ଜ୍ଞାଯତାଂ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀଯଂ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତା । ଗୃହ୍ଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଵ ଯୋଗ୍ଯାସ୍ତି କାମିନୀ
'ଏହି ଜଣେ କାହାର ଝିଅ ଏବଂ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ଜଣାଯାଉ; ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି କାମନୀ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଽନଯ ଗୃହେ ଭାର୍ଯାଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣଲୋଚନାମ୍ । ନିଶ୍ଚିତଂ ନାସ୍ତି ସଂସାରେ ନାରୀ ତ୍ଵେଵଂଵିଧା କିଲ
'ଖୋଜି ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ତାଙ୍କୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା କର; ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ଏପରି ନାରୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।'
ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ଗୃହୀତାନି ତ୍ଵଯା ନୃପ । କସ୍ମାନ୍ନେମାଂ ଵରାରୋହାଂ ପ୍ରଗହ୍ଣାସି ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜନନୀଙ୍କୁ କାହିଁକି ନେଉନାହାନ୍ତି, ରାଜାମଣି?
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈରାଵତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପାରିଜାତତରୁସ୍ତଥା । ଗୃହୀତୋଽଶ୍ଵଃ ସପ୍ତମୁଖସ୍ତ୍ଵଯା ନୃପ ବଲାତ୍କିଲ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଏୟାରାବତ ହାତୀ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଏବଂ ସାତମୁଣ୍ଡିଆ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆପଣ ଜୋରକରି ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଵିମାନଂ ଵୈଧସଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମରାଲଧ୍ଵଜସଂଯୁତମ୍ । ତ୍ଵଯାତ୍ତଂ ରତ୍ନଭୂତଂ ତଦ୍ବଲେନ ନୃପ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ହଂସ ଝଣ୍ଡା ସହିତ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ବୈଧସ ରଥକୁ ଆପଣ ଶକ୍ତିବଳରେ ଅଦ୍ଭୁତ ରତ୍ନ ଭାବେ ନେଇଛନ୍ତି।
କୁବେରସ୍ଯ ନିଧିଃ ପଦ୍ମସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ସମାହୃତଃ । ଛତ୍ରଂ ଜଲପତେଃ ଶୁଭ୍ରଂ ଗୃହୀତଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ବଲାତ୍
ହେ ରାଜା, କୁବେରଙ୍କ ଧନ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଆପଣ ଆଣିଛନ୍ତି; ଜଳର ଦେବତାଙ୍କର ଧଳା ଛତାକୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଶକ୍ତିବଳରେ ନେଇଛନ୍ତି।
ପାଶଶ୍ଚାପି ନିଶୁମ୍ଭେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ତଵ ନୃପୋତ୍ତମ । ଗୃହୀତୋଽସ୍ତି ହଠାତ୍କାମଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ଜିତସ୍ଯ ଚ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଜିତିବା ପରେ ବଳପୂର୍ବକ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କର ପାଶ ନେଇଛନ୍ତି।
ଅମ୍ଲାନପଙ୍କଜାଂ ତୁଭ୍ଯଂ ମାଲାଂ ଜଲନିଧିର୍ଦଦୌ । ଭଯାତ୍ତଵ ମହାରାଜ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଭୟରେ ସମୁଦ୍ର ଅମ୍ଳାନ ପଦ୍ମର ମାଳା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଦେଇଛି।
ମୃତ୍ଯୋଃ ଶକ୍ତିର୍ଯମସ୍ଯାପି ଦଣ୍ଡଃ ପରମଦାରୁଣଃ । ତ୍ଵଯା ଜିତ୍ଵା ହୃତଃ କାମଂ କିମନ୍ଯଦ୍ଵର୍ଣ୍ଯତେ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଯମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ଜିତି ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି?
କାମଧେନୁର୍ଗହୀତାଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ ସାଗରୋଦ୍ଭଵା । ମେନକାଦ୍ଯା ଵଶେ ରାଜଂସ୍ତଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚାପ୍ସରାଃ
ଆଜି ଆପଣ ସାଗରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କାମଧେନୁ ଗାଈକୁ ନେଇଛନ୍ତି; ମେନକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ରତ୍ନାନି ତ୍ଵଯାତ୍ତାନି ବଲାଦପି । କସ୍ମାନ୍ନ ଗୃହ୍ଯତେ କାନ୍ତାରତ୍ନମେଷା ଵରାଙ୍ଗନା
ଏଭଳି ଆପଣ ସମସ୍ତ ରତ୍ନକୁ ଶକ୍ତିବଳରେ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ, ଏହି ମହାନ୍ୟା ମହିଳା ରତ୍ନକୁ କାହିଁକି ନେଉନାହାନ୍ତି?
ସର୍ଵାଣି ତେ ଗୃହସ୍ଥାନି ରତ୍ନାନି ଵିଶଦାନ୍ଯଥ । ଅନଯା ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରତ୍ନଭୂତାନି ଭୂପତେ
ହେ ଭୂପତି, ଆପଣଙ୍କ ଘରରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତ ରତ୍ନ ହେବ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନେଦୃଶୀ ଵର୍ତତେ ପ୍ରିଯା । ତସ୍ମାତ୍ତାମାନଯାଶୁ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଭାର୍ଯାଂ ମନୋହରାମ୍
ତିନି ଲୋକରେ, ହେ ଦାଇତ୍ୟନାୟକ, ଏମିତି ପ୍ରିୟା କେହି ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ଏହି ମନୋହରାକୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଃ ପ୍ରାହ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସନିଧୌ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର ଓ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଖୁସି ମୁହଁରେ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ସୁଗ୍ରୀଵ ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣ । ଵକ୍ତଵ୍ଯଞ୍ଚ ତଥା ତତ୍ର ଯଥାଭ୍ଯେତି କୃଶୋଦରୀ
ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଦୂତ ହୋଇ ଚାଲ, ଏହି କାମଟି ବୁଝିକରି କର; ସେଠାରେ ଏମିତି କଥା କହ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କୃଶକଟି ମହିଳା ଆସିବେ।
ଉପାଯୌ ଦ୍ଵୌ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯୌ କାନ୍ତାସୁ ସୁଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ସାମଦାନେ ଇତି ପ୍ରାହୁଃ ଶୃଙ୍ଗାରରସକୋଵିଦାଃ
ପ୍ରେମରେ ପରିଣତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କହନ୍ତି, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଅଛି—ସାମ ଓ ଦାନ।
ଭେଦେ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯମାନେଽପି ରସାଭାସସ୍ତୁ ଜାଯତେ । ନିଗ୍ରହେ ରସଭଙ୍ଗଃ ସ୍ଯାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତୌ ଦୂଷିତୌ ବୁଧୈଃ
ଭେଦ ଦେଲେ କେବଳ ଭାବ ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରେମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ପ୍ରେମ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ସେଇଥିରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ମନା କରନ୍ତି।
ସାମଦାନମୁଖୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନର୍ମଯୁତୈସ୍ତଥା । କା ନ ଯାତି ଵଶେ ଦୂତ କାମିନୀ କାମପୀଡିତା
ସାମ ଓ ଦାନ ଭିତ୍ତିକ ମୃଦୁ ଓ ହସ୍ୟମୟ କଥାରେ, କେଉଁ ଆଶାକ୍ତ ନାରୀ ଦୂତ, ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭୋକ୍ତଂ ସୁପ୍ରିଯଂ ପଟୁ । ଜଗାମ ତରସା ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଜଗଦମ୍ବିକା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ଖୁସିଦାୟକ ଓ କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଜଗଦମ୍ବା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ସୁମୁଖୀଂ କାନ୍ତାଂ ସିଂହସ୍ଯୋପରିସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ସେ ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ମଧୁର କଥାରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୂତ ଉଵାଚ ଵରୋରୁ ତ୍ରିଦଶାରାତିଃ ଶୁମ୍ଭଃ ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିଃ ଶୂରଃ ସର୍ଵଜିଦ୍ରାଜତେ ନୃପଃ
ଦୂତ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଶୁମ୍ଭ ଏକଦମ୍ ସୁନ୍ଦର ଦେହର ଧାରକ, ସାହସୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ରାଜା ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ତେନାହଂ ପ୍ରେଷିତଃ କାମଂ ତ୍ଵତ୍ସକାଶଂ ମହାତ୍ମନା । ତ୍ଵଦ୍ରୂପଶ୍ରଵଣାସକ୍ତଚିତ୍ତେନାତିଵିଦୂଯତା
ସେ ମହାତ୍ମା ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତୁମର ସୌନ୍ଦର୍ୟ କଥା ଶୁଣି ସେ ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଶୃଣୁ ପ୍ରେମପୁରଃସରମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଯଥା ପ୍ରାହ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପସ୍ତ୍ଵଯି
ହେ ସୁକୁମାରୀ, ସେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ପ୍ରେମର ସହିତ ତୁମକୁ କହିଛନ୍ତି, ପ୍ରଣାମ କରି ଦେଇଥିବା ସେଇ ଦାନବରାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣ।
ଦେଵା ମଯା ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତିସ୍ତ୍ଵହମ୍ । ଯଜ୍ଞଭାଗାନହଂ କାନ୍ତେ ଗହ୍ଣାମୀହ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ମାଲିକ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ମୁଁ ଏକାଳେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏବଂ ସଦା ଏଠାରେ ରହେ।
ହୃତସାରା କୃତା ନୂନଂ ଦ୍ଯୌର୍ମଯା ରତ୍ନଵର୍ଜିତା । ଯାନି ରତ୍ନାନି ଦେଵାନାଂ ତାନି ଚାହୃତଵାନହମ୍
ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ଛିନି ନେଇଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ମୁଁ ନେଇଯାଇଛି।
ଭୋକ୍ତାହଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନାଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାମିନି । ଵଶାନୁଗାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମମ ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ମାନଵାଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଭୋଗତା ମୁଁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି।
ତ୍ଵଦ୍ଗୁଣୈଃ କର୍ଣମାଗତ୍ଯ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହୃଦଯାନ୍ତରମ୍ । ତ୍ଵଦଧୀନଃ କୃତଃ କାମଂ କିଙ୍କରୋଽସ୍ମି କରୋମି କିମ୍
ତୁମ ଗୁଣମାନେ ମୋର କାନ ଦ୍ୱାରା ମନର ଗଭୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏବଂ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମର ଅଧୀନ କରିଦେଇଛି। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, କଣ କରିବି କହ।
ତ୍ଵମାଜ୍ଞାପଯ ରମ୍ଭୋରୁ ତତ୍କରୋମି ଵଶାନୁଗଃ । ଦାସୋଽହଂ ତଵ ଚାର୍ଵଙ୍ଗି ରକ୍ଷ ମାଂ କାମବାଣତଃ
ହେ କଦଳୀକାଣ୍ଡ ସମ ଉରୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କରିବ, ମୁଁ ସେହି କଥା କରିବି। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ହେ ଚାରୁଦେହୀ, ମୋତେ କାମବାଣରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଭଜ ମାଂ ତ୍ଵଂ ମରାଲାକ୍ଷି ତଵାଧୀନଂ ସ୍ମରାକୁଲମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଵାମିନୀ ଭୂତ୍ଵା ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍
ହେ ହଂସଦୃଷ୍ଟି ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ଭଲପାଅ, ମୁଁ ତୁମର, କାମନାରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ। ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମିନୀ ହୋଇ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।
ତଵ ଚାଜ୍ଞାକରଃ କାନ୍ତେ ଭଵାମି ମରଣାଵଧି । ଅଵଧ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵରାରୋହେ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷୈଃ
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବି। ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ।