ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ରତ୍ନାନି ତ୍ଵଯାତ୍ତାନି ବଲାଦପି । କସ୍ମାନ୍ନ ଗୃହ୍ଯତେ କାନ୍ତାରତ୍ନମେଷା ଵରାଙ୍ଗନା
ଏଭଳି ଆପଣ ସମସ୍ତ ରତ୍ନକୁ ଶକ୍ତିବଳରେ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ, ଏହି ମହାନ୍ୟା ମହିଳା ରତ୍ନକୁ କାହିଁକି ନେଉନାହାନ୍ତି?
ସର୍ଵାଣି ତେ ଗୃହସ୍ଥାନି ରତ୍ନାନି ଵିଶଦାନ୍ଯଥ । ଅନଯା ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରତ୍ନଭୂତାନି ଭୂପତେ
ହେ ଭୂପତି, ଆପଣଙ୍କ ଘରରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତ ରତ୍ନ ହେବ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନେଦୃଶୀ ଵର୍ତତେ ପ୍ରିଯା । ତସ୍ମାତ୍ତାମାନଯାଶୁ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଭାର୍ଯାଂ ମନୋହରାମ୍
ତିନି ଲୋକରେ, ହେ ଦାଇତ୍ୟନାୟକ, ଏମିତି ପ୍ରିୟା କେହି ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ଏହି ମନୋହରାକୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଃ ପ୍ରାହ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସନିଧୌ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର ଓ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଖୁସି ମୁହଁରେ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ସୁଗ୍ରୀଵ ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣ । ଵକ୍ତଵ୍ଯଞ୍ଚ ତଥା ତତ୍ର ଯଥାଭ୍ଯେତି କୃଶୋଦରୀ
ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଦୂତ ହୋଇ ଚାଲ, ଏହି କାମଟି ବୁଝିକରି କର; ସେଠାରେ ଏମିତି କଥା କହ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କୃଶକଟି ମହିଳା ଆସିବେ।
ଉପାଯୌ ଦ୍ଵୌ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯୌ କାନ୍ତାସୁ ସୁଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ସାମଦାନେ ଇତି ପ୍ରାହୁଃ ଶୃଙ୍ଗାରରସକୋଵିଦାଃ
ପ୍ରେମରେ ପରିଣତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କହନ୍ତି, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଅଛି—ସାମ ଓ ଦାନ।
ଭେଦେ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯମାନେଽପି ରସାଭାସସ୍ତୁ ଜାଯତେ । ନିଗ୍ରହେ ରସଭଙ୍ଗଃ ସ୍ଯାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତୌ ଦୂଷିତୌ ବୁଧୈଃ
ଭେଦ ଦେଲେ କେବଳ ଭାବ ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରେମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ପ୍ରେମ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ସେଇଥିରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ମନା କରନ୍ତି।
ସାମଦାନମୁଖୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନର୍ମଯୁତୈସ୍ତଥା । କା ନ ଯାତି ଵଶେ ଦୂତ କାମିନୀ କାମପୀଡିତା
ସାମ ଓ ଦାନ ଭିତ୍ତିକ ମୃଦୁ ଓ ହସ୍ୟମୟ କଥାରେ, କେଉଁ ଆଶାକ୍ତ ନାରୀ ଦୂତ, ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭୋକ୍ତଂ ସୁପ୍ରିଯଂ ପଟୁ । ଜଗାମ ତରସା ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଜଗଦମ୍ବିକା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ଖୁସିଦାୟକ ଓ କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଜଗଦମ୍ବା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ସୁମୁଖୀଂ କାନ୍ତାଂ ସିଂହସ୍ଯୋପରିସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ସେ ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ମଧୁର କଥାରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୂତ ଉଵାଚ ଵରୋରୁ ତ୍ରିଦଶାରାତିଃ ଶୁମ୍ଭଃ ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଃ ଶୂରଃ ସର୍ଵଜିଦ୍ରାଜତେ ନୃପଃ
ଦୂତ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଶୁମ୍ଭ ଏକଦମ୍ ସୁନ୍ଦର ଦେହର ଧାରକ, ସାହସୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ରାଜା ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତେନାହଂ ପ୍ରେଷିତଃ କାମଂ ତ୍ଵତ୍ସକାଶଂ ମହାତ୍ମନା । ତ୍ଵଦ୍ରୂପଶ୍ରଵଣାସକ୍ତଚିତ୍ତେନାତିଵିଦୂଯତା
ସେ ମହାତ୍ମା ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କଥା ଶୁଣି ସେ ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଶୃଣୁ ପ୍ରେମପୁରଃସରମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଯଥା ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପସ୍ତ୍ଵଯି
ହେ ସୁକୁମାରୀ, ସେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ପ୍ରେମର ସହିତ ତୁମକୁ କହିଛନ୍ତି, ପ୍ରଣାମ କରି ଦେଇଥିବା ସେଇ ଦାନବରାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣ।
ଦେଵା ମଯା ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିସ୍ତ୍ଵହମ୍ । ଯଜ୍ଞଭାଗାନହଂ କାନ୍ତେ ଗହ୍ଣାମୀହ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ମାଲିକ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ମୁଁ ଏକାଳେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏବଂ ସଦା ଏଠାରେ ରହେ।
ହୃତସାରା କୃତା ନୂନଂ ଦ୍ଯୌର୍ମଯା ରତ୍ନଵର୍ଜିତା । ଯାନି ରତ୍ନାନି ଦେଵାନାଂ ତାନି ଚାହୃତଵାନହମ୍
ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ଛିନି ନେଇଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ମୁଁ ନେଇଯାଇଛି।
ଭୋକ୍ତାହଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାମିନି । ଵଶାନୁଗାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ମାନଵାଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଭୋଗତା ମୁଁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି।
ତ୍ଵଦ୍ଗୁଣୈଃ କର୍ଣମାଗତ୍ଯ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହୃଦଯାନ୍ତରମ୍ । ତ୍ଵଦଧୀନଃ କୃତଃ କାମଂ କିଙ୍କରୋଽସ୍ମି କରୋମି କିମ୍
ତୁମ ଗୁଣମାନେ ମୋର କାନ ଦ୍ୱାରା ମନର ଗଭୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏବଂ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମର ଅଧୀନ କରିଦେଇଛି। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, କଣ କରିବି କହ।
ତ୍ଵମାଜ୍ଞାପଯ ରମ୍ଭୋରୁ ତତ୍କରୋମି ଵଶାନୁଗଃ । ଦାସୋଽହଂ ତଵ ଚାର୍ଵଙ୍ଗି ରକ୍ଷ ମାଂ କାମବାଣତଃ
ହେ କଦଳୀକାଣ୍ଡ ସମ ଉରୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କରିବ, ମୁଁ ସେହି କଥା କରିବି। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ହେ ଚାରୁଦେହୀ, ମୋତେ କାମବାଣରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଭଜ ମାଂ ତ୍ଵଂ ମରାଲାକ୍ଷି ତଵାଧୀନଂ ସ୍ମରାକୁଲମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଵାମିନୀ ଭୂତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍
ହେ ହଂସଦୃଷ୍ଟି ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ଭଲପାଅ, ମୁଁ ତୁମର, କାମନାରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ। ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମିନୀ ହୋଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।
ତଵ ଚାଜ୍ଞାକରଃ କାନ୍ତେ ଭଵାମି ମରଣାଵଧି । ଅଵଧ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵରାରୋହେ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷୈଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ।
ସଦା ସୌଭାଗ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯସି ଵରାନନେ । ଯତ୍ର ତେ ରମତେ ଚିତ୍ତଂ ତତ୍ର କ୍ରୀଡସ୍ଵ ସୁନ୍ଦରି
ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ତୁମେ ସଦା ସୌଭାଗ୍ୟଶାଳି ହେବ। ତୁମର ମନ ଯେଉଁଠାରେ ଖୁସି ହୁଏ, ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଖେଳ।
ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଶ୍ଚିତ୍ତେ ଵିମୃଶ୍ଯ ମଦମନ୍ଥରେ । ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମଧୁରଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କର କଥାକୁ ମୋର ମନରେ ଭାବି, ମୋର ମନ ମୋହରେ ଡୁବିଥିବାବେଳେ, ପ୍ରେମରେ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ସେହି ମଧୁର କଥା କହ।
ଶୁମ୍ଭାଯ ଚଞ୍ଚଲାପାଙ୍ଗି ତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମାଶୁ ଵୈ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦ୍ଦୂତଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ସୁପେଶଲମ୍
ହେ ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର କହିଦେବି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦୂତଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମୃଦୁ ହସିଲେ।
ତଂ ପ୍ରାହ ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ଦେଵୀ ଦେଵାର୍ଥସାଧିକା । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଜାନାମ୍ଯହଂ ନିଶୁମ୍ଭଂ ଚ ଶୁମ୍ଭଂ ଚାତିବଲଂ ନୃପମ୍
ସେ ଦେବୀ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ: ମୁଁ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ, ଏହି ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣେ।
ଜେତାରଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ହନ୍ତାରଞ୍ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵିଷାମ୍ । ରାଶିଂ ସର୍ଵଗୁଣାନାଞ୍ଚ ଭୋକ୍ତାରଂ ସର୍ଵସମ୍ପଦାମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାରକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦର ଭୋଗତା।
ଦାତାରଂ ଚାତିଶୂରଂ ଚ ସୁନ୍ଦରଂ ମନ୍ମଥାକୃତିମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଲ୍ଲକ୍ଷଣୈର୍ଯୁକ୍ତମଵଧ୍ଯଂ ସୁରମାନୁଷୈଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାନଶୀଳ, ସାହସୀ ଏବଂ କାମଦେବ ସମ ସୁନ୍ଦର, ବତ୍ତିଶଟି ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଦେବ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସମାଗତାସ୍ସ୍ମ୍ଯତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ମହାସୁରମ୍ । ରତ୍ନଂ କନକମାଯାତି ସ୍ଵଶୋଭାଧିକଵୃଦ୍ଧଯେ
ଏହି ସବୁ ଜାଣି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ମହାଦାନବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ରତ୍ନ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବଢ଼ାଇବାକୁ ଆସୁଛି।
ତତ୍ରାହଂ ସ୍ଵପତିଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୂରାଦେଵାଗତାସ୍ମି ଵୈ । ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମାନଵା ଭୁଵି ମାନଦାଃ
ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଦୂରରୁ ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସମ୍ମାନିତ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦେଖିଛି।
ଗନ୍ଧର୍ଵା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯେ ଚାତିପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ । ସର୍ଵେ ଶୁମ୍ଭଭଯାଦ୍ଭୀତା ଵେପମାନା ଵିଚେତସଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, କମ୍ପିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନେ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଗୁଣାନତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ମ୍ଯଦ୍ଯ ଦିଦୃକ୍ଷଯା । ଗଚ୍ଛ ଦୂତ ମହାଭାଗ ବ୍ରୂହି ଶୁମ୍ଭଂ ମହାବଲମ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ଗୁଣ କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଆଜି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହିଠାରୁ, ହେ ମହାଭାଗ ଦୂତ, ତୁମେ ଯାଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହ।