ନିଶୁମ୍ଭ ଉଵାଚ ନ ଵା ପଲାଯନଂ ଯୁକ୍ତଂ ନ ଦୁର୍ଗଗ୍ରହଣଂ ତଥା । ଯୁଦ୍ଧମେଵ ପରଂ ଶ୍ରେଯଃ ସର୍ଵଥୈଵାନଯାନଘ
ନିଶୁମ୍ଭ କହିଲେ—ନ ପଳାଇଯିବା ଉଚିତ, ନ ଦୁର୍ଗ ଦଖଳ କରିବା; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଯୁଦ୍ଧ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସସୈନ୍ଯୋଽହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ରଣେ ତୁ ପ୍ରଵରାଶ୍ରିତଃ । ହତ୍ଵା ତାମାଗମିଷ୍ଯାମି ତରସା ତ୍ଵବଲାମିମାମ୍
ମୁଁ ମୋ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଉପରେ ଭରସା କରି; ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ତୁରନ୍ତ ଫେରିଆସିବି, କାରଣ ସେ ଦୁର୍ବଳ।
ଅଥଵା ବଲଵଦ୍ଦୈଵାଦନ୍ଯଥା ଚେଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ମୃତେ ମଯି ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
କିମ୍ବା, ଭାଗ୍ୟରେ ଯଦି ଭିନ୍ନ ହୁଏ ଓ ମୁଁ ମରିଯାଏ, ତେବେ ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଭାବି ଆବଶ୍ୟକ କାମ କରିବା।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଚାନୁଜମ୍ । ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ଦ୍ଵୌ ଗଚ୍ଛେତାଂ ବଲସଂଯୁତୌ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ—ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦୁଇଜଣ ସେନା ସହିତ ଯିଅନ୍ତୁ।
ଶଶକଗ୍ରହଣାଯାତ୍ର ନ ଯୁକ୍ତଂ ଗଜମୋଚନମ୍ । ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାଵୀରୌ ତାଂ ହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵଥା କ୍ଷମୌ
ଖରାଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ିବା ଯେମିତି ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେପରି ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ ବୀର, ସେଉଁଠି ତାକୁ ମାରିବାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଶୁମ୍ଭଃ ସମ୍ଭାଷ୍ଯ ଚ ମହାବଲୌ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜା ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ପୁରଃସ୍ଥିତୌ
ଏହିପରି କହି, ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଭଳ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ଯେଉଁମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଁଡା ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛତଂ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ଦ୍ଵୌ ସ୍ଵସୈନ୍ଯପରିଵାରିତୌ । ହନ୍ତୁଂ ତାମବଲାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜାଂ ମଦଗର୍ଵିତାମ୍
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ନିଜ ନିଜ ସେନା ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଯାଅ, ଏବଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ଅହଂକାରିଣୀ ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଶୀଘ୍ର ମାରିଦିଅ।
ଗୃହୀତ୍ଵାଥ ନିହତ୍ଯାଜୌ କାଲିକାଂ ପିଙ୍ଗଲୋଚନାମ୍ । ଆଗମ୍ଯତାଂ ମହାଭାଗୌ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଂ ମହତ୍ତରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କାଳୀ, ଯାହାର ଆଖି ହଳଦିଆ, ତାକୁ ଧରି ଏବଂ ମାରି, ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ମହାନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୋଇ ଫେରିଆସ।
ସା ନାଯାତି ଗୃହୀତାପି ଗର୍ଵିତା ଚାମ୍ବିକା ଯଦି । ତଦା ବାଣୈର୍ମହାତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ହନ୍ତଵ୍ଯାହଵମଣ୍ଡିତା
ଯଦି ଗର୍ବିତ ଅମ୍ବିକା ଧରା ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଆସିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ତାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ମାରଣାନ୍ତକ ବାଣରେ ମାରିଦେବା ଉଚିତ।
ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡଵଧେନ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚାମୁଣ୍ଡେତିନାମଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତୌ ତଦା ଵୀରୌ ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାବଲୌ । ଜଗ୍ମତୁସ୍ତରସୈଵାଜୌ ସୈନ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତୌ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ, ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇଁଜଣ ପ୍ରବଳ ବୀର, ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ସ୍ଥିତାଂ ଦେଵୀଂ ଦେଵାନାଂ ହିତକାରିଣୀମ୍ । ଊଚତୁସ୍ତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ତଦା ସାମାନ୍ଵିତଂ ଵଚଃ
ସେଠାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଭଲ କରନ୍ତି, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ପ୍ରବଳ ବୀର ତାଙ୍କୁ ନୀତିମୂଳକ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ବାଲେ ତ୍ଵଂ କିଂ ନ ଜାନାସି ଶୁମ୍ଭଂ ସୁରବଲାର୍ଦନମ୍ । ନିଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ ତୁରାଷାଡ୍ଵିଜଯୋଦ୍ଧତମ୍
ହେ ଝିଅ, ତୁମେ ଜାଣନାହଁ କି, ଶୁମ୍ଭ କିଏ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି, ଏବଂ ମହାବଳଶାଳୀ ନିଶୁମ୍ଭ, ଯିଏ ତୁରସ୍କମାନେ ଉପରେ ଜିତି ଗର୍ବିତ?
ତ୍ଵମେକାସି ଵରାରୋହେ କାଲିକାସିଂହସଂଯୁତା । ଜେତୁମିଚ୍ଛସି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଶୁମ୍ଭଂ ସର୍ଵବଲାନ୍ଵିତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଏକା, କେବଳ କାଳୀ ଓ ସିଂହ ସହିତ ଅଛ, ମୂଢ଼ ହୋଇ ଶୁମ୍ଭ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବଳର ମାଲିକ, ତାକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ମତିଦଃ କୋଽପି ତେ ନାସ୍ତି ନାରୀ ଵାପି ନରୋଽପି ଵା । ଦେଵାସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରେରଯନ୍ତ୍ଯେଵ ଵିନାଶାଯ ତଵୈଵ ତେ
ତୁମ ପାଖରେ କେହି ଉପଦେଶକ ନାହିଁ—ନ ଜଣେ ନାରୀ, ନ ଜଣେ ପୁରୁଷ; ଦେବତାମାନେ କେବଳ ତୁମର ନାଶ ପାଇଁ ତୁମକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ଵିମୃଶ୍ଯ କୁରୁ ତନ୍ଵଙ୍ଗି କାର୍ଯଂ ସ୍ଵପରଯୋର୍ବଲମ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜତ୍ଵାତ୍ତ୍ଵଂ ଗର୍ଵଞ୍ଚ କୁରୁଷେ ମୃଷା
ହେ ସୁକୁମାରୀ, ଦୁଇ ପକ୍ଷର ବଳ ଭାବି ଯଥାଯଥ କାମ କର; ତୁମେ ଅଠରଟି ହାତ ଥିବାରୁ ଅବାଞ୍ଛିତ ଗର୍ବ କରୁଛ।
କିଂ ଭୁଜୈର୍ବହୁଭିର୍ଵ୍ଯର୍ଥୈରାଯୁଧୈଃ କିଂ ଶ୍ରମପ୍ରଦୈଃ । ଶୁମ୍ଭସ୍ଯାଗ୍ରେ ସୁରାଣାଂ ଵୈ ଜେତୁଃ ସମରଶାଲିନଃ
ଏତେ ହାତ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲେ କଣ ହେବ, ଯଦି ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି? ଶୁମ୍ଭ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜିତିଛି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏସବୁର ଉପଯୋଗ କଣ?
ଐରାଵତକରଚ୍ଛେତ୍ତୁର୍ଦନ୍ତିଦାରଣକାରିଣଃ । ଜଯିନଃ ସୁରସଙ୍ଘାନାଂ କାର୍ଯଂ କୁରୁ ମନୋଗତମ୍
ଏଇ ଯିଏ ଏଇରାବତଙ୍କର ଶୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଇଛି, ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଚିରିଦେଇଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମୂହକୁ ଜିତିଛି—ସେଉଁଠି ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଠିକ୍ ଲାଗେ, ସେହି କାମ କର।
ଵୃଥା ଗର୍ଵାଯସେ କାନ୍ତେ କୁରୁ ମେ ଵଚନଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ହିତଂ ତଵ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସୁଖଦଂ ଦୁଃଖନାଶନମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କାହିଁକି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଗର୍ବ କରୁଛ? ମୋର କଥା ଶୁଣ, ହେ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି, ଏହା ତୁମର ଭଲ ପାଇଁ, ଶୁଭ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା।
ଦୁଃଖଦାନି ଚ କାର୍ଯାଣି ତ୍ଯାଜ୍ଯାନି ଦୂରତୋ ବୁଧୈଃ । ସୁଖଦାନି ଚ ସେଵ୍ଯାନି ଶାସ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଵିଶାରଦୈଃ
ଯେ କାମ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଯେ କାମ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଚତୁରାସି ପିକାଲାପେ ପଶ୍ଯ ଶୁମ୍ଭବଲଂ ମହତ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ସୁରସଙ୍ଘାନାଂ ମର୍ଦନେନ ମହୋଦଯମ୍
ତୁମେ କଥାରେ ଚତୁର, କିନ୍ତୁ ଦେଖ, ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ବଡ଼ ବଳ; ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମୂହକୁ ଦଳିଦେଇ ଏହି ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଗିଛି, ତାହା ତୁମ ନଜରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଞ୍ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଥୈଵାନୁମିତିଃ କିଲ । ସନ୍ଦେହସହିତେ କାର୍ଯେ ନ ଵିପଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜିନିଷକୁ ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର ଅନୁମାନ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସନ୍ଦେହ ଥିବା କାମରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଃ ସୁରାଣାଂ ପରମଃ ଶୁମ୍ଭଃ ସମରଦୁର୍ଜଯଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରେରଯନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଦେଵା ଦୈତ୍ଯେଶପୀଡିତାଃ
ଶୁମ୍ଭ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ; ଏହି କାରଣରୁ, ଦେବତାମାନେ, ଦାନବପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ତୁମକୁ ଏଠାରେ ପଠାଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଵଚନୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧୈର୍ଵଞ୍ଚିତାସି ଶୁଚିସ୍ମିତେ । ଦୁଃଖାଯ ତଵ ଦେଵାନାଂ ଶିକ୍ଷା ସ୍ଵାର୍ଥସ୍ଯ ସାଧିକା
ଏହିପରି ମୂହଁରେ ମଧୁର ହସ ଥିବା ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ମୂହଁରେ ମିଠା କଥାରେ ଭୁଲିଗଲା । ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଥିଲା, ତାହା ତୁମେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପକାଇଲେ ।
କାର୍ଯମିତ୍ରଂ ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ଧର୍ମମିତ୍ରଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ଦେଵାଃ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଃ କାମଂ ତ୍ଵାମହଂ ସତ୍ଯମବ୍ରୁଵମ୍
କାମକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମିତ୍ରକୁ ଛାଡି ଧର୍ମମିତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ଦେବତାମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲାଗିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ କହିଛି ।
ଭଜ ଶୁମ୍ଭଂ ସୁରେଶାନଂ ଜେତାରଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ଚତୁରଂ ସୁନ୍ଦରଂ ଶୂରଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ ॥ ୧୬ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଶୁମ୍ଭଶାସନାତ୍ । ନିଶ୍ଚଯଂ ପରମଂ କୃତ୍ଵା ଭର୍ତାରଂ ଭଜ ଶୋଭନମ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଗତର ଅଧିପତି, ଚତୁର, ସୁନ୍ଦର, ଶୂର ଓ କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚଣ୍ଡସ୍ଯ ଜଗଦମ୍ବିକା । ମେଘଗମ୍ଭୀରନିନଦଂ ଜଗର୍ଜ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାସନ ପାଇବ । ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଚୟ କରି ଏହି ଉତ୍ତମ ପତିକୁ ଗ୍ରହଣ କର ।
ଗଚ୍ଛ ଜାଲ୍ମ ମୃଷା କିଂ ତ୍ଵଂ ଭାଷସେ ଵଞ୍ଚକଂ ଵଚଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହରିହରାଦୀଂଶ୍ଚ ଶୁମ୍ଭଂ କସ୍ମାଦ୍ଭଜେ ପତିମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଚଣ୍ଡଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଜଗଦମ୍ବା ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଗଜ୍ଜନ କରିଲେ ଏବଂ ପୁନି କହିଲେ ।
ନ ମେ କଶ୍ଚିତ୍ପତିଃ କାର୍ଯୋ ନ କାର୍ଯଂ ପତିନା ସହ । ସ୍ଵାମିନୀ ସର୍ଵଭୂତାନାମହମେଵ ନିଶାମଯ
ଯା, ଦୁଷ୍ଟ ! କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ଭୁଲାଇବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛ ? ହରି, ହରା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଛାଡି ମୁଁ କାହିଁକି ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବି ?
ଶୁମ୍ଭା ମେ ବହଵୋ ଦୃଷ୍ଟା ନିଶୁମ୍ଭାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ । ଘାତିତାଶ୍ଚ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଶତଶୋ ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ
ମୋତେ କୌଣସି ପତିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ପତି ସହିତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋର ନାହିଁ । ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମିନୀ, ଏହା ଜାଣ ।
ମମାଗ୍ରେ ଦେଵଵୃନ୍ଦାନି ଵିନଷ୍ଟାନି ଯୁଗେ ଯୁଗେ । ନାଶଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଯୂଥାନି ପୁନରଦ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଅନେକ ଶୁମ୍ଭ ଦେଖିଛି, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ନିଶୁମ୍ଭ ଦେଖିଛି । ଶତ-ଶତ ଦେତ୍ୟ ଦାନବମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି ।