ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ହନ୍ତୁକାମୈଷା ପ୍ରାପ୍ତା ଯୋଷିଦ୍ଵରା ପ୍ରଭୋ । ଯୁଦ୍ଧଂ ମା କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଧିଯାଧୁନା
ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଏହି ଯୋଷିତ୍ ରୂପ ଧରି ଆସିଛି; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ଦେଵୀ ହ୍ଯେଷା ମହାମାଯା ପ୍ରକୃତିଃ ପରମା ମତା । କଲ୍ପାନ୍ତକାଲେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵସଂହାରକାରିଣୀ
ଏହି ଦେବୀ ମହାମାୟା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଉଛି; କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ନାଶ କରିଥାନ୍ତି।
ଉତ୍ପାଦଯିତ୍ରୀ ଲୋକାନାଂ ଦେଵାନାମୀଶ୍ଵରୀ ଶୁଭା । ତ୍ରିଗୁଣା ତାମସୀ ଦେଵୀ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା
ସେ ଲୋକମାନେର ଉତ୍ପାଦକ, ଦେବମାନେର ଶୁଭ ଶାସକ; ତିନି ଗୁଣ ଓ ତାମସ ଭରିଥିବା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରେ ଅନ୍ବିତ।
ଅଜଯ୍ଯା ଚାକ୍ଷଯା ନିତ୍ଯା ସର୍ଵଜ୍ଞା ଚ ସଦୋଦିତା । ଵେଦମାତା ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସର୍ଵସୁରାଲଯା
ସେ ଅଜୟ, ଅକ୍ଷୟ, ନିତ୍ୟ, ସବୁଜଣା, ସଦା ପ୍ରକାଶିତ; ବେଦମାତା, ଗାୟତ୍ରୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେର ନିବାସ।
ନିର୍ଗୁଣା ସଗୁଣା ସିଦ୍ଧା ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଵ୍ଯଯା । ଆନନ୍ଦାନନ୍ଦଦା ଗୌରୀ ଦେଵାନାମଭଯପ୍ରଦା
ଗୌରୀ ଦେବୀ ନିର୍ଗୁଣ ଓ ସଗୁଣ ଦୁଇଁଟି ଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରିବା, ଅବିନାଶୀ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସି ଦେଇଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା ଜଣେ ଦେବୀ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ ଵୈରଭାଵଂ ତ୍ଯଜାନଯା । ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦେଵୀ ତ୍ଵାଂ ପାଲଯିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି ଜାଣି, ମହାରାଜ, ଶତ୍ରୁତା ଛାଡିଦିଅ। ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ, ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ଆଜ୍ଞାକରୋ ଭଵୈତସ୍ଯାଃ ସଞ୍ଜୀଵଯ ନିଜଂ କୁଲମ୍ । ହତଶେଷାଶ୍ଚ ଯେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତୁ ଚିରାଯୁଷଃ
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ନିଜ କୁଳକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କର। ଯେ ଦେତ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅଟଳ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ରଖନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଃ ସୁରବଲାର୍ଦନଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ଵୀରଵର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ଶୁମ୍ଭ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଏକ ବୀରର ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲା।
ଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ମୌନଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଭୋ ମନ୍ଦା ଯୂଯଂ ଭଗ୍ନା ରଣାଜିରାତ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛତ ପାତାଲଂ ଜୀଵିତାଶା ବଲୀଯସୀ
ଶୁମ୍ଭ କହିଲେ: ମୂଢ଼ମାନେ, ତମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଛ, ଚୁପ ରହ। ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ, କାରଣ ତୁମର ଜୀବନର ଆଶା ଏଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଦୈଵାଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ କା ଚିନ୍ତାତ୍ର ଜଯେ ମମ । ଦେଵାସ୍ତଥୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଦୈଵାଧୀନା ଵଯଂ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦୈବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ମୋତେ ଜୟ ନେଇ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା? ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୈବ ଉପରେ ନିର୍ଭର, ଆମେ ଯେପରି।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରୋଽଯଂ ଯମୋଽଗ୍ନିର୍ଵରୁଣସ୍ତଥା । ସୂର୍ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ତଥା ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵେ ଦୈଵଵଶାଃ କିଲ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଯମ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର—ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୈବର ଶକ୍ତି ତଳେ ଅଛନ୍ତି।
କା ଚିନ୍ତା ତର୍ହି ମେ ମନ୍ଦା ଯଦ୍ଭାଵି ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ଉଦ୍ଯମସ୍ତାଦୃଶୋ ଭୂଯାଦ୍ଯାଦୃଶୀ ଭଵିତଵ୍ଯତା
ତେଣୁ, ମୂଢ଼ମାନେ, ମୋତେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା? ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେହି ହେବ। ମୋର ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ସେହି ଭାବିତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ।
ସର୍ଵଥୈଵ ଵିଚାର୍ଯୈଵ ନ ଶୋଚନ୍ତି ବୁଧାଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ସ୍ଵଧର୍ମଂ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତୀହ ଜ୍ଞାନିନୋ ମରଣାଦ୍ଭଯାତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି କେବେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରେ ନିଜ ଧର୍ମ କେବେ ଛାଡନ୍ତି ନାହିଁ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ତଥୈଵାଯୁର୍ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ନୃଣାମ୍ । କାଲେ ଭଵତି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ସର୍ଵଥା ଦୈଵନିର୍ମିତମ୍
ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଆୟୁ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ସମସ୍ତ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ହୁଏ, ଏହି ସବୁ ଦୈବର ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମା ପତତି କାଲେ ସ୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପାର୍ଵତୀପତିଃ । ନାଶଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯାଯୁଷୋଽନ୍ତେ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସମୟରେ ପତନ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପତି ମଧ୍ୟ ଏପରି। ଆୟୁ ଶେଷ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାନ୍ତି।
ତଥାହମପି କାଲସ୍ଯ ଵଶଗଃ ସର୍ଵଥାଧୁନା । ନାଶଂ ଜଯଂ ଵା ଗନ୍ତାସ୍ମି ସ୍ଵଧର୍ମପରିପାଲନାତ୍
ଏପରି, ଏବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କାଳର ଅଧୀନ। ନଷ୍ଟ ହେଉ କି ଜୟ ହେଉ, ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରିବି।
ଆହୂତୋଽପ୍ଯନଯା କାମଂ ଯୁଦ୍ଧାଯାବଲଯା କିଲ । କଥଂ ପଲାଯନପରୋ ଜୀଵେଯଂ ଶରଦାଂ ଶତମ୍
ମୋତେ ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଅଶକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ କିପରି ରଖିପାରିବି?
କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମଂ ଯଦ୍ଭାଵି ତଦ୍ଭଵତ୍ଵିହ । ଜଯୋ ଵା ମରଣଂ ଵାପି ସ୍ଵୀକରୋମି ଯଥା ତଥା
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେଠାରେ ହେଉ। ଜୟ କି ମୃତ୍ୟୁ, ମୁଁ ଯେପରି ଆସିବ, ସେପରି ଗ୍ରହଣ କରିବି।
ଦୈଵଂ ମିଥ୍ଯେତି ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଵଦନ୍ତ୍ଯୁଦ୍ଯମଵାଦିନଃ । ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତଂ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଯେ ଜାନନ୍ତ୍ଯଭିଭାଷିତମ୍
ଉଦ୍ୟମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି ଦୈବ ମିଥ୍ୟା। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ, କାରଣ ସେମାନେ କହିଥିବାର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି।
ଉଦ୍ଯମେନ ଵିନା କାମଂ ନ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ମନୋରଥାଃ । କାତରା ଏଵ ଜଲ୍ପନ୍ତି ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଉଦ୍ୟମ ଛଡି ଅଭିଲାଷା କେବେ ପୂରଣ ହୁଏନାହିଁ; କେବଳ ଭୟଭୀତମାନେ କହନ୍ତି—'ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେହି ହେବ।'
ଅଦୃଷ୍ଟଂ ବଲଵନ୍ମୂଢାଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତାଃ । ପ୍ରମାଣଂ ତସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵେ କିମଦୃଶ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କଥମ୍
ମୂଢ଼ମାନେ କହନ୍ତି ଦୈବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏପରି କହନ୍ତି ନାହିଁ। ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ କ'ଣ? ଦୈବ ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ।
ଅଦୃଷ୍ଟଂ କ୍ତ୍ଵାପି ଦୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାଦେଷା ମୂର୍ଖଵିଭୀଷିକା । ଅଵଲମ୍ବଂ ଵିନୈଵୈଷା ଦୁଃଖେ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଧାରଣା
ଦୈବ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ମୂଢ଼ମାନଙ୍କ ଭୟ। କୌଣସି ଆଧାର ନଥିବାରୁ, ଏହା ଦୁଃଖରେ ମନର ଏକ ଧାରଣା ମାତ୍ର।
ଚକ୍ରୀସମୀପେ ସଂଵିଷ୍ଟା ସଂସ୍ଥିତା ପିଷ୍ଟକାରିଣୀ । ଉଦ୍ଯମେନ ଵିନା ପିଷ୍ଟଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା
ଚକ୍ର ପାଖରେ ବସିଥିବା ପିଷ୍ଟା କରିବା ଲୋକ ତିଆରି ହେଇ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଦ୍ୟମ ନ ହେଲେ କେବେ ବି ପିଠା ତିଆରି ହେଉନାହିଁ ।
ଉଦ୍ଯମେ ଚ କୃତେ କାର୍ଯଂ ସିଦ୍ଧିଂ ଯାତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା । କଦାଚିତ୍ତସ୍ଯ ନ୍ଯୂନତ୍ଵେ କାର୍ଯଂ ନୈଵ ଭଵେଦପି
ଉଦ୍ୟମ କଲେ କାମ ସଫଳ ହୁଏ; ଯଦି କିଛି ଉଦ୍ୟମର ଅଭାବ ରହିଗଲା, କାମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ନାହିଁ ।
ଦେଶଂ କାଲଞ୍ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵବଲଂ ଶତ୍ରୁଜଂ ବଲମ୍ । କୃତଂ କାର୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ବୃହସ୍ପତିଵଚୋ ଯଥା
ଠିକ୍ ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ବୁଝି କାମ କଲେ, ସେ କାମ ସଫଳ ହୁଏ; ଏହିପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କଥା ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ରକ୍ତବୀଜଂ ମହାସୁରମ୍ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ସଂଗ୍ରାମେ ସୈନ୍ଯେନ ମହତାଽଽଵୃତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହିପରି ନିଷ୍ଚୟ କରି, ଦେତ୍ୟ ରାଜା ରକ୍ତବୀଜ ମହାସୁରକୁ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପଠାଇଲେ ।
ଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ରକ୍ତବୀଜ ମହାବାହୋ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସମରାଙ୍ଗଣେ । କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାଭାଗ ଯଥା ତେ ବଲମାହିତମ୍
ଶୁମ୍ଭ କହିଲେ — ରକ୍ତବୀଜ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚକୁ ଯାଅ; ତୁମର ଶକ୍ତି ଯେତେ ଅଛି, ତାହା ଅନୁସାରେ ଯୁଦ୍ଧ କର ।
ରକ୍ତବୀଜ ଉଵାଚ ମହାରାଜ ନ ତେ କାର୍ଯା ଚିନ୍ତା ସ୍ଵଲ୍ପତରାପି ଵା । ଅହମେନାଂ ହନିଷ୍ଯାମି କରିଷ୍ଯାମି ଵଶେ ତଵ
ରକ୍ତବୀଜ କହିଲେ — ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ତାକୁ ମାରି ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆଣିଦେବି ।
ପଶ୍ଯ ମେ ଯୁଦ୍ଧଚାତୁର୍ଯଂ କ୍ଵେଯଂ ବାଲା ସୁରପ୍ରିଯା । ଦାସୀଂ ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ଜିତ୍ଵେମାଂ ସମରେ ବଲାତ୍
ମୋର ଯୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷତା ଦେଖନ୍ତୁ! ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜୁବତୀ କି? ମୁଁ ତାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ କରିଦେବି ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ତବୀଜୋ ମହାସୁରଃ । ଜଗାମ ରଥମାରୁହ୍ଯ ସ୍ଵସୈନ୍ଯପରିଵାରିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହି, କୁରୁମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରକ୍ତବୀଜ ମହାସୁର ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନିଜ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ ।