମାଂ ଵିଵାହଂ ଵିଧିଵତ୍କୁରୁ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ କହ: ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି। ତେଣୁ, ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର, ମୋତେ ଜିତିଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କର।
ତ୍ଵଂ ଵୈ ତଦାଜ୍ଞଯା ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ । ସଂଗ୍ରାମଂ କୁରୁ ପାତାଲଂ ଗଚ୍ଛ ଵା ପତିନା ସହ
ତୁମେ ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ଏଠାକୁ ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବାକୁ ଆସିଛ; ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ତୁମ ପତି ସହିତ ପାତାଳକୁ ଯାଅ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ ଦୈତ୍ଯୋଽମର୍ଷପୂରିତଃ । ମୁମୋଚ ତରସା ବାଣାନ୍ସିଂହସ୍ଯୋପରି ଦାରୁଣାନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦାନବ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସିଂହ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲା।
ଅମ୍ବିକା ତାଚ୍ଛରାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଗଗନେ ପନ୍ନଗୋପମାନ୍ । ଚିଚ୍ଛେଦ ସାଯକୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଲଘୁହସ୍ତତଯା କ୍ଷଣାତ୍
ଅମ୍ବିକା ଆକାଶରେ ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ସାପ ପରି ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କାଟିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ହଳୁକ ଚଳିଲା।
ଅନ୍ଯୈର୍ଜଘାନ ଵିଶିଖୈ ରକ୍ତବୀଜଂ ମହାସୁରମ୍ । ଅମ୍ବିକାଚାପନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ କର୍ଣାକୃଷ୍ଟୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ଅନ୍ୟ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅମ୍ବିକା ତାଙ୍କର ଧନୁରୁ କାନକୁ ଟାଣି ଛାଡ଼ିଥିବା ଧାରାଳ ପାଥର ବାଣରେ ରକ୍ତବୀଜ ମହାସୁରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଦେଵୀବାଣହତଃ ପାପୋ ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ ରଥୋପରି । ପତିତେ ରକ୍ତବୀଜେ ତୁ ହାହାକାରୋ ମହାନଭୂତ୍
ଦେବୀଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସେ ପାପୀ ରଥ ଉପରେ ଅଚେତନ ହେଲା; ରକ୍ତବୀଜ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା।
ସୈନିକାଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସର୍ଵେ ହତାଃ ସ୍ମ ଇତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ । ତତୋ ବୁମ୍ବାରଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଃ ପରମଦାରୁଣମ୍
ସମସ୍ତ ସେନା ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଆମେ ମରିଗଲୁ!' ବୋଲି କହିଲେ; ତାପରେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶୁମ୍ଭ—
ଉଦ୍ଯୋଗଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନାଂ ଦୈତ୍ଯାନାମାଦିଦେଶ ହ । ଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ନିର୍ଯାନ୍ତୁ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵେ କାମ୍ବୋଜାଃ ସ୍ଵବଲୈର୍ଵୃତାଃ
ସମସ୍ତ ଦାନବ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ଶୁମ୍ଭ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଦାନବ ଏବଂ କାମ୍ବୋଜମାନେ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହିତ ବାହାରିଆସନ୍ତୁ।'
ଅନ୍ଯେଽପ୍ଯତିବଲାଃ ଶୂରାଃ କାଲକେଯା ଵିଶେଷତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ଶୁମ୍ଭେନ ଚ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍
'ଅନ୍ୟ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀରମାନେ, ବିଶେଷକରି କାଳକେୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।' ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ, ଶୁମ୍ଭ ସମସ୍ତ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ନିର୍ଜଗାମ ମଦାଽଽଵିଷ୍ଟଂ ଦେଵୀସମରମଣ୍ଡଲେ । ତମାଗତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଚଣ୍ଡିକା ଦାନଵଂ ବଲମ୍
ଦେବୀମାନଙ୍କର ସଭା ମଧ୍ୟରେ, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦାନବଟିଏ ବାହାରିଲା। ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଚଣ୍ଡୀକା ଦାନବର ପ୍ରବଳତାକୁ ନଜର ଦେଲେ।
ଘଣ୍ଟାନାଦଂ ଚକାରାଶୁ ଭୀଷଣଂ ଭଯଦଂ ମୁହୁଃ । ଜ୍ଯାସ୍ଵନଂ ଶଙ୍ଖନାଦଞ୍ଚ ଚକାର ଜଗଦମ୍ବିକା
ସେ ତୁରନ୍ତ ଘଣ୍ଟାର ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଦାୟି ଶବ୍ଦ ବାରମ୍ବାର କରିଲେ। ଜଗତ୍ଜନନୀ ଧନୁର ତାନ ଓ ଶଂଖର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଉପଜାଇଲେ।
ତେନ ନାଦେନ ସା ଜାତା କାଲୀ ଵିସ୍ତାରିତାନନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ନିନଦଂ ଘୋରଂ ସିଂହୋ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵାହନମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ କାଳୀଙ୍କ ମୁହଁ ବଡ଼ ହେଇଗଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଦେବୀଙ୍କ ବାହନ ସିଂହ ମଧ୍ୟ—
ଜଗର୍ଜ ସୋଽପି ବଲଵାଞ୍ଜନଯନ୍ଭଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତନ୍ନିନାଦମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦାନଵାଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା। ଏହି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ କ୍ରୋଧରେ ମତ୍ତ ହେଇଗଲେ।
ସର୍ଵେ ଚିକ୍ଷିପୁରସ୍ତ୍ରାଣି ଦେଵୀଂ ପ୍ରତି ମହାବଲାଃ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଯତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ଦାନବମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ମହୁର୍ତ୍ତରେ—
ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଞ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ଶକ୍ତଯଶ୍ଚଣ୍ଡିକାଂ ଯଯୁଃ । ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ଯଥା ଭୂଷଣଵାହନମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଚଣ୍ଡୀକାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବୀ ନିଜ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ, ଭୂଷଣ ଓ ବାହନ ଧାରଣ କଲେ।
ତାଦୃଗ୍ରୂପାସ୍ତଦା ଦେଵ୍ଯଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ସମରାଙ୍ଗଣେ । ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଵରଟାରୂଢା ସାକ୍ଷସୂତ୍ରକମଣ୍ଡଲୁଃ
ଏଭଳି ରୂପରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ହଂସ ଉପରେ ବସି, ଜପମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ଆସିଲେ।
ଆଗତା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶକ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମାଣୀତି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତା । ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଗରୁଡାରୂଢା ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରା
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ କୁହାଯାଏ, ଆସିଲେ। ବୈଷ୍ଣବୀ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି ଆସିଲେ।
ପଦ୍ମହସ୍ତା ସମାଯାତା ପୀତାମ୍ବରଵିଭୂଷିତା । ଶାଙ୍କରୀ ତୁ ଵୃଷାରୂଢା ତ୍ରିଶୂଲଵରଧାରିଣୀ
ସେ ହସ୍ତେ ପଦ୍ମ ଧରି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି ଆସିଲେ। ଶାଙ୍କରୀ ବୃଷ ଉପରେ ବସି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଥିଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧରା ଦେଵୀ ତଥାହିଵଲଯା ଶିଵା । କୌମାରୀ ଶିଖିସଂରୂଢା ଶକ୍ତିହସ୍ତା ଵରାନନା
ଦେବୀ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରି, ସାପର ବାଳା ଲଗାଇ, ଶିଭା ଭାବରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ। କୌମାରୀ ମୟୂର ଉପରେ ବସି, ଶକ୍ତି ଧରି, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁରେ ଆସିଲେ।
ଯୁଦ୍ଧକାମା ସମାଯାତା କାର୍ତିକେଯସ୍ଵରୂପିଣୀ । ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସୁଷ୍ଠୁଵଦନା ସୁଶ୍ଵେତଗଜଵାହନା
ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ କରି, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ରୂପରେ ଆସିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଧଳା ହାତୀ ଉପରେ ବସି ଆସିଲେ।
ଵଜ୍ରହସ୍ତାତିରୋଷାଢ୍ଯା ସଂଗ୍ରାମାଭିମୁଖୀ ଯଯୌ । ଵାରାହୀ ଶୂକରାକାରା ପ୍ରୌଢପ୍ରେତାସନା ମତା
ବଜ୍ର ଧରି, ଭୟାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ବାରାହୀ ଶୂକର ରୂପରେ, ପ୍ରବଳ ପ୍ରେତ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।