ଦୂତ ଉଵାଚ ଵରୋରୁ ତ୍ରିଦଶାରାତିଃ ଶୁମ୍ଭଃ ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଃ ଶୂରଃ ସର୍ଵଜିଦ୍ରାଜତେ ନୃପଃ
ଦୂତ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଶୁମ୍ଭ ଏକଦମ୍ ସୁନ୍ଦର ଦେହର ଧାରକ, ସାହସୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ରାଜା ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତେନାହଂ ପ୍ରେଷିତଃ କାମଂ ତ୍ଵତ୍ସକାଶଂ ମହାତ୍ମନା । ତ୍ଵଦ୍ରୂପଶ୍ରଵଣାସକ୍ତଚିତ୍ତେନାତିଵିଦୂଯତା
ସେ ମହାତ୍ମା ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କଥା ଶୁଣି ସେ ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଶୃଣୁ ପ୍ରେମପୁରଃସରମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଯଥା ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପସ୍ତ୍ଵଯି
ହେ ସୁକୁମାରୀ, ସେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ପ୍ରେମର ସହିତ ତୁମକୁ କହିଛନ୍ତି, ପ୍ରଣାମ କରି ଦେଇଥିବା ସେଇ ଦାନବରାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣ।
ଦେଵା ମଯା ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିସ୍ତ୍ଵହମ୍ । ଯଜ୍ଞଭାଗାନହଂ କାନ୍ତେ ଗହ୍ଣାମୀହ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ମାଲିକ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ମୁଁ ଏକାଳେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏବଂ ସଦା ଏଠାରେ ରହେ।
ହୃତସାରା କୃତା ନୂନଂ ଦ୍ଯୌର୍ମଯା ରତ୍ନଵର୍ଜିତା । ଯାନି ରତ୍ନାନି ଦେଵାନାଂ ତାନି ଚାହୃତଵାନହମ୍
ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ଛିନି ନେଇଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ମୁଁ ନେଇଯାଇଛି।
ଭୋକ୍ତାହଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାମିନି । ଵଶାନୁଗାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ମାନଵାଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଭୋଗତା ମୁଁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି।
ତ୍ଵଦ୍ଗୁଣୈଃ କର୍ଣମାଗତ୍ଯ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହୃଦଯାନ୍ତରମ୍ । ତ୍ଵଦଧୀନଃ କୃତଃ କାମଂ କିଙ୍କରୋଽସ୍ମି କରୋମି କିମ୍
ତୁମ ଗୁଣମାନେ ମୋର କାନ ଦ୍ୱାରା ମନର ଗଭୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏବଂ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମର ଅଧୀନ କରିଦେଇଛି। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, କଣ କରିବି କହ।
ତ୍ଵମାଜ୍ଞାପଯ ରମ୍ଭୋରୁ ତତ୍କରୋମି ଵଶାନୁଗଃ । ଦାସୋଽହଂ ତଵ ଚାର୍ଵଙ୍ଗି ରକ୍ଷ ମାଂ କାମବାଣତଃ
ହେ କଦଳୀକାଣ୍ଡ ସମ ଉରୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କରିବ, ମୁଁ ସେହି କଥା କରିବି। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ହେ ଚାରୁଦେହୀ, ମୋତେ କାମବାଣରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଭଜ ମାଂ ତ୍ଵଂ ମରାଲାକ୍ଷି ତଵାଧୀନଂ ସ୍ମରାକୁଲମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଵାମିନୀ ଭୂତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍
ହେ ହଂସଦୃଷ୍ଟି ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ଭଲପାଅ, ମୁଁ ତୁମର, କାମନାରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ। ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମିନୀ ହୋଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।
ତଵ ଚାଜ୍ଞାକରଃ କାନ୍ତେ ଭଵାମି ମରଣାଵଧି । ଅଵଧ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵରାରୋହେ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷୈଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ।
ସଦା ସୌଭାଗ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯସି ଵରାନନେ । ଯତ୍ର ତେ ରମତେ ଚିତ୍ତଂ ତତ୍ର କ୍ରୀଡସ୍ଵ ସୁନ୍ଦରି
ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ତୁମେ ସଦା ସୌଭାଗ୍ୟଶାଳି ହେବ। ତୁମର ମନ ଯେଉଁଠାରେ ଖୁସି ହୁଏ, ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଖେଳ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଶ୍ଚିତ୍ତେ ଵିମୃଶ୍ଯ ମଦମନ୍ଥରେ । ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କର କଥାକୁ ମୋର ମନରେ ଭାବି, ମୋର ମନ ମୋହରେ ଡୁବିଥିବାବେଳେ, ପ୍ରେମରେ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ସେହି ମଧୁର କଥା କହ।
ଶୁମ୍ଭାଯ ଚଞ୍ଚଲାପାଙ୍ଗି ତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମାଶୁ ଵୈ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦ୍ଦୂତଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ସୁପେଶଲମ୍
ହେ ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କହିଦେବି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦୂତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମୃଦୁ ହସିଲେ।
ତଂ ପ୍ରାହ ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ଦେଵୀ ଦେଵାର୍ଥସାଧିକା । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଜାନାମ୍ଯହଂ ନିଶୁମ୍ଭଂ ଚ ଶୁମ୍ଭଂ ଚାତିବଲଂ ନୃପମ୍
ସେ ଦେବୀ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ: ମୁଁ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ, ଏହି ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣେ।
ଜେତାରଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ହନ୍ତାରଞ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵିଷାମ୍ । ରାଶିଂ ସର୍ଵଗୁଣାନାଞ୍ଚ ଭୋକ୍ତାରଂ ସର୍ଵସମ୍ପଦାମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାରକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଭୋଗତା।
ଦାତାରଂ ଚାତିଶୂରଂ ଚ ସୁନ୍ଦରଂ ମନ୍ମଥାକୃତିମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଲ୍ଲକ୍ଷଣୈର୍ଯୁକ୍ତମଵଧ୍ଯଂ ସୁରମାନୁଷୈଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାନଶୀଳ, ସାହସୀ ଏବଂ କାମଦେବ ସମ ସୁନ୍ଦର, ବତ୍ତିଶଟି ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଦେବ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମାଗତାସ୍ସ୍ମ୍ଯତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ମହାସୁରମ୍ । ରତ୍ନଂ କନକମାଯାତି ସ୍ଵଶୋଭାଧିକଵୃଦ୍ଧଯେ
ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ମହାଦାନବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ରତ୍ନ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଆସୁଛି।
ତତ୍ରାହଂ ସ୍ଵପତିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୂରାଦେଵାଗତାସ୍ମି ଵୈ । ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମାନଵା ଭୁଵି ମାନଦାଃ
ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଦୂରରୁ ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସମ୍ମାନିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖିଛି।
ଗନ୍ଧର୍ଵା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯେ ଚାତିପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ । ସର୍ଵେ ଶୁମ୍ଭଭଯାଦ୍ଭୀତା ଵେପମାନା ଵିଚେତସଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କମ୍ପିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନେ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଗୁଣାନତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଦିଦୃକ୍ଷଯା । ଗଚ୍ଛ ଦୂତ ମହାଭାଗ ବ୍ରୂହି ଶୁମ୍ଭଂ ମହାବଲମ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଗୁଣ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହିଠାରୁ, ହେ ମହାଭାଗ ଦୂତ, ତୁମେ ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ।
ନିର୍ଜନେ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ଵଚନଂ ଵଚନାନ୍ମମ । ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁନ୍ଦରାଣାଂ ଚ ସୁନ୍ଦରମ୍
ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ, ମୃଦୁ କଥାରେ ମୋର ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଖାଅ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଓ ସୁନ୍ଦରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷକ ବୋଲି ଜାଣିଛି—
ଦାତାରଂ ଗୁଣିନଂ ଶୂରଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦମ୍ । ଜେତାରଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଦକ୍ଷଂ ଚୋଗ୍ରଂ କୁଲୋତ୍ତରମ୍
ତୁମେ ଦାନଶୀଳ, ଗୁଣବାନ, ପ୍ରବଳ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ଦକ୍ଷ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଅଗ୍ରଣୀ—
ଭୋକ୍ତାରଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ସ୍ଵାଧୀନଂ ସ୍ଵବଲୋନ୍ନତମ୍ । ପତିକାମାସ୍ମ୍ଯହଂ ସତ୍ଯଂ ତଵ ଯୋଗ୍ଯା ନରାଧିପ
ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଭୋକ୍ତା, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ—ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତୁମକୁ ପତି ଭାବେ ଚାହୁଁଛି, ହେ ନରପତି, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ନଗରେ ତେଽତ୍ର ସମାଯାତା ମହାମତେ । ମମାସ୍ତି କାରଣଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିଵାହେ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମ
ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତୁମ ନଗରକୁ ଆସିଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; କିନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ, ମୋ ବିବାହ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ କାରଣ ଅଛି।
ବାଲଭାଵାଦ୍ଵ୍ରତଂ କିଞ୍ଚିତ୍କୃତଂ ରାଜନ୍ମଯା ପୁରା । କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯା ଚ ଵଯସ୍ଯାଭିଃ ସହୈକାନ୍ତେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ମୋ ଶିଶୁବେଳେ, ହେ ରାଜା, ଏକଥର ମୁଁ ମୋ ସହେଳୀମାନଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ଭାବେ ଏକ ବ୍ରତ ନେଇଥିଲି।
ସ୍ଵଦେହବଲଦର୍ପେଣ ସଖୀନାଂ ପୁରତୋ ରହଃ । ମତ୍ସମାନବଲଃ ଶୂରୋ ରଣେ ମାଂ ଜେଷ୍ଯତି ସ୍ଫୁଟମ୍
ନିଜ ଦେହର ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ, ସହେଳୀମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ମୁଁ କହିଥିଲି—‘ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୌଣସି ବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜିତିପାରିବ—’
ତଂ ଵରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ବଲାବଲମ୍ । ଜହସୁର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଖ୍ଯୋ ଵିସ୍ମିତମାନସାଃ
‘ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ବରିବି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣି।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସହେଳୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ହସିଥିଲେ।
କିମେତଯା କୃତଂ କ୍ରୂରଂ ଵ୍ରତମଦ୍ଭୁତମାଶୁ ଵୈ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମେ ହୀଦୃଶଂ ବଲମ୍
‘ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଏମିତି କଠିନ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବ୍ରତ ଏ ନେଇଛି କି?’ ତେଣୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଜାଣି—
ଜିତ୍ଵା ମାଂ ସ୍ଵବଲେନାତ୍ର ଵାଞ୍ଛିତଂ କୁରୁ ଚାତ୍ମନଃ । ତ୍ଵଂ ଵା ତଵାନୁଜୋ ଭ୍ରାତା ସମେତ୍ଯ ସମରାଙ୍ଗଣେ । ଜିତ୍ଵା ମାଂ ସମରେଣାତ୍ର ଵିଵାହଂ କୁରୁ ସୁନ୍ଦର
ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ମୋତେ ଜିତି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; କିମ୍ବା ତୁମ ଭାଉ ଏକାସାଥି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସି, ଏଠାରେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, ବିବାହ କର, ହେ ସୁନ୍ଦର।
ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵୀପାର୍ଶ୍ଵେ ଧୂମ୍ରଲୋଚନଦୂତପ୍ରେଷଣମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଦୂତଃ ପ୍ରାହ ଵିସ୍ମିତଃ । କିଂ ବ୍ରୂଷେ ରୁଚିରାପାଙ୍ଗି ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵାଦ୍ଧି ସାହସାତ୍
ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା କଥାରେ: ଧୂମ୍ରଲୋଚନଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଯିବା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୂତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ—‘ତୁମେ କଣ କହୁଛ? ହେ ରୂଚିର ଚକ୍ଷୁବଳି, ଏମିତି ସାହସ ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ କରନ୍ତି।’