ଗତିରନ୍ଯା ନ ଚାସ୍ମାକଂ ତ୍ଵମେଵାସି ମହାବଲେ । କୁରୁ କାର୍ଯଂ ସୁରାଣାଂ ଵୈ ଦୁଃଖିତାନାଂ ସୁମଧ୍ଯମେ
ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ହେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳିନୀ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆମର ଶକ୍ତି। ହେ ସୁସ୍ଳିମ ଦେହର ଧାରିଣୀ, ଦୁଃଖିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ କର।
ଦେଵାସ୍ତ୍ଵଦଙ୍ଘ୍ରିଭଜନେ ନିରତାଃ ସଦୈଵ ତେ ଦାନଵୈରତିବଲୈର୍ଵିପଦଂ ସୁନୀତାଃ । ତାନ୍ଦେଵି ଦୁଃଖରହିତାନ୍ କୁରୁ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତା- ନ୍ମାତସ୍ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ଭଵ ଦୁଃଖିତାନାମ୍
ଦେବତାମାନେ ସଦା ତୁମ ପାଦସେବାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ତଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଛନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କର; ମାଆ, ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ।
ସକଲଭୁଵନରକ୍ଷା ଦେଵି କାର୍ଯା ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ସ୍ଵକୃତମିତି ଵିଦିତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵମେତଦ୍ଯୁଗାଦୌ । ଜନନି ଜଗତି ପୀଡାଂ ଦାନଵା ଦର୍ପଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵବଲମଦସମେତାସ୍ତେ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ମାତଃ
ହେ ଦେବୀ, ଆଜି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଏହା ତୁମେ ନିଜର କାମ ବୋଲି ଜାଣ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରୁ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଅହଂକାରରେ ମାତି, ମାଆ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଦେଵ୍ଯା ସୁଗ୍ରୀଵଦୂତାଯ ସ୍ଵଵ୍ରତକଥନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ଦୈଵତୈଃ ଶତ୍ରୁତାପିତୈଃ । ସ୍ଵଶରୀରାତ୍ପରଂ ରୂପଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଚକାର ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବୀ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ଶରୀରାଦ୍ଵୈ ନିଃସୃତା ଚାମ୍ବିକା ଯଦା । କୌଶିକୀତି ସମସ୍ତେଷୁ ତତୋ ଲୋକେଷୁ ପଠ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦେହରୁ ଅମ୍ବିକା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ 'କୌଶିକୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ନିଃସୃତାଯାଂ ତୁ ତସ୍ଯାଂ ସା ପାର୍ଵତୀ ତନୁଵ୍ଯତ୍ଯଯାତ୍ । କୃଷ୍ଣରୂପାଥ ସଞ୍ଜାତା କାଲିକା ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ତାଙ୍କରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ପରେ, ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବଦଳି ଗାଢ଼ କଳା ହେଲେ ଏବଂ 'କାଳିକା' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ମଷୀଵର୍ଣା ମହାଘୋରା ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଭଯଵର୍ଧିନୀ । କାଲରାତ୍ରୀତି ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦା
ସେ ମସିପରି କଳା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାର କାରଣ। ସେ 'କାଳରାତ୍ରି' ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଅମ୍ବିକାଯାଃ ପରଂ ରୂପଂ ଵିରରାଜ ମନୋହରମ୍ । ସର୍ଵଭୂଷଣସଂଯୁକ୍ତଂ ଲାଵଣ୍ଯଗୁଣସଂଯୁତମ୍
ଅମ୍ବିକାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତତୋଽମ୍ବିକା ତଦା ଦେଵାନିତ୍ଯୁଵାଚ ହ ସସ୍ମିତା । ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ନିର୍ଭଯା ଯୂଯଂ ହନିଷ୍ଯାମି ରିପୂନିହ
ତାପରେ ଅମ୍ବିକା ହସିକି ଦେବତାମାନେଂକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼; ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ବିନାଶ କରିବି।'
କାର୍ଯଂ ଵଃ ସର୍ଵଥା କାର୍ଯଂ ଵିହରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରଣେ । ନିଶୁମ୍ଭାଦୀନ୍ଵଧିଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାକଂ ସୁଖହେତଵେ
'ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର କାମ କରିଦେବି; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବି ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ତୁମର ସୁଖ ପାଇଁ ବିନାଶ କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ଦେଵୀ ସିଂହାରୂଢା ମଦୋତ୍କଟା । କାଲିକାଂ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ନଗରେ ରିପୋଃ
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଶକ୍ତିରେ ମଦମତ୍ତ ହୋଇ ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ି, କାଳିକାଙ୍କୁ ପାଖରେ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଗତ୍ଵୋପଵନେ ତସ୍ଥାଵମ୍ବିକା କାଲିକାନ୍ଵିତା । ଜଗାଵଥ କଲଂ ତତ୍ର ଜଗନ୍ମୋହନମୋହନମ୍
ଅମ୍ବିକା କାଳିକାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ମଧୁରଂ ଗାନଂ ମୋହମୀଯୁଃ ଖଗା ମୃଗାଃ । ମୁଦଞ୍ଚ ପରମାଂ ପ୍ରାପୁରମରା ଗଗନେ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଇ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଆକାଶରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନଵସରେ ତତ୍ର ଦାନଵୌ ଶୁମ୍ଭସେଵକୌ । ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡାଭିଧୌ ଘୋରୌ ରମମାଣୌ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେଇ ସମୟରେ, ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସେବକ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ସେଠାକୁ ଆସି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ଆଗତୌ ଦଦୃଶାତେ ତୁ ତାଂ ତଦା ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀମ୍ । ଅମ୍ବିକାଂ ଗାନସଂଯୁକ୍ତାଂ କାଲିକାଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାମ୍
ସେମାନେ ଆସି, ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖିଲେ—ଅମ୍ବିକା ଗୀତରେ ଲୀନ, ସାମ୍ନାରେ କାଳିକା ଦଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଦିଵ୍ଯରୂପାଞ୍ଚ ଦାନଵୌ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତୌ । ଜଗ୍ମତୁସ୍ତରସା ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଶୁମ୍ଭସ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତୌ ଗତ୍ଵା ତଂ ସମାସୀନଂ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ଗୃହେ । ଊଚତୁର୍ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ନୃପମ୍
ସେମାନେ ଯାଇ, ଦାନବମାନେଂକ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଘରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ହିମାଲଯାତ୍କାମଂ କାମିନୀ କାମମୋହିନୀ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ସିଂହମାରୂଢା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
'ହେ ରାଜା, ହିମାଳୟରୁ ଏକ କାମନୀ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ମୋହିଯାଏ, ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ।'
ନେଦୃଶୀ ଦେଵଲୋକେଽସ୍ତି ନ ଗନ୍ଧର୍ଵପୁରେ ତଥା । ନ ଦୃଷ୍ଟା ନ ଶ୍ରୁତା କ୍ଵାପି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା
'ଦେବଲୋକରେ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଂକ ନଗରରେ ଏମିତି ଜଣେ ନାରୀ ନାହିଁ, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ।'
ଗାନଞ୍ଚ ତାଦୃଶଂ ରାଜନ୍ କରୋତି ଜନରଞ୍ଜନମ୍ । ମୃଗାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ମଥୁରସ୍ଵରମୋହିତାଃ
'ତାଙ୍କର ଗୀତ ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ହେ ରାଜା; ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମୋହିତ ହୋଇ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଛନ୍ତି।'
ଜ୍ଞାଯତାଂ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀଯଂ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତା । ଗୃହ୍ଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଵ ଯୋଗ୍ଯାସ୍ତି କାମିନୀ
'ଏହି ଜଣେ କାହାର ଝିଅ ଏବଂ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ଜଣାଯାଉ; ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି କାମନୀ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଽନଯ ଗୃହେ ଭାର୍ଯାଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣଲୋଚନାମ୍ । ନିଶ୍ଚିତଂ ନାସ୍ତି ସଂସାରେ ନାରୀ ତ୍ଵେଵଂଵିଧା କିଲ
'ଖୋଜି ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ତାଙ୍କୁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା କର; ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରରେ ଏପରି ନାରୀ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।'
ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵରତ୍ନାନି ଗୃହୀତାନି ତ୍ଵଯା ନୃପ । କସ୍ମାନ୍ନେମାଂ ଵରାରୋହାଂ ପ୍ରଗହ୍ଣାସି ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ନେଇଛନ୍ତି; ତେବେ, ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜନନୀଙ୍କୁ କାହିଁକି ନେଉନାହାନ୍ତି, ରାଜାମଣି?
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯୈରାଵତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପାରିଜାତତରୁସ୍ତଥା । ଗୃହୀତୋଽଶ୍ଵଃ ସପ୍ତମୁଖସ୍ତ୍ଵଯା ନୃପ ବଲାତ୍କିଲ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଏୟାରାବତ ହାତୀ, ପାରିଜାତ ଗଛ ଏବଂ ସାତମୁଣ୍ଡିଆ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆପଣ ଜୋରକରି ନେଇଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ଵିମାନଂ ଵୈଧସଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମରାଲଧ୍ଵଜସଂଯୁତମ୍ । ତ୍ଵଯାତ୍ତଂ ରତ୍ନଭୂତଂ ତଦ୍ବଲେନ ନୃପ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ହଂସ ଝଣ୍ଡା ସହିତ ଶୋଭିତ ଦିବ୍ୟ ବୈଧସ ରଥକୁ ଆପଣ ଶକ୍ତିବଳରେ ଅଦ୍ଭୁତ ରତ୍ନ ଭାବେ ନେଇଛନ୍ତି।
କୁବେରସ୍ଯ ନିଧିଃ ପଦ୍ମସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ସମାହୃତଃ । ଛତ୍ରଂ ଜଲପତେଃ ଶୁଭ୍ରଂ ଗୃହୀତଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ବଲାତ୍
ହେ ରାଜା, କୁବେରଙ୍କ ଧନ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଆପଣ ଆଣିଛନ୍ତି; ଜଳର ଦେବତାଙ୍କର ଧଳା ଛତାକୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଶକ୍ତିବଳରେ ନେଇଛନ୍ତି।
ପାଶଶ୍ଚାପି ନିଶୁମ୍ଭେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ତଵ ନୃପୋତ୍ତମ । ଗୃହୀତୋଽସ୍ତି ହଠାତ୍କାମଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ଜିତସ୍ଯ ଚ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଜିତିବା ପରେ ବଳପୂର୍ବକ ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କର ପାଶ ନେଇଛନ୍ତି।
ଅମ୍ଲାନପଙ୍କଜାଂ ତୁଭ୍ଯଂ ମାଲାଂ ଜଲନିଧିର୍ଦଦୌ । ଭଯାତ୍ତଵ ମହାରାଜ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଭୟରେ ସମୁଦ୍ର ଅମ୍ଳାନ ପଦ୍ମର ମାଳା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଦେଇଛି।
ମୃତ୍ଯୋଃ ଶକ୍ତିର୍ଯମସ୍ଯାପି ଦଣ୍ଡଃ ପରମଦାରୁଣଃ । ତ୍ଵଯା ଜିତ୍ଵା ହୃତଃ କାମଂ କିମନ୍ଯଦ୍ଵର୍ଣ୍ଯତେ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଯମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାମତେ ଜିତି ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି?
କାମଧେନୁର୍ଗହୀତାଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ ସାଗରୋଦ୍ଭଵା । ମେନକାଦ୍ଯା ଵଶେ ରାଜଂସ୍ତଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଚାପ୍ସରାଃ
ଆଜି ଆପଣ ସାଗରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କାମଧେନୁ ଗାଈକୁ ନେଇଛନ୍ତି; ମେନକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।