ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଞ୍ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଥୈଵାନୁମିତିଃ କିଲ । ସନ୍ଦେହସହିତେ କାର୍ଯେ ନ ଵିପଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜିନିଷକୁ ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର ଅନୁମାନ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସନ୍ଦେହ ଥିବା କାମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଃ ସୁରାଣାଂ ପରମଃ ଶୁମ୍ଭଃ ସମରଦୁର୍ଜଯଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରେରଯନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଦେଵା ଦୈତ୍ଯେଶପୀଡିତାଃ
ଶୁମ୍ଭ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ; ଏହି କାରଣରୁ, ଦେବତାମାନେ, ଦାନବପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ତୁମକୁ ଏଠାରେ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଵଚନୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧୈର୍ଵଞ୍ଚିତାସି ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଦୁଃଖାଯ ତଵ ଦେଵାନାଂ ଶିକ୍ଷା ସ୍ଵାର୍ଥସ୍ଯ ସାଧିକା
ଏହିପରି ମୂହଁରେ ମଧୁର ହସ ଥିବା ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ମୂହଁରେ ମିଠା କଥାରେ ଭୁଲିଗଲା । ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଥିଲା, ତାହା ତୁମେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପକାଇଲେ ।
କାର୍ଯମିତ୍ରଂ ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ଧର୍ମମିତ୍ରଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ଦେଵାଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଃ କାମଂ ତ୍ଵାମହଂ ସତ୍ଯମବ୍ରୁଵମ୍
କାମକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମିତ୍ରକୁ ଛାଡି ଧର୍ମମିତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲାଗିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ କହିଛି ।
ଭଜ ଶୁମ୍ଭଂ ସୁରେଶାନଂ ଜେତାରଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ଚତୁରଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଶୂରଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ ॥ ୧୬ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଶୁମ୍ଭଶାସନାତ୍ । ନିଶ୍ଚଯଂ ପରମଂ କୃତ୍ଵା ଭର୍ତାରଂ ଭଜ ଶୋଭନମ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଗତର ଅଧିପତି, ଚତୁର, ସୁନ୍ଦର, ଶୂର ଓ କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚଣ୍ଡସ୍ଯ ଜଗଦମ୍ବିକା । ମେଘଗମ୍ଭୀରନିନଦଂ ଜଗର୍ଜ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାସନ ପାଇବ । ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଚୟ କରି ଏହି ଉତ୍ତମ ପତିକୁ ଗ୍ରହଣ କର ।
ଗଚ୍ଛ ଜାଲ୍ମ ମୃଷା କିଂ ତ୍ଵଂ ଭାଷସେ ଵଞ୍ଚକଂ ଵଚଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହରିହରାଦୀଂଶ୍ଚ ଶୁମ୍ଭଂ କସ୍ମାଦ୍ଭଜେ ପତିମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଚଣ୍ଡଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଜଗଦମ୍ବା ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଗଜ୍ଜନ କରିଲେ ଏବଂ ପୁନି କହିଲେ ।
ନ ମେ କଶ୍ଚିତ୍ପତିଃ କାର୍ଯୋ ନ କାର୍ଯଂ ପତିନା ସହ । ସ୍ଵାମିନୀ ସର୍ଵଭୂତାନାମହମେଵ ନିଶାମଯ
ଯା, ଦୁଷ୍ଟ ! କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଭୁଲାଇବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛ ? ହରି, ହରା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଛାଡି ମୁଁ କାହିଁକି ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବି ?
ଶୁମ୍ଭା ମେ ବହଵୋ ଦୃଷ୍ଟା ନିଶୁମ୍ଭାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ । ଘାତିତାଶ୍ଚ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଶତଶୋ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ
ମୋତେ କୌଣସି ପତିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ପତି ସହିତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋର ନାହିଁ । ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମିନୀ, ଏହା ଜାଣ ।
ମମାଗ୍ରେ ଦେଵଵୃନ୍ଦାନି ଵିନଷ୍ଟାନି ଯୁଗେ ଯୁଗେ । ନାଶଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଯୂଥାନି ପୁନରଦ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଅନେକ ଶୁମ୍ଭ ଦେଖିଛି, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ନିଶୁମ୍ଭ ଦେଖିଛି । ଶତ-ଶତ ଦେତ୍ୟ ଦାନବମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ।
କାଲ ଏଵାଗତୋଽସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଦୈତ୍ଯସଂହାରକାରକଃ । ଵୃଥା ତ୍ଵଂ କୁରୁଷେ ଯତ୍ନଂ ରକ୍ଷଣାଯାତ୍ମସନ୍ତତେଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦେବମାନଙ୍କର ଦଳ ମୋର ସମ୍ମୁଖରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି । ଆଜି ପୁନି ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ଦଳ ନଷ୍ଟ ହେବ ।
କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୀରଧର୍ମରକ୍ଷାଯୈ ତ୍ଵଂ ମହାମତେ । ମରଣଂ ଭାଵି ଦୁସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଯଶୋ ରକ୍ଷ୍ଯଂ ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏଠାରେ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ସଂହାର ପାଇଁ ସମୟ ଆସିଛି । ନିଜ ପରିବାରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତୁମର ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ ।
କିଂ ତେ କାର୍ଯଂ ନିଶୁମ୍ଭେନ ଶୁମ୍ଭେନ ଚ ଦୁରାତ୍ମନା । ଵୀରଧର୍ମଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵର୍ଗଂ ସୁରାଲଯମ୍
ବୀରଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ । ମୃତ୍ୟୁ ଯଦି ଲେଖାଯାଇଛି, ତାହା ଛାଡିବା ଅସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ସ୍ୱମାନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।
ଶୁମ୍ଭୋ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯେ ଯେ ଚାତ୍ର ତଵ ବାନ୍ଧଵାଃ । ସର୍ଵେ ତଵାନୁଗାଃ ପଶ୍ଚାଦାଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଶୁମ୍ଭ ସହିତ ତୁମର କି କାର୍ଯ୍ୟ ? ବୀରଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦିଗ୍ବାସ୍ତି ମିଳିଲା ପରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଅ ।
କ୍ରମଶଃ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାଂ କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଵିଷାଦଂ ତ୍ଯଜ ମନ୍ଦାତ୍ମନ୍ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିଶାଂପତେ
ଶୁମ୍ଭ, ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଏଠାରେ ତୁମର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବମାନେ—ସମସ୍ତ ଅନୁୟାୟୀମାନେ—ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପଛରେ ଯିବେ ।
ତ୍ଵାମହଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ଭ୍ରାତରଂ ତଵ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତତଃ ଶୁମ୍ଭଂ ନିଶୁମ୍ଭଂ ଚ ରକ୍ତବୀଜଂ ମଦୋତ୍କଟମ୍
ଆଜି ଏକେକରି ସମସ୍ତ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବି । ମନରୁ ନିରାଶା ଛାଡ, ମୂଢ଼ ମନ, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧ କର ।
ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହତ୍ଵାହଂ ସମରାଙ୍ଗଣେ । ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାସ୍ଥାନଂ ତିଷ୍ଠ ଵା ଗଚ୍ଛ ଵା ଦ୍ରୁତମ୍
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବି, ତୁମର ଭାଇକୁ ମାରିବି, ତାପରେ ଶୁମ୍ଭ, ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତବୀଜକୁ ମାରିବି ।
ଗୃହାଣାସ୍ତ୍ରଂ ଵୃଥାପୁଷ୍ଟ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯାଧୁନା । କିଂ ଜଲ୍ପସି ମୃଷା ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା କାତରପ୍ରିଯମ୍
ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ମାରି ମୁଁ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିବି । ତୁମେ ଚାହିଁଲେ ରୁହ, କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଯେତ୍ଥଂ ପ୍ରେରିତୌ ଦୈତ୍ଯୌ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ କ୍ରୁଧାନ୍ଵିତୌ । ଜ୍ଯାଶବ୍ଦଂ ତରସା ଘୋରଂ ଚକ୍ରତୁର୍ବଲଦର୍ପିତୌ
ଏବେ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧର, ତୁମର ଶକ୍ତି ବ୍ୟର୍ଥ । ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର । କାହିଁକି ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା ମିଠା କଥା କହୁଛ ?
ସାପି ଶଙ୍ଖସ୍ଵନଂ ଚକ୍ରେ ପୂରଯନ୍ତୀ ଦିଶୋ ଦଶ । ସିଂହୋଽପି କୁପିତସ୍ତାଵନ୍ନାଦଂ ସମକରୋଦ୍ବଲୀ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଦେତ୍ୟ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ରୋଷରେ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ତୁଣୀର ତାଣିର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରିଲେ ।
ତେନ ନାଦେନ ଶକ୍ରାଦ୍ଯା ଜହର୍ଷୁରମରାସ୍ତଦା । ମୁନଯୋ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାଃ
ସେ ମା ଦିଗବାସୀ ଦଶଦିଗକୁ ଶଙ୍ଖ ଦ୍ୱନିରେ ପୂରଣ କରିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଦୁଃଖିତ ଦାନବ ଦଳରେ ରାସ୍ତା ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କ ଦଳରେ ମହାସିଂହ ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଦେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଯୁଦ୍ଧଂ ପରସ୍ପରଂ ତତ୍ର ଜାତଂ କାତରଭୀତିଦମ୍ । ଚଣ୍ଡିକାଚଣ୍ଡଯୋସ୍ତୀଵ୍ରଂ ବାଣଖଡ୍ଗଗଦାଦିଭିଃ
ତାହା ପରେ ଚଣ୍ଡିକା ଓ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତୀର, ତଳୱାର, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳିଲା।
ଚଣ୍ଡମୁକ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ଦେଵୀ ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ମୁମୋଚ ପୁନରୁଗ୍ରାନ୍ସା ବାଣାଂଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାନିଵ
ଚଣ୍ଡ ଯେଉଁ ତୀର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ଦେବୀ ସେଗୁଡିକୁ ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କାଟି ଦେଲେ; ପରେ ସେ ନିଜର ଭୟଙ୍କର ତୀରଗୁଡିକୁ ସାପ ଭଳି ଛାଡ଼ିଲେ।
ଗଗନଂ ଛାଦିତଂ ତତ୍ର ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଶିଖୈସ୍ତଦା । ଶଲଭୈରିଵ ମେଘାନ୍ତେ କର୍ଷକାଣାଂ ଭଯପ୍ରଦୈଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀରର ଝଡ଼ରେ ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଢାକି ଦେଲା, ବର୍ଷା ପରେ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ପୋକା ଭଳି।
ମୁଣ୍ଡୋଽପି ସୈନିକୈଃ ସାର୍ଧଂ ପପାତ ତରସା ରଣେ । ମୁମୋଚ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ଵୈ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରମଦାରୁଣଃ
ମୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସେନା ସହିତ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ଭୟଙ୍କର ତୀରବୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ିଲେ।
ବାଣଜାଲଂ ମହଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଦ୍ଧା ତତ୍ରାମ୍ବିକା ଭୃଶମ୍ । କୋପେନ ଵଦନଂ ତସ୍ଯା ବଭୂଵ ଘନସନ୍ନିଭମ୍
ଏହି ଭୟାନକ ତୀରବୃଷ୍ଟି ଦେଖି ଅମ୍ବିକା ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କର ମୁହଁ ରୋଷରେ ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା।
କଦଲୀପୁଷ୍ପନେତ୍ରଞ୍ଚ ଭୃକୁଟୀକୁଟିଲଂ ତଦା । ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା ଚ ତଦା କାଲୀ ଲଲାଟଫଲକାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ କଦଳୀ ଫୁଲ ଭଳି ହେଇଗଲା, ଭୃକୁଟି ଗଭୀର ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ଏହି ସମୟରେ କାଳୀ ତାଙ୍କର ଲଳାଟରୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାମ୍ବରା କ୍ରୂରା ଗଜଚର୍ମୋତ୍ତରୀଯକା । ମୁଣ୍ଡମାଲାଧରା ଘୋରା ଶୁଷ୍କଵାପୀସମୋଦରା
ସେ ଭୟଙ୍କର, ବାଘର ଚର୍ମ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ, ହାତୀର ଚର୍ମ ଉପରେ ଚାଦର ଭଳି ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁଣ୍ଡମାଳା ପରିଧାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପେଟ ଶୁଷ୍କ ଖାଳି ଭଳି ଗଭୀର ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇଥିଲା।
ଖଡ୍ଗପାଶଧରାତୀଵ ଭୀଷଣା ଭଯଦାଯିନୀ । ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗଧାରିଣୀ ରୌଦ୍ରା କାଲରାତ୍ରିରିଵାପରା
ସେ ତଳୱାର ଓ ପାଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଭୟଦାୟି, ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ରୌଦ୍ର ଭାବରେ, ବିନାଶ ରାତି ଭଳି ଅନ୍ୟ ଏକ କାଳରାତ୍ରି।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣଵଦନା ଜିହ୍ଵାଂ ଚାଲଯନ୍ତୀ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଵିସ୍ତାରଜଘନା ଵେଗାଜ୍ଜଘାନାସୁରସୈନିକାନ୍
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଜିହ୍ବା ଚଳାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କମର ଦ୍ୱାରା ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦାନବ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।