ଜଗନ୍ମୋହନଲାଵଣ୍ଯା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତା । ଅଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଵରୂପା ସା ଦେଵାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ଗତା
ସେ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ତୁଳନାରେ କେହି ନାହିଁ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଂ ସ୍ନାତୁକାମା ସା ନିର୍ଗତା ଗିରିଗହ୍ଵରାତ୍ । ଦିଵ୍ଯରୂପଧରା ଦେଵୀ ଵିଶ୍ଵମୋହନମୋହିନୀ
ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଦେବୀ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲେ। ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମୋହିନୀ ଦେବୀ।
ଦେଵାନ୍ସ୍ତୁତିପରାନାହ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା । ପ୍ରେମପୂର୍ଵଂ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା କୋକିଲାମଞ୍ଜୁଵାଦିନୀ
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତୁତିରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବୀ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ, ପ୍ରେମର ସହିତ ହସି, କୋକିଲିର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଭୋ ଭୋଃ ସୁରଵରାଃ କାତ୍ର ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ୍ତୂଯତେ ଭୃଶମ୍ । କିମର୍ଥଂ ବ୍ରୂତ ଵଃ କାର୍ଯଂ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟାଃ କୁତଃ ପୁନଃ
ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ, ଏଠାରେ ଏତେ ଆଗ୍ରହରେ ମୋତେ କାହିଁକି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ତୁମେ ମୋତେ କଣ କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କାହିଁକି ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛ? ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯା ମୋହିତା ରୂପସମ୍ପଦା । ପ୍ରେମପୂର୍ଵଂ ହୃଦୁତ୍ସାହାସ୍ତାମୂଚୁଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରେମ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ଦେଵି ସ୍ତୁମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଶ୍ଵେଶି ପ୍ରଣତାଃ ସ୍ମ କୃପାର୍ଣଵେ । ପାହି ନଃ ସର୍ଵଦୁଃଖେଭ୍ଯଃ ସଂଵିଗ୍ନାନ୍ଦୈତ୍ଯତାପିତାନ୍
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ହେ ବିଶ୍ୱର ଶାସିକା, ଆମେ ତୁମ ପାଦରେ ଶରଣ ନେଉଛୁ, ହେ କୃପାର ସାଗର। ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ଆମେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ।
ପୁରା ତ୍ଵଯା ମହାଦେଵି ନିହତ୍ଯାସୁରକଣ୍ଟକମ୍ । ମହିଷଂ ନୋ ଵରୋ ଦତ୍ତଃ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯାହଂ ସଦାପଦି
ହେ ମହାଦେବୀ, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଦାନବମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ନଶ୍ୱ କରି, ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲ, ତାପରେ ଆମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲ—'ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିପଦରେ ସ୍ମରଣ କରାଯିବି'।
ସ୍ମରଣାଦ୍ଦୈତ୍ଯଜାଂ ପୀଡାଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମ୍ଯସଂଶଯମ୍ । ତେନ ତ୍ଵଂ ସଂସ୍ମୃତା ଦେଵି ନୂନମସ୍ମାଭିରିତ୍ଯପି
ମୋ ସ୍ମରଣ କଲେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପୀଡ଼ାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର କରିଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଦେବୀ, ଆମେ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ।
ଅଦ୍ଯ ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭୌ ଦ୍ଵାଵସୁରୌ ଘୋରଦର୍ଶନୌ । ଉତ୍ପନ୍ନୌ ଵିଘ୍ନକର୍ତାରାଵହନ୍ଯୌ ପୁରୁଷୈଃ କିଲ
ଆଜି ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯିବା ଦାନବ—ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବଡ଼ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ରକ୍ତବୀଜଶ୍ଚ ବଲଵାଂଶ୍ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ତଥାସୁରୌ । ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ମହାବଲୈଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ତବୀଜ ଓ ଚଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡ ନାମକ ଦୁଇ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଳବାନ ଦାନବମାନେ ମିଶି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦଳିଆଇ ନେଇଛନ୍ତି।
ଗତିରନ୍ଯା ନ ଚାସ୍ମାକଂ ତ୍ଵମେଵାସି ମହାବଲେ । କୁରୁ କାର୍ଯଂ ସୁରାଣାଂ ଵୈ ଦୁଃଖିତାନାଂ ସୁମଧ୍ଯମେ
ଆମ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ହେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳିନୀ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆମର ଶକ୍ତି। ହେ ସୁସ୍ଳିମ ଦେହର ଧାରିଣୀ, ଦୁଃଖିତ ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ କର।
ଦେଵାସ୍ତ୍ଵଦଙ୍ଘ୍ରିଭଜନେ ନିରତାଃ ସଦୈଵ ତେ ଦାନଵୈରତିବଲୈର୍ଵିପଦଂ ସୁନୀତାଃ । ତାନ୍ଦେଵି ଦୁଃଖରହିତାନ୍ କୁରୁ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତା- ନ୍ମାତସ୍ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ଭଵ ଦୁଃଖିତାନାମ୍
ଦେବତାମାନେ ସଦା ତୁମ ପାଦସେବାରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ତଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଛନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କର; ମାଆ, ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ।
ସକଲଭୁଵନରକ୍ଷା ଦେଵି କାର୍ଯା ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ସ୍ଵକୃତମିତି ଵିଦିତ୍ଵା ଵିଶ୍ଵମେତଦ୍ଯୁଗାଦୌ । ଜନନି ଜଗତି ପୀଡାଂ ଦାନଵା ଦର୍ପଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵବଲମଦସମେତାସ୍ତେ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ମାତଃ
ହେ ଦେବୀ, ଆଜି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଏହା ତୁମେ ନିଜର କାମ ବୋଲି ଜାଣ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରୁ ଦାନବମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଅହଂକାରରେ ମାତି, ମାଆ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଦେଵ୍ଯା ସୁଗ୍ରୀଵଦୂତାଯ ସ୍ଵଵ୍ରତକଥନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ତଦା ଦେଵୀ ଦୈଵତୈଃ ଶତ୍ରୁତାପିତୈଃ । ସ୍ଵଶରୀରାତ୍ପରଂ ରୂପଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଚକାର ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଦେବୀ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ଶରୀରାଦ୍ଵୈ ନିଃସୃତା ଚାମ୍ବିକା ଯଦା । କୌଶିକୀତି ସମସ୍ତେଷୁ ତତୋ ଲୋକେଷୁ ପଠ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦେହରୁ ଅମ୍ବିକା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ 'କୌଶିକୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ନିଃସୃତାଯାଂ ତୁ ତସ୍ଯାଂ ସା ପାର୍ଵତୀ ତନୁଵ୍ଯତ୍ଯଯାତ୍ । କୃଷ୍ଣରୂପାଥ ସଞ୍ଜାତା କାଲିକା ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ତାଙ୍କରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ପରେ, ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବଦଳି ଗାଢ଼ କଳା ହେଲେ ଏବଂ 'କାଳିକା' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ମଷୀଵର୍ଣା ମହାଘୋରା ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଭଯଵର୍ଧିନୀ । କାଲରାତ୍ରୀତି ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦା
ସେ ମସିପରି କଳା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବାର କାରଣ। ସେ 'କାଳରାତ୍ରି' ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଅମ୍ବିକାଯାଃ ପରଂ ରୂପଂ ଵିରରାଜ ମନୋହରମ୍ । ସର୍ଵଭୂଷଣସଂଯୁକ୍ତଂ ଲାଵଣ୍ଯଗୁଣସଂଯୁତମ୍
ଅମ୍ବିକାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତତୋଽମ୍ବିକା ତଦା ଦେଵାନିତ୍ଯୁଵାଚ ହ ସସ୍ମିତା । ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ନିର୍ଭଯା ଯୂଯଂ ହନିଷ୍ଯାମି ରିପୂନିହ
ତାପରେ ଅମ୍ବିକା ହସିକି ଦେବତାମାନେଂକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼; ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେଂକୁ ବିନାଶ କରିବି।'
କାର୍ଯଂ ଵଃ ସର୍ଵଥା କାର୍ଯଂ ଵିହରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରଣେ । ନିଶୁମ୍ଭାଦୀନ୍ଵଧିଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାକଂ ସୁଖହେତଵେ
'ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର କାମ କରିଦେବି; ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବି ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ତୁମର ସୁଖ ପାଇଁ ବିନାଶ କରିଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ଦେଵୀ ସିଂହାରୂଢା ମଦୋତ୍କଟା । କାଲିକାଂ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ନଗରେ ରିପୋଃ
ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଶକ୍ତିରେ ମଦମତ୍ତ ହୋଇ ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ି, କାଳିକାଙ୍କୁ ପାଖରେ ନେଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଗତ୍ଵୋପଵନେ ତସ୍ଥାଵମ୍ବିକା କାଲିକାନ୍ଵିତା । ଜଗାଵଥ କଲଂ ତତ୍ର ଜଗନ୍ମୋହନମୋହନମ୍
ଅମ୍ବିକା କାଳିକାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ମଧୁରଂ ଗାନଂ ମୋହମୀଯୁଃ ଖଗା ମୃଗାଃ । ମୁଦଞ୍ଚ ପରମାଂ ପ୍ରାପୁରମରା ଗଗନେ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଇ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଆକାଶରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନଵସରେ ତତ୍ର ଦାନଵୌ ଶୁମ୍ଭସେଵକୌ । ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡାଭିଧୌ ଘୋରୌ ରମମାଣୌ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେଇ ସମୟରେ, ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସେବକ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ସେଠାକୁ ଆସି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ଆଗତୌ ଦଦୃଶାତେ ତୁ ତାଂ ତଦା ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀମ୍ । ଅମ୍ବିକାଂ ଗାନସଂଯୁକ୍ତାଂ କାଲିକାଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାମ୍
ସେମାନେ ଆସି, ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖିଲେ—ଅମ୍ବିକା ଗୀତରେ ଲୀନ, ସାମ୍ନାରେ କାଳିକା ଦଣ୍ଡାଇଛନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ଦିଵ୍ଯରୂପାଞ୍ଚ ଦାନଵୌ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତୌ । ଜଗ୍ମତୁସ୍ତରସା ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଶୁମ୍ଭସ୍ଯ ନୃପସତ୍ତମ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି, ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତୌ ଗତ୍ଵା ତଂ ସମାସୀନଂ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ଗୃହେ । ଊଚତୁର୍ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ନୃପମ୍
ସେମାନେ ଯାଇ, ଦାନବମାନେଂକ ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଘରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ ହିମାଲଯାତ୍କାମଂ କାମିନୀ କାମମୋହିନୀ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ସିଂହମାରୂଢା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
'ହେ ରାଜା, ହିମାଳୟରୁ ଏକ କାମନୀ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ମୋହିଯାଏ, ସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ।'
ନେଦୃଶୀ ଦେଵଲୋକେଽସ୍ତି ନ ଗନ୍ଧର୍ଵପୁରେ ତଥା । ନ ଦୃଷ୍ଟା ନ ଶ୍ରୁତା କ୍ଵାପି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରମଦୋତ୍ତମା
'ଦେବଲୋକରେ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଂକ ନଗରରେ ଏମିତି ଜଣେ ନାରୀ ନାହିଁ, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ।'
ଗାନଞ୍ଚ ତାଦୃଶଂ ରାଜନ୍ କରୋତି ଜନରଞ୍ଜନମ୍ । ମୃଗାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ମଥୁରସ୍ଵରମୋହିତାଃ
'ତାଙ୍କର ଗୀତ ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ହେ ରାଜା; ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ମୋହିତ ହୋଇ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଛନ୍ତି।'