ତେନ ନାଦେନ ଶକ୍ରାଦ୍ଯା ଜହର୍ଷୁରମରାସ୍ତଦା । ମୁନଯୋ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାଃ
ସେ ମା ଦିଗବାସୀ ଦଶଦିଗକୁ ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱନିରେ ପୂରଣ କରିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଦୁଃଖିତ ଦାନବ ଦଳରେ ରାସ୍ତା ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କ ଦଳରେ ମହାସିଂହ ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଦେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଯୁଦ୍ଧଂ ପରସ୍ପରଂ ତତ୍ର ଜାତଂ କାତରଭୀତିଦମ୍ । ଚଣ୍ଡିକାଚଣ୍ଡଯୋସ୍ତୀଵ୍ରଂ ବାଣଖଡ୍ଗଗଦାଦିଭିଃ
ତାହା ପରେ ଚଣ୍ଡିକା ଓ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତୀର, ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳିଲା।
ଚଣ୍ଡମୁକ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ଦେଵୀ ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ମୁମୋଚ ପୁନରୁଗ୍ରାନ୍ସା ବାଣାଂଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାନିଵ
ଚଣ୍ଡ ଯେଉଁ ତୀର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ଦେବୀ ସେଗୁଡିକୁ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କାଟି ଦେଲେ; ପରେ ସେ ନିଜର ଭୟଙ୍କର ତୀରଗୁଡିକୁ ସାପ ଭଳି ଛାଡ଼ିଲେ।
ଗଗନଂ ଛାଦିତଂ ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଶିଖୈସ୍ତଦା । ଶଲଭୈରିଵ ମେଘାନ୍ତେ କର୍ଷକାଣାଂ ଭଯପ୍ରଦୈଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀରର ଝଡ଼ରେ ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଢାକି ଦେଲା, ବର୍ଷା ପରେ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ପୋକା ଭଳି।
ମୁଣ୍ଡୋଽପି ସୈନିକୈଃ ସାର୍ଧଂ ପପାତ ତରସା ରଣେ । ମୁମୋଚ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ଵୈ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରମଦାରୁଣଃ
ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସେନା ସହିତ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣଜାଲଂ ମହଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଦ୍ଧା ତତ୍ରାମ୍ବିକା ଭୃଶମ୍ । କୋପେନ ଵଦନଂ ତସ୍ଯା ବଭୂଵ ଘନସନ୍ନିଭମ୍
ଏହି ଭୟାନକ ତୀରବୃଷ୍ଟି ଦେଖି ଅମ୍ବିକା ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରୋଷରେ ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା।
କଦଲୀପୁଷ୍ପନେତ୍ରଞ୍ଚ ଭୃକୁଟୀକୁଟିଲଂ ତଦା । ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା ଚ ତଦା କାଲୀ ଲଲାଟଫଲକାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କଦଳୀ ଫୁଲ ଭଳି ହେଇଗଲା, ଭୃକୁଟି ଗଭୀର ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଏହି ସମୟରେ କାଳୀ ତାଙ୍କର ଲଳାଟରୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାମ୍ବରା କ୍ରୂରା ଗଜଚର୍ମୋତ୍ତରୀଯକା । ମୁଣ୍ଡମାଲାଧରା ଘୋରା ଶୁଷ୍କଵାପୀସମୋଦରା
ସେ ଭୟଙ୍କର, ବାଘର ଚର୍ମ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ, ହାତୀର ଚର୍ମ ଉପରେ ଚାଦର ଭଳି ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡମାଳା ପରିଧାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପେଟ ଶୁଷ୍କ ଖାଳି ଭଳି ଗଭୀର ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇଥିଲା।
ଖଡ୍ଗପାଶଧରାତୀଵ ଭୀଷଣା ଭଯଦାଯିନୀ । ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗଧାରିଣୀ ରୌଦ୍ରା କାଲରାତ୍ରିରିଵାପରା
ସେ ତଳୱାର ଓ ପାଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଭୟଦାୟି, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ରୌଦ୍ର ଭାବରେ, ବିନାଶ ରାତି ଭଳି ଅନ୍ୟ ଏକ କାଳରାତ୍ରି।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଵଦନା ଜିହ୍ଵାଂ ଚାଲଯନ୍ତୀ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଵିସ୍ତାରଜଘନା ଵେଗାଜ୍ଜଘାନାସୁରସୈନିକାନ୍
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଜିହ୍ବା ଚଳାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କମର ଦ୍ୱାରା ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦାନବ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
କରେ କୃତ୍ଵା ମହାଵୀରାଂସ୍ତରସା ସା ରୁଷାନ୍ଵିତା । ମୁଖେ ଚିକ୍ଷେପ ଦୈତେଯାନ୍ପିପେଷ ଦଶନୈଃ ଶନୈଃ
ସେ ମହାବୀର ଦାନବମାନେକୁ ହାତରେ ଧରି, ରୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ମୁହଁରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ପରେ ଦୀର୍ଘ ଦାନ୍ତରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଚବାଇ ଦେଲେ।
ଗଜାନ୍ଘଣ୍ଟାନ୍ଵିତାନ୍ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ନିଦଧୌ ମୁଖେ । ସାରୋହାନ୍ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵାଜୌ ସାଟ୍ଟହାସଂ ଚକାର ହ
ହାତରେ ହାତୀ ଘଣ୍ଟା ପିନ୍ଧିଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଧରି, ସେ ମୁହଁରେ ରଖିଲେ; ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେକୁ ଭକ୍ଷଣ କରି ଉଚ୍ଚ ହସ୍ତାହାସ କଲେ।
ତଥୈଵ ତୁରଗାନୁଷ୍ଟ୍ରାଂସ୍ତଥା ସାରଥିଭିଃ ସହ । ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ତ୍ରେ ଦଶନୈଶ୍ଚର୍ଵଯତ୍ଯତିଭୈରଵମ୍
ଏହିପରି, ସେ ଘୋଡା ଓ ଉଷ୍ଟ୍ର ସହିତ ତାଙ୍କର ସାରଥିମାନେକୁ ଧରି, ମୁହଁରେ ରଖି ଦାନ୍ତରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚବାଇ ଦେଲେ।
ହନ୍ଯମାନଂ ବଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାସୁରୌ । ଛାଦଯାମାସତୁର୍ଦେଵୀଂ ବାଣାସାରୈରନନ୍ତରୈଃ
ତାଙ୍କର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦୁଇ ମହାଦାନବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନବାରେ ତୀରର ଝଡ଼ରେ ଢାକି ଦେଲେ।
ଚଣ୍ଡଶ୍ଚଣ୍ଡକରଚ୍ଛାଯଂ ଚକ୍ରଂ ଚକ୍ରଧରାଯୁଧମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ ତରସା ଦେଵୀଂ ନନାଦ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଚଣ୍ଡ, ତାଙ୍କର ହାତ ଦୀଘ୍ର ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ରବିପ୍ରଭା ଚକ୍ର ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଫିଙ୍ଗିଲେ; ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ।
ନଦନ୍ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ କାଲୀ ରଥାଙ୍ଗଞ୍ଚ ରଵିପ୍ରଭମ୍ । ବାଣେନୈକେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ସୁପ୍ରଭଂ ତତ୍ସୁଦର୍ଶନମ୍
କାଳୀ ତାଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଓ ରବିପ୍ରଭା ଚକ୍ର ଦେଖି, ଏକ ତୀରରେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ କାଟି ଦେଲେ।
ତଂ ଜଘାନ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଶ୍ଚଣ୍ଡଂ ଚଣ୍ଡୀ ଶିଲାଶିତୈଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋଽସୌ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଦେଵୀବାଣାର୍ଦିତୋ ଭୃଶମ୍
ଚଣ୍ଡୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ପଥର ଭଳି ତୀରରେ ଚଣ୍ଡକୁ ଆঘାତ କଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ତୀରରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହେଇ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତିତଂ ଭ୍ରାତରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁଣ୍ଡୋ ଦୁଃଖାର୍ଦିତସ୍ତଦା । ଚକାର ଶରଵୃଷ୍ଟିଞ୍ଚ କାଲିକୋପରି କୋପତଃ
ଭାଇ ପଡ଼ିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ; ରୋଷରେ କାଳୀ ଉପରେ ତୀରର ବୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚଣ୍ଡିକା ମୁଣ୍ଡନିର୍ମୁକ୍ତାଂ ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସୁଦାରୁଣାମ୍ । ଈଷିକାସ୍ତ୍ରୈର୍ବଲାନ୍ମୁକ୍ତୈଶ୍ଚକାର ତିଲଶଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଚଣ୍ଡିକା ମୁଣ୍ଡର ମୁଣ୍ଡ ଛାଡି ଦେଇ, ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ । ଶକ୍ତିରେ ଉପରେ ଉପରେ ଖର ତୀର ମାନେ ଛାଡି, ସେମାନେକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତିଳ ଭଳି ଭାଗ ଭାଗ କରିଦେଲେ ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ବାଣେନ ତାଡଯାମାସ ତଂ ପୁନଃ । ପତିତୋଽସୌ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମେଦିନ୍ଯାଂ ମଦଵର୍ଜିତଃ
ପୁଣି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ଘାତ କରିଲେ । ଅହଂକାର ହରାଇ, ସେ ଶୂରବୀର ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଦାନଵାନାଂ ବଲେ ତଦା । ଜହର୍ଷୁରମରାଃ ସର୍ଵେ ଗଗନସ୍ଥା ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ସେ ସମୟରେ ଦାନବ ସେନାରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା । ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ଦେଖି, ଭୟ ହରାଇ ଖୁସି ହେଲେ ।
ଵିହାଯ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ଚଣ୍ଡସ୍ତୁ ସଂଗୃହ୍ଯ ମହତୀଂ ଗଦାମ୍ । ତରସା ତାଡଯାମାସ କାଲିକାଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଭୁଜେ
ମୂର୍ଛା ଛାଡି, ଚଣ୍ଡ ଏକ ବଡ଼ ଗଦା ଧରିଲେ । ତେଜରେ କାଳିଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ଗଦା ଘାତ କରିଦେଲେ ।
ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଗଦାଘାତଂ ତଂ ବବନ୍ଧ ମହାସୁରମ୍ । ତରସା ବାଣପାଶେନ ମନ୍ତ୍ରମୁକ୍ତେନ କାଲିକା
କାଳି ଗଦା ଘାତକୁ ଲୁଚି, ତେଜରେ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିର ତୀର ପାଶ ଦେଇ, ସେ ଦାନବକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ।
ଉତ୍ଥିତସ୍ତୁ ତଦା ମୁଣ୍ଡୋ ବଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁଜଂ ବଲାତ୍ । ଆଜଗାମ ସୁସନ୍ନଦ୍ଧଃ ଶକ୍ତିଂ କୃତ୍ଵା କରେ ଦୃଢାମ୍
ତାପରେ ମୁଣ୍ଡ, ନିଜ ଭାଇକୁ ଶକ୍ତିରେ ବାନ୍ଧା ଦେଖି, ଭଲ ଅସ୍ତ୍ର-ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଦୃଢ଼ ହାତରେ ଶକ୍ତି ଧରି ଉଠିଲେ ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତଦା କାଲୀ ଦାନଵଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍ । ବବନ୍ଧ ତରସା ତଂ ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଭ୍ରାତରଂ ଭୃଶମ୍
ସେ ଦାନବ ତେଜରେ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, କାଳି ଦେଖି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ତେଜରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ଶଶାଵିଵ । କୁର୍ଵତୀ ଵିପୁଲଂ ହାସମାଜଗାମାମ୍ବିକାଂ ପ୍ରତି
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ — ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଖରା ଭଳି ଧରି, ବଡ଼ ହସ କରି କାଳି ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ।
ଆଗତ୍ଯ ତାମଥୋଵାଚ ଗୃହାଣେମୌ ପଶୂ ପ୍ରିଯେ । ରଣଯଜ୍ଞାର୍ଥମାନୀତୌ ଦାନଵୌ ରଣଦୁର୍ଜଯୌ
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, କାଳି କହିଲେ — 'ପ୍ରିୟେ, ଏହି ଦୁଇ ପଶୁକୁ ନିଅ । ରଣ-ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଆଣିଛି ।'
ତାଵାନୀତୌ ତଦା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚଣ୍ଡିକା ତୌ ଵୃକାଵିଵ । ଅମ୍ବିକା କାଲିକାଂ ପ୍ରାହ ମାଧୁରୀସଂଯୁତଂ ଵଚଃ
ଚଣ୍ଡିକା ଦୁଇ ଦାନବକୁ ଓଲା ଭଳି ଆଣିଥିବା ଦେଖି, ମଧୁର ଭାବରେ କାଳିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵଧଂ ମା କୁରୁ ମା ମୁଞ୍ଚ ଚତୁରାସି ରଣପ୍ରିଯେ । ଦେଵାନାଂ କାର୍ଯସଂସିଦ୍ଧିଃ କର୍ତଵ୍ଯା ତରସା ତ୍ଵଯା
'ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ଏମାନେକୁ ମାରିବା ନାହିଁ, ଛାଡିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ଦେବତାମାନଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିବାକୁ ତୁମେ ତେଜରେ କରିବା ଦରକାର ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଲିକା ପ୍ରାହ ତାଂ ପୁନଃ । ଯୁଦ୍ଧଯଜ୍ଞେଽତିଵିଖ୍ଯାତେ ଖଡ୍ଗଯୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହି ଭାବରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, କାଳି ପୁଣି କହିଲେ — 'ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧ-ଯଜ୍ଞରେ, ଖଡ଼ି ଯଜ୍ଞ-ପାଳି ଭଳି ରହିଛି ।'