ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ଦେଵୀ ସିଂହାରୂଢା ମଦୋତ୍କଟା । କାଲିକାଂ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ନଗରେ ରିପୋଃ
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଶକ୍ତିରେ ମଦମତ୍ତ ହୋଇ ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ି, କାଳିକାଙ୍କୁ ପାଖରେ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଗତ୍ଵୋପଵନେ ତସ୍ଥାଵମ୍ବିକା କାଲିକାନ୍ଵିତା । ଜଗାଵଥ କଲଂ ତତ୍ର ଜଗନ୍ମୋହନମୋହନମ୍
ଅମ୍ବିକା କାଳିକାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ମଧୁରଂ ଗାନଂ ମୋହମୀଯୁଃ ଖଗା ମୃଗାଃ । ମୁଦଞ୍ଚ ପରମାଂ ପ୍ରାପୁରମରା ଗଗନେ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଇ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଆକାଶରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନଵସରେ ତତ୍ର ଦାନଵୌ ଶୁମ୍ଭସେଵକୌ । ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡାଭିଧୌ ଘୋରୌ ରମମାଣୌ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେଇ ସମୟରେ, ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସେବକ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ସେଠାକୁ ଆସି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ଆଗତୌ ଦଦୃଶାତେ ତୁ ତାଂ ତଦା ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀମ୍ । ଅମ୍ବିକାଂ ଗାନସଂଯୁକ୍ତାଂ କାଲିକାଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାମ୍
ସେମାନେ ଆସି, ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖିଲେ—ଅମ୍ବିକା ଗୀତରେ ଲୀନ, ସାମ୍ନାରେ କାଳିକା ଦଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଦିଵ୍ଯରୂପାଞ୍ଚ ଦାନଵୌ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତୌ । ଜଗ୍ମତୁସ୍ତରସା ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଶୁମ୍ଭସ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତୌ ଗତ୍ଵା ତଂ ସମାସୀନଂ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ଗୃହେ । ଊଚତୁର୍ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ନୃପମ୍
ସେମାନେ ଯାଇ, ଦାନବମାନେଂକ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଘରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ହିମାଲଯାତ୍କାମଂ କାମିନୀ କାମମୋହିନୀ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ସିଂହମାରୂଢା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
'ହେ ରାଜା, ହିମାଳୟରୁ ଏକ କାମନୀ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ମୋହିଯାଏ, ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ।'
ନେଦୃଶୀ ଦେଵଲୋକେଽସ୍ତି ନ ଗନ୍ଧର୍ଵପୁରେ ତଥା । ନ ଦୃଷ୍ଟା ନ ଶ୍ରୁତା କ୍ଵାପି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା
'ଦେବଲୋକରେ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଂକ ନଗରରେ ଏମିତି ଜଣେ ନାରୀ ନାହିଁ, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ।'
ଗାନଞ୍ଚ ତାଦୃଶଂ ରାଜନ୍ କରୋତି ଜନରଞ୍ଜନମ୍ । ମୃଗାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ମଥୁରସ୍ଵରମୋହିତାଃ
'ତାଙ୍କର ଗୀତ ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ହେ ରାଜା; ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମୋହିତ ହୋଇ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଛନ୍ତି।'
ଜ୍ଞାଯତାଂ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀଯଂ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତା । ଗୃହ୍ଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଵ ଯୋଗ୍ଯାସ୍ତି କାମିନୀ
'ଏହି ଜଣେ କାହାର ଝିଅ ଏବଂ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ଜଣାଯାଉ; ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି କାମନୀ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଽନଯ ଗୃହେ ଭାର୍ଯାଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣଲୋଚନାମ୍ । ନିଶ୍ଚିତଂ ନାସ୍ତି ସଂସାରେ ନାରୀ ତ୍ଵେଵଂଵିଧା କିଲ
'ଖୋଜି ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ତାଙ୍କୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା କର; ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ଏପରି ନାରୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।'
ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ଗୃହୀତାନି ତ୍ଵଯା ନୃପ । କସ୍ମାନ୍ନେମାଂ ଵରାରୋହାଂ ପ୍ରଗହ୍ଣାସି ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜନନୀଙ୍କୁ କାହିଁକି ନେଉନାହାନ୍ତି, ରାଜାମଣି?
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈରାଵତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପାରିଜାତତରୁସ୍ତଥା । ଗୃହୀତୋଽଶ୍ଵଃ ସପ୍ତମୁଖସ୍ତ୍ଵଯା ନୃପ ବଲାତ୍କିଲ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଏୟାରାବତ ହାତୀ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଏବଂ ସାତମୁଣ୍ଡିଆ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆପଣ ଜୋରକରି ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଵିମାନଂ ଵୈଧସଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମରାଲଧ୍ଵଜସଂଯୁତମ୍ । ତ୍ଵଯାତ୍ତଂ ରତ୍ନଭୂତଂ ତଦ୍ବଲେନ ନୃପ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ହଂସ ଝଣ୍ଡା ସହିତ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ବୈଧସ ରଥକୁ ଆପଣ ଶକ୍ତିବଳରେ ଅଦ୍ଭୁତ ରତ୍ନ ଭାବେ ନେଇଛନ୍ତି।
କୁବେରସ୍ଯ ନିଧିଃ ପଦ୍ମସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ସମାହୃତଃ । ଛତ୍ରଂ ଜଲପତେଃ ଶୁଭ୍ରଂ ଗୃହୀତଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ବଲାତ୍
ହେ ରାଜା, କୁବେରଙ୍କ ଧନ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଆପଣ ଆଣିଛନ୍ତି; ଜଳର ଦେବତାଙ୍କର ଧଳା ଛତାକୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଶକ୍ତିବଳରେ ନେଇଛନ୍ତି।
ପାଶଶ୍ଚାପି ନିଶୁମ୍ଭେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ତଵ ନୃପୋତ୍ତମ । ଗୃହୀତୋଽସ୍ତି ହଠାତ୍କାମଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ଜିତସ୍ଯ ଚ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଜିତିବା ପରେ ବଳପୂର୍ବକ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କର ପାଶ ନେଇଛନ୍ତି।
ଅମ୍ଲାନପଙ୍କଜାଂ ତୁଭ୍ଯଂ ମାଲାଂ ଜଲନିଧିର୍ଦଦୌ । ଭଯାତ୍ତଵ ମହାରାଜ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଭୟରେ ସମୁଦ୍ର ଅମ୍ଳାନ ପଦ୍ମର ମାଳା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଦେଇଛି।
ମୃତ୍ଯୋଃ ଶକ୍ତିର୍ଯମସ୍ଯାପି ଦଣ୍ଡଃ ପରମଦାରୁଣଃ । ତ୍ଵଯା ଜିତ୍ଵା ହୃତଃ କାମଂ କିମନ୍ଯଦ୍ଵର୍ଣ୍ଯତେ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଯମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ଜିତି ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି?
କାମଧେନୁର୍ଗହୀତାଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ ସାଗରୋଦ୍ଭଵା । ମେନକାଦ୍ଯା ଵଶେ ରାଜଂସ୍ତଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚାପ୍ସରାଃ
ଆଜି ଆପଣ ସାଗରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କାମଧେନୁ ଗାଈକୁ ନେଇଛନ୍ତି; ମେନକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଏଵଂ ସର୍ଵାଣି ରତ୍ନାନି ତ୍ଵଯାତ୍ତାନି ବଲାଦପି । କସ୍ମାନ୍ନ ଗୃହ୍ଯତେ କାନ୍ତାରତ୍ନମେଷା ଵରାଙ୍ଗନା
ଏଭଳି ଆପଣ ସମସ୍ତ ରତ୍ନକୁ ଶକ୍ତିବଳରେ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ, ଏହି ମହାନ୍ୟା ମହିଳା ରତ୍ନକୁ କାହିଁକି ନେଉନାହାନ୍ତି?
ସର୍ଵାଣି ତେ ଗୃହସ୍ଥାନି ରତ୍ନାନି ଵିଶଦାନ୍ଯଥ । ଅନଯା ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରତ୍ନଭୂତାନି ଭୂପତେ
ହେ ଭୂପତି, ଆପଣଙ୍କ ଘରରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତ ରତ୍ନ ହେବ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ନେଦୃଶୀ ଵର୍ତତେ ପ୍ରିଯା । ତସ୍ମାତ୍ତାମାନଯାଶୁ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଭାର୍ଯାଂ ମନୋହରାମ୍
ତିନି ଲୋକରେ, ହେ ଦାଇତ୍ୟନାୟକ, ଏମିତି ପ୍ରିୟା କେହି ନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ଏହି ମନୋହରାକୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଃ ପ୍ରାହ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସନିଧୌ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ମଧୁର ଓ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଖୁସି ମୁହଁରେ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ସୁଗ୍ରୀଵ ଦୂତତ୍ଵଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ଵିଚକ୍ଷଣ । ଵକ୍ତଵ୍ଯଞ୍ଚ ତଥା ତତ୍ର ଯଥାଭ୍ଯେତି କୃଶୋଦରୀ
ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଦୂତ ହୋଇ ଚାଲ, ଏହି କାମଟି ବୁଝିକରି କର; ସେଠାରେ ଏମିତି କଥା କହ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କୃଶକଟି ମହିଳା ଆସିବେ।
ଉପାଯୌ ଦ୍ଵୌ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯୌ କାନ୍ତାସୁ ସୁଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ସାମଦାନେ ଇତି ପ୍ରାହୁଃ ଶୃଙ୍ଗାରରସକୋଵିଦାଃ
ପ୍ରେମରେ ପରିଣତ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କହନ୍ତି, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଅଛି—ସାମ ଓ ଦାନ।
ଭେଦେ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯମାନେଽପି ରସାଭାସସ୍ତୁ ଜାଯତେ । ନିଗ୍ରହେ ରସଭଙ୍ଗଃ ସ୍ଯାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତୌ ଦୂଷିତୌ ବୁଧୈଃ
ଭେଦ ଦେଲେ କେବଳ ଭାବ ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରେମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ; ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ପ୍ରେମ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ସେଇଥିରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ମନା କରନ୍ତି।
ସାମଦାନମୁଖୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନର୍ମଯୁତୈସ୍ତଥା । କା ନ ଯାତି ଵଶେ ଦୂତ କାମିନୀ କାମପୀଡିତା
ସାମ ଓ ଦାନ ଭିତ୍ତିକ ମୃଦୁ ଓ ହସ୍ୟମୟ କଥାରେ, କେଉଁ ଆଶାକ୍ତ ନାରୀ ଦୂତ, ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭୋକ୍ତଂ ସୁପ୍ରିଯଂ ପଟୁ । ଜଗାମ ତରସା ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଜଗଦମ୍ବିକା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶୁମ୍ଭଙ୍କର ଖୁସିଦାୟକ ଓ କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଜଗଦମ୍ବା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ସୁମୁଖୀଂ କାନ୍ତାଂ ସିଂହସ୍ଯୋପରିସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ସେ ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇ ମଧୁର କଥାରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ କହିଲେ।