ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଦେଵି ତ୍ଵମସ୍ଯ ଜଗତଃ କିଲ କାରଣଂ ହି ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ସକଲଵେଦଵଚୋଭିରମ୍ବ । ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରପ୍ଯଖିଲଲୋକଵିଵେକକର୍ତା ନିଦ୍ରାଵଶଂ ଚ ଗମିତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୋଽଦ୍ଯ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମା, ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱର କାରଣ—ଏହି କଥା ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦର ବାଣୀରୁ ଜାଣିଛି। ସମସ୍ତ ଲୋକର ବିବେକ ଦାତା ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଆଜି ନିଦ୍ରାର ଅଧୀନ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
କୋ ଵେଦ ତେ ଜନନି ମୋହଵିଲାସଲୀଲାଂ ମୂଢୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ହରିରଯଂ ଵିଵଶଶ୍ଚ ଶେତେ । ଈଦୃକ୍ତଯା ସକଲଭୂତମନୋନିଵାସେ ଵିଦ୍ଵତ୍ତମୋ ଵିବୁଧକୋଟିଷୁ ନିର୍ଗୁଣାଯାଃ
ମା, ତୁମର ମୋହ ଓ ଲୀଳା କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, ଏହି ହରି ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନରେ ବସିଛ, ତେବେ ଅନେକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ହେ ନିର୍ଗୁଣା।
ସାଂଖ୍ଯା ଵଦନ୍ତି ପୁରୁଷଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଚ ଯାଂ ତାଂ ଚୈତନ୍ଯଭାଵରହିତାଂ ଜଗତଶ୍ଚ କର୍ତ୍ରୀମ୍ । କିଂ ତାଦୃଶାସି କଥମତ୍ର ଜଗନ୍ନିଵାସ- ଶ୍ଚୈତନ୍ଯତାଵିରହିତୋ ଵିହିତସ୍ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ
ସାଂଖ୍ୟମାନେ ପୁରୁଷ ଓ ତୁମକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କହନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଚେତନା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱର କର୍ତ୍ତା ତୁମେ। ଏପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଜି ତୁମେ କିପରି ଚେତନା ନଥିବା ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ?
ନାଟ୍ଯଂ ତନୋଷି ସଗୁଣା ଵିଵିଧପ୍ରକାରଂ ନୋ ଵେତ୍ତି କୋଽପି ତଵ କୃତ୍ଯଵିଧାନଯୋଗମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଯାଂ ମୁନିଗଣା ନିଯତଂ ତ୍ରିକାଲଂ ସନ୍ଧ୍ଯେତି ନାମ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ ଭଵାନି
ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗୁଣ ସହିତ ବିଶ୍ୱର ନାଟକ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛ; କିଏ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟର ରହସ୍ୟ ଜାଣିପାରିବ? ମୁନିମାନେ ତିନିବେଳେ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରି 'ସନ୍ଧ୍ୟା' ବୋଲି ଭାବନା କରନ୍ତି, ହେ ଭବାନୀ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ହି ବୋଧକରଣା ଜଗତାଂ ସଦା ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀଶ୍ଚାସି ଦେଵି ସତତଂ ସୁଖଦା ସୁରାଣାମ୍ । କୀର୍ତିସ୍ତଥା ମତିଧୃତୀ କିଲ କାନ୍ତିରେଵ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରତିଶ୍ଚ ସକଲେଷୁ ଜନେଷୁ ମାତଃ
ତୁମେ ସଦା ବୁଦ୍ଧି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଶକ୍ତି; ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ସଦା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀ। ଏଭଳି, କୀର୍ତ୍ତି, ମତି, ଧୃତି, କାନ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ରତି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ, ମା।
ନାତଃ ପରଂ କିଲ ଵିତର୍କଶତୈଃ ପ୍ରମାଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯା ଯଦିହ ଦୁଃଖଗତିଂ ଗତେନ । ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର ସର୍ଵଜଗତାଂ ଜନନୀତି ସତ୍ଯଂ ନିଦ୍ରାଲୁତାଂ ଵିତରତା ହରିଣାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟମ୍
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ମୁଁ ବିଚାର କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ମିଳିନାହିଁ। ଏଠି ଏହି କଥା ସତ୍ୟ—ତୁମେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଜନନୀ, ଏବଂ ହରି ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଦେଵି ଵେଦଵିଦୁଷାମପି ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯା ଵେଦୋଽପି ନୂନମଖିଲାର୍ଥତଯା ନ ଵେଦ । ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଦୁଦ୍ଭଵମସୌ ଶ୍ରୁତିରାପ୍ନୁଵାନା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵ ସକଲଂ ତଵ କାର୍ଯମେତତ୍
ହେ ଦେବୀ, ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ବେଦ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥରେ ତୁମକୁ ଜାଣିନାହିଁ। କାରଣ ବେଦ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ।
କସ୍ତେ ଚରିତ୍ରମଖିଲଂ ଭୁଵି ଵେଦ ଧୀମା- ନ୍ନାହଂ ହରିର୍ନ ଚ ଭଵୋ ନ ସୁରାସ୍ତଥାନ୍ଯେ । ଜ୍ଞାତୁଂ କ୍ଷମାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ନ ମମାତ୍ମଜାଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵାଚ୍ଯ ଏଵ ମହିମା ତଵ ସର୍ଵଲୋକେ
ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ର ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ, ହରି, ଭବ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ମୁନିମାନେ କିମ୍ବା ମୋର ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତୁମର ମହିମା ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ।
ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵି ଯଦି ନାମ ନ ତେ ଵଦନ୍ତି ସ୍ଵାହେତି ଵେଦଵିଦୁଷୋ ହଵନେ କୃତେଽପି । ନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ସତତଂ ମଖଭାଗଧେଯଂ ଦେଵାସ୍ତ୍ଵମେଵ ଵିବୁଧେଷ୍ଵପି ଵୃତ୍ତିଦାସି
ହେ ଦେବୀ, ବେଦ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ଯଦି ବଳିଦାନ ସମୟରେ 'ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଦେବତାମାନେ ସେହି ବଳିର ଅଂଶ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଜୀବିକା ଦାତ୍ରୀ ।
ତ୍ରାତା ଵଯଂ ଭଗଵତି ପ୍ରଥମଂ ତ୍ଵଯା ଵୈ ଦେଵାରିସମ୍ଭଵଭଯାଦଧୁନା ତଥୈଵ । ଭୀତୋଽସ୍ମି ଦେଵି ଵରଦେ ଶରଣଂ ଗତୋଽସ୍ମି ଘୋରଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମଧୁନା ସହ କୈଟଭଂ ଚ
ହେ ଭଗବତୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଭୟରୁ ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା । ଏବେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଭୟଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି, ହେ ଦେବୀ, ଦୟାମୟୀ, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି ।
ନୋ ଵେତ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁରଧୁନା ମମ ଦୁଃଖମେତ- ଜ୍ଜାନେ ତ୍ଵଯାତ୍ମଵିଵଶୀକୃତଦେହଯଷ୍ଟିଃ । ମୁଞ୍ଚାଦିଦେଵମଥଵା ଜହି ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୌ ଯଦ୍ରୋଚତେ ତଵ କୁରୁଷ୍ଵ ମହାନୁଭାଵେ
ଏବେ ମୋ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଶକ୍ତ କରିଦେଇଛ । ଚାହଁ ତ ଆଦିଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ନାଶ କର । ହେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳି, ଯାହା ତୁମ ଇଚ୍ଛା, ସେହି କର ।
ଜାନନ୍ତି ଯେ ନ ତଵ ଦେଵି ପରଂ ପ୍ରଭାଵଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ତେ ହରିହରାଵପି ମନ୍ଦଚିତ୍ତାଃ । ଜ୍ଞାତଂ ମଯାଦ୍ଯ ଜନନି ପ୍ରକଟଂ ପ୍ରମାଣଂ ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରପ୍ଯତିତରାଂ ଵିଵଶୋଽଥ ଶେତେ
ହେ ଦେବୀ, ଯେମାନେ ତୁମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ହରି କିମ୍ବା ହରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂଢ଼ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ଆଜି ମୁଁ ମା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଛି, କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଶୋଇଛନ୍ତି ।
ସିନ୍ଧୂଦ୍ଭଵାପି ନ ହରିଂ ପ୍ରତିବୋଧିତୁଂ ଵୈ ଶକ୍ତା ପତିଂ ତଵ ଵଶାନୁଗମଦ୍ଯ ଶକ୍ତ୍ଯା । ମନ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ଭଗଵତି ପ୍ରସଭଂ ରମାପି ପ୍ରସ୍ଵାପିତା ନ ବୁବୁଧେ ଵିଵଶୀକୃତେଵ
ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଆଜି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହରିଙ୍କୁ ଜଗାଇପାରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଧିନରେ ଅଛନ୍ତି । ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ଭଗବତୀ, ତୁମେ ରମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଳକ୍ରମେ ଶୁଆଇଦେଇଛ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଜାଗିପାରୁନାହାନ୍ତି ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତ ଏଵ ଭୁଵି ଭକ୍ତିପରାସ୍ତଵାଂଘ୍ରୌ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯଦେଵଭଜନଂ ତ୍ଵଯି ଲୀନଭାଵାଃ । କୁର୍ଵନ୍ତି ଦେଵି ଭଜନଂ ସକଲଂ ନିକାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମସ୍ତଜନନୀଂ କିଲ କାମଧେନୁମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେମାନେ ତୁମ ପାଦରେ ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଏକାକି ଭାବରେ ଲଗି ରହନ୍ତି । ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନନୀ ଓ କାମଧେନୁ ବୋଲି ଜାଣି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରୁ ତୁମେ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।
ଧୀକାନ୍ତିକୀର୍ତିଶୁଭଵୃତ୍ତିଗୁଣାଦଯସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗୁଣାସ୍ତୁ ପରିହୃତ୍ଯ ଗତାଃ କ୍ଵ ଚାଦ୍ଯ । ବନ୍ଦୀକୃତୋ ହରିରସୌ ନନୁ ନିଦ୍ରଯାତ୍ର ଶକ୍ତ୍ଯା ତଵୈଵ ଭଗଵତ୍ଯତିମାନଵତ୍ଯାଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯେଉଁ ଗୁଣ, ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ କେଉଁଠି ଗଲା ? ଏଠାରେ ହରି ତୁମ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଦ୍ରାରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ତ୍ଵଂ ଶକ୍ତିରେଵ ଜଗତାମଖିଲପ୍ରଭାଵା ତ୍ଵନ୍ନିର୍ମିତଂ ଚ ସକଲଂ ଖଲୁ ଭାଵମାତ୍ରମ୍ । ତ୍ଵଂ କ୍ରୀଡସେ ନିଜଵିନିର୍ମିତମୋହଜାଲେ ନାଟ୍ଯେ ଯଥା ଵିହରତେ ସ୍ଵକୃତେ ନଟୋ ଵୈ
ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ । ସମସ୍ତ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ଭାବମାତ୍ର । ନିଜେ ତିଆରି କରିଥିବା ମୋହର ଜାଲରେ ତୁମେ ଖେଳ କରୁଛ, ଯେପରି ନାଟକୀ ନିଜ ତିଆରି କରିଥିବା ନାଟକରେ ମଜା ପାଏ ।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରକଟିତଃ ପ୍ରଥମଂ ଯୁଗାଦୌ ଦତ୍ତା ଚ ଶକ୍ତିରମଲା ଖଲୁ ପାଲନାଯ । ତ୍ରାତଂ ଚ ସର୍ଵମଖିଲଂ ଵିଵଶୀକୃତୋଽଦ୍ଯ ଯଦ୍ରୋଚତେ ତଵ ତଥାମ୍ବ କରୋଷି ନୂନମ୍
ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତୁମେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା ଓ ପାଳନ ପାଇଁ ନିର୍ମଳ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲା । ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛ । ମା, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି କର ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ର ମାଂ ଭଗଵତି ପ୍ରଵିନାଶିତୁଂ ଚେ- ନ୍ନେଚ୍ଛାସ୍ତି ତେ କୁରୁ ଦଯାଂ ପରିହୃତ୍ଯ ମୌନମ୍ । କସ୍ମାଦିମୌ ପ୍ରକଟିତୌ କିଲ କାଲରୂପୌ ଯଦ୍ଵା ଭଵାନି ହସିତୁଂ ନୁ କିମିଚ୍ଛସେ ମାମ୍
ହେ ଭଗବତୀ, ମୋତେ ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ନାଶ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାଁ । ଦୟା କର, ନିରବତା ଛାଡ଼ । ଏହି ଦୁଇ ଜଣ କାଳର ରୂପରେ କାହିଁକି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ? କିମ୍ବା, ହେ ଭବାନୀ, ମୋ ଉପରେ ହସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି ?
ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ତଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମଦ୍ଭୁତଂ ଵୈ କୃତ୍ଵାଖିଲଂ ଜଗଦିଦଂ ରମସେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରା । ଲୀନଂ କରୋଷି ସକଲଂ କିଲ ମାଂ ତଥୈଵ ହନ୍ତୁଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ଭଵାନି କିମତ୍ର ଚିତ୍ରମ୍
ମୁଁ ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିପାରିଛି । ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରି, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ । ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତକୁ ଲୟ କରିପାର, କିମ୍ବା ମୋତେ ନାଶ କରିପାର — ହେ ଭବାନୀ, ଏଥିରେ କଣ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ?
କାମଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଧମଦ୍ଯ ମମୈଵ ମାତ- ର୍ଦୁଃଖଂ ନ ମେ ମରଣଜଂ ଜଗଦମ୍ବିକେଽତ୍ର । କର୍ତା ତ୍ଵଯୈଵ ଵିହିତଃ ପ୍ରଥମଂ ସ ଚାଯଂ ଦୈତ୍ଯାହତୋଽଥ ମୃତ ଇତ୍ଯଯଶୋ ଗରିଷ୍ଠମ୍
ମା, ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ଆଜି ମୋର ବଧ କର । ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ, ହେ ଜଗଦମ୍ବିକେ । ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାକୁ ତୁମେ ତିଆରି କରିଥିଲା, ଏବେ ସେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅପମାନ ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଦେଵି କୁରୁ ରୂପମିହାଦ୍ଭୁତଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵା ତ୍ଵିମୌ ଜହି ଯଥେଚ୍ଛସି ବାଲଲୀଲେ । ନୋ ଚେତ୍ପ୍ରବୋଧଯ ହରିଂ ନିହନେଦିମୌ ଯ- ସ୍ତ୍ଵତ୍ସାଧ୍ଯମେତଦଖିଲଂ କିଲ କାର୍ଯଜାତମ୍
ଉଠ, ଦେବୀ, ଏଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କର । ଯେପରି ଚାହ, ମୋ କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ବଧ କର, ଏହା ତୁମ ବାଳ ଖେଳ । ନାହିଁ ହେଲେ, ହରିଙ୍କୁ ଜଗାଇଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ । କାରଣ, ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ତାମସୀ ତତ୍ର ଵେଧସା । ନିଃସୃତ୍ଯ ହରିଦେହାତ୍ତୁ ସଂସ୍ଥିତା ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତଦା
ସୂତ କହିଲେ — ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ, ସେଠାରେ ବିଧାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାମସୀ ଦେବୀ ହରିଙ୍କ ଦେହରୁ ବାହାରି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଵିଷ୍ଣୋରତୁଲତେଜସଃ । ନିର୍ଗତା ଯୋଗନିଦ୍ରା ସା ନାଶାଯ ଚ ତଯୋସ୍ତଦା
ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜସ୍ୱୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି, ସେ ଯୋଗନିଦ୍ରା ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ ।
ଵିସ୍ପନ୍ଦିତଶରୀରୋଽସୌ ଯଦା ଜାତୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଧାତା ପରମିକାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ତତଃ
ଯେତେବେଳେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦେହ ହଲେଇ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ତେବେ ଧାତା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ ।
ଆରାଧ୍ଯନିର୍ଣଯଵର୍ଣନମ୍ ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମହାଭାଗ କଥାଯାଂ ତୁ ମହାଦ୍ଭୁତଃ । ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରପୁରାଣୈଶ୍ଚ ନିଶ୍ଚିତଂ ତୁ ସଦା ବୁଧୈଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି କଥାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସନ୍ଦେହ ଅଛି । ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ ସନାତନାଃ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେଽସ୍ମିନ୍ମହାମତେ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର — ଏହି ତିନି ଦେବତା ସନାତନ । ହେ ମହାମତି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଏଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ ।
ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜତି ଲୋକାନ୍ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାତ୍ଯଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତେ କାଲେ ତ୍ରଯ ଏତେଽତ୍ର କାରଣମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ରୁଦ୍ର ସମୟ ଆସିଲେ ସବୁକୁ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି। ଏହି ତିନିଜଣେ ଏଠାରେ କାରଣ।
ଏକା ମୂର୍ତିସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ । ରଜଃସତ୍ତ୍ଵତମୋଭିଶ୍ଚ ସଂଯୁତାଃ କାର୍ଯକାରକାଃ
ଏକ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନିଜଣ ଦେବତା—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ରହିଛନ୍ତି। ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମ ଗୁଣ ସହିତ ଏମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ହରିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମାଧଵଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଆଦିଦେଵୋ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସମର୍ଥଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଧବ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଆଦିଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମର୍ଥ।
ନାନ୍ଯଃ କୋଽପି ସମର୍ଥୋଽସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋରତୁଲତେଜସଃ । ସ କଥଂ ସ୍ଵାପିତଃ ସ୍ଵାମୀ ଵିଵଶୋ ଯୋଗମାଯଯା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜସ୍ୱୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି। ତେବେ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ କିପରି ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶୟନରେ ପଡିଲେ ଏବଂ ଅସହାୟ ହେଲେ?