ଆଲମ୍ଭଞ୍ଚ କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ହିଂସା ନ ଜାଯତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଖଡ୍ଗେନ ଶିରସୀ ତଯୋଃ
'ଯେପରି ହିଂସା ହେବା ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ଅର୍ପଣ କରିବି ।' ଏହିପରି କହି, ଦେବୀ ଦୁଇ ଦାନବର ମୁଣ୍ଡ ଖଡ଼ି ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ ।
ଚକର୍ତ ତରସା କାଲୀ ପପୌ ଚ ରୁଧିରଂ ମୁଦା । ଏଵଂ ଦୈତ୍ଯୌ ହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦିତୋଵାଚ ଚାମ୍ବିକା
କାଳି ତେଜରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି, ଆନନ୍ଦରେ ରକ୍ତ ପିଲେ । ଦାନବମାନେ ମରିଥିବା ଦେଖି, ଅମ୍ବିକା ଖୁସି ହେଇ କହିଲେ ।
କୃତଂ କାର୍ଯଂ ସୁରାଣାଂ ତେ ଦଦାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵରଂ ଶୁଭମ୍ । ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ହତୌ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତେ ନାମ କାଲିକେ । ଚାମୁଣ୍ଡେତି ସୁଵିଖ୍ଯାତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଧରାତଲେ
'ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସଫଳ ହେଲା; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଭ ଵର ଦେଉଛି । ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ମାରିଥିବାରୁ, ଏ ଭୂମିରେ ତୁମ ନାମ କାଳିକା ଭଳି ଚାମୁଣ୍ଡା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ ।'
ରକ୍ତବୀଜଦ୍ଵାରା ଦେଵୀସମୀପେ ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭସଂଵାଦଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ହତୌ ତୌ ଦାନଵୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହତଶେଷାଶ୍ଚ ସୈନିକାଃ । ପଲାଯନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵେ ନୃପଂ ପ୍ରତି
ରକ୍ତବୀଜ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେବୀଙ୍କ ସମୀପରେ ଶୁମ୍ଭ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସଂବାଦର ବର୍ଣ୍ନନା । ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଦୁଇ ଦାନବ ମରିଯିବା ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଦାନବ ସେନା ମଧ୍ୟ ମରିଗଲା । ସେମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇ, ନିଜ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।
ଭିନ୍ନାଙ୍ଗା ଵିଶିଖୈଃ କେଚିତ୍କେଚିଚ୍ଛିନ୍ନକରାସ୍ତଥା । ରୁଧିରସ୍ରାଵଦେହାଶ୍ଚ ରୁଦନ୍ତୋଽଭିଯଯୁଃ ପୁରେ
କେହି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅଂଗ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, କେହି ହାତ କାଟି ଦିଆଯାଇଛି । ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଦେହରେ, କେହି କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଗତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତିଂ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁର୍ବୁମ୍ବାରଵଂ ମୁହୁଃ । ରକ୍ଷ ରକ୍ଷ ମହାରାଜ ଭକ୍ଷଯତ୍ଯଦ୍ଯ କାଲିକା
ଦାନବପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତେ ବାରମ୍ବାର ହାହାକାର କରି କହିଲେ — 'ମହାରାଜ, ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର । କାଳି ଆଜି ଆମକୁ ଖାଉଛି!'
ତଯା ହତୌ ମହାଵୀରୌ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ସୁରାର୍ଦନୌ । ଭକ୍ଷିତାଃ ସୈନିକାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଭଗ୍ନା ଭଯାତୁରାଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର — ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ସେନା ମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇ ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଭୟରେ ହାରି ଯାଇ ଭଗି ଚାଲିଛୁ।
ଭୀତିଦଞ୍ଚ ରଣସ୍ଥାନଂ କୃତଂ କାଲିକଯା ପ୍ରଭୋ । ପାତିତୈର୍ଗଜଵୀରାଶ୍ଵୈର୍ଦାସେରକପଦାତିଭିଃ
ପ୍ରଭୁ, କାଳିକା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ କରିଦେଇଛନ୍ତି; ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ହାତୀ, ବୀର, ଘୋଡ଼ା, ଦାସ ଓ ପଦାତିମାନେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ଶୋଣିତୌଘଵହା କୁଲ୍ଯା କୃତା ମାଂସାତିକର୍ଦମା । କେଶଶୈଵଲିନୀ ଭଗ୍ନରଥଚକ୍ରଵିରାଜିତା
ରକ୍ତ ଝରଣା ଭାଇ ବହୁଛି, ମାଂସ ଓ କାଦୁଆରେ ଭରି ଯାଇଛି; କେଶ ଜଳର ଶାଇବାଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଭଙ୍ଗ ରଥର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ।
ଛିନ୍ନବାହ୍ଵାଦିମତ୍ସ୍ଯାଢ୍ଯା ଶୀର୍ଷତୁମ୍ବୀଫଲାନ୍ଵିତା । ଭଯଦା କାତରାଣାଂ ଵୈ ସୁରାଣାଂ ମୋଦଵର୍ଧିନୀ
ଛିନ୍ନ ହାତ ମାଛ ଭଳି ତିଆରି ହୋଇଛି, ମୁଣ୍ଡ ତୁମ୍ବୀ ଫଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ଭୟ ଦେଉଛି ଭୟଭିତ ଦେବମାନେ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଛି।
କୁଲଂ ରକ୍ଷ ମହାରାଜ ପାତାଲଂ ଗଚ୍ଛ ସତ୍ଵରମ୍ । କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦେଵୀ କ୍ଷଯଂ ସଦ୍ଯଃ କରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ମହାରାଜ, ତୁମର କୁଳକୁ ରକ୍ଷା କର; ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ। ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ନାଶ କରିବେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସିଂହୋଽପି ଭକ୍ଷଯତ୍ଯାଜୌ ଦାନଵାନ୍ଦନୁଜେଶ୍ଵର । ତଥୈଵ କାଲିକା ଦେଵୀ ହନ୍ତି ବାଣୈରନେକଧା
ଦାନବରାଜ, ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେକୁ ଖାଇ ଦିଅନ୍ତି; ଏଭଳି କାଳିକା ଦେବୀ ଅନେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦିଅନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମରଣାଯ ମୃଷା ମତିମ୍ । କରୋଷି ସହିତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଶୁମ୍ଭେନ କୁପିତାଶଯଃ
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଭାଇ ଶୁମ୍ଭ ସହିତ କ୍ରୋଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
କିଂ କରିଷ୍ଯତି ନାର୍ଯେଷା କ୍ରୂରା କୁଲଵିନାଶିନୀ । ଯସ୍ଯା ହେତୋର୍ମହାରାଜ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି ବାନ୍ଧଵାନ୍
ଏହି କ୍ରୂର ନାରୀ, କୁଳ ନାଶ କରିବାରି, କଣ କରିବେ? ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ମହାରାଜ, ତୁମେ ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଦୈଵାଧୀନୌ ମହାରାଜ ଲୋକେ ଜଯପରାଜଯୌ । ଅଲ୍ପାର୍ଥାଯ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ନ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ମହାରାଜ, ଏହି ଜଗତରେ ଜୟ ଓ ପରାଜୟ ଦୈବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅଳ୍ପ କାରଣରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଚିତ୍ରଂ ପଶ୍ଯ ଵିଧେଃ କର୍ମ ଯଦଧୀନଂ ଜଗତ୍ ପ୍ରଭୋ । ନିହତା ରାକ୍ଷସାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ତ୍ରିଯା ପଶ୍ଯୈକଯାନଯା
ପ୍ରଭୁ, ଦେଖ, ବିଧିର କାମ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ଏହି ଜଗତ ବିଧି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏକ ଜଣ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ମାରିଦିଆଯାଇଛନ୍ତି।
ଜେତା ତ୍ଵଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ସୈନ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ହି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଏକା ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ବାଲା ଯୁଦ୍ଧାଯେତି ସୁସମ୍ଭ୍ରମଃ
ତୁମେ ଏବେ ଲୋକପାଳମାନେକୁ ଜିତିଛ, ସେନା ସହିତ ଅଛ; ଏକ ଜଣ ଯୁବତୀ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଉତ୍ତେଜନା ହେଉଛି।
ପୁରା ତ୍ଵଯା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ପୁଷ୍କରେ ଦେଵତାଯନେ । ଵରଦାନାଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ
ପୂର୍ବେ, ତୁମେ ପୁଷ୍କରରେ, ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥଳରେ, ତପସ୍ୟା କରିଥିଲ; ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଧାତ୍ରୋକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ । ତଦା ତ୍ଵଯାମରତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କିଲ
ଧାତା କହିଥିଲେ, 'ମହାରାଜ, ଏକ ବର ଚୟନ କର, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତୀ'; ସେତେବେଳେ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅମରତ୍ୱ ଚାହିଥିଲେ।
ଦେଵଦୈତ୍ଯମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯୋ ନ ଭଵେନ୍ମରଣଂ ମମ । ସର୍ପକିନ୍ନରଯକ୍ଷେଭ୍ଯଃ ପୁଂଲ୍ଲିଙ୍ଗଵାଚକାଦପି
ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମାନବମାନେ ଠାରୁ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ; ସାପ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ ଓ ପୁରୁଷ ଲିଙ୍ଗ ଥିବା କୌଣସି ଜଣା ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ହନ୍ତୁକାମୈଷା ପ୍ରାପ୍ତା ଯୋଷିଦ୍ଵରା ପ୍ରଭୋ । ଯୁଦ୍ଧଂ ମା କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଧିଯାଧୁନା
ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଏହି ଯୋଷିତ୍ ରୂପ ଧରି ଆସିଛି; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି ବିଷୟରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ଦେଵୀ ହ୍ଯେଷା ମହାମାଯା ପ୍ରକୃତିଃ ପରମା ମତା । କଲ୍ପାନ୍ତକାଲେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵସଂହାରକାରିଣୀ
ଏହି ଦେବୀ ମହାମାୟା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଉଛି; କଳ୍ପର ଶେଷରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ନାଶ କରିଥାନ୍ତି।
ଉତ୍ପାଦଯିତ୍ରୀ ଲୋକାନାଂ ଦେଵାନାମୀଶ୍ଵରୀ ଶୁଭା । ତ୍ରିଗୁଣା ତାମସୀ ଦେଵୀ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତା
ସେ ଲୋକମାନେର ଉତ୍ପାଦକ, ଦେବମାନେର ଶୁଭ ଶାସକ; ତିନି ଗୁଣ ଓ ତାମସ ଭରିଥିବା ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରେ ଅନ୍ବିତ।
ଅଜଯ୍ଯା ଚାକ୍ଷଯା ନିତ୍ଯା ସର୍ଵଜ୍ଞା ଚ ସଦୋଦିତା । ଵେଦମାତା ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ସନ୍ଧ୍ଯା ସର୍ଵସୁରାଲଯା
ସେ ଅଜୟ, ଅକ୍ଷୟ, ନିତ୍ୟ, ସବୁଜଣା, ସଦା ପ୍ରକାଶିତ; ବେଦମାତା, ଗାୟତ୍ରୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେର ନିବାସ।
ନିର୍ଗୁଣା ସଗୁଣା ସିଦ୍ଧା ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦାଵ୍ଯଯା । ଆନନ୍ଦାନନ୍ଦଦା ଗୌରୀ ଦେଵାନାମଭଯପ୍ରଦା
ଗୌରୀ ଦେବୀ ନିର୍ଗୁଣ ଓ ସଗୁଣ ଦୁଇଁଟି ଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇପାରିବା, ଅବିନାଶୀ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସି ଦେଇଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା ଜଣେ ଦେବୀ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ ଵୈରଭାଵଂ ତ୍ଯଜାନଯା । ଶରଣଂ ଵ୍ରଜ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦେଵୀ ତ୍ଵାଂ ପାଲଯିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି ଜାଣି, ମହାରାଜ, ଶତ୍ରୁତା ଛାଡିଦିଅ। ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ, ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ଆଜ୍ଞାକରୋ ଭଵୈତସ୍ଯାଃ ସଞ୍ଜୀଵଯ ନିଜଂ କୁଲମ୍ । ହତଶେଷାଶ୍ଚ ଯେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତୁ ଚିରାଯୁଷଃ
ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ନିଜ କୁଳକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କର। ଯେ ଦେତ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅଟଳ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ରଖନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଃ ସୁରବଲାର୍ଦନଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ଵୀରଵର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ଶୁମ୍ଭ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଏକ ବୀରର ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲା।
ଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ମୌନଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ଭୋ ମନ୍ଦା ଯୂଯଂ ଭଗ୍ନା ରଣାଜିରାତ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛତ ପାତାଲଂ ଜୀଵିତାଶା ବଲୀଯସୀ
ଶୁମ୍ଭ କହିଲେ: ମୂଢ଼ମାନେ, ତମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିଛ, ଚୁପ ରହ। ଶୀଘ୍ର ପାତାଳକୁ ଯାଅ, କାରଣ ତୁମର ଜୀବନର ଆଶା ଏଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଦୈଵାଧୀନଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ କା ଚିନ୍ତାତ୍ର ଜଯେ ମମ । ଦେଵାସ୍ତଥୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଦୈଵାଧୀନା ଵଯଂ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦୈବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ମୋତେ ଜୟ ନେଇ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା? ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୈବ ଉପରେ ନିର୍ଭର, ଆମେ ଯେପରି।