ଐନ୍ଦ୍ରଂ ପଦଂ ତଦା ତେନ ଗୃହୀତଂ ବଲଵତ୍ତଯା । କଲ୍ପପାଦପସଂଯୁକ୍ତଂ କାମଧେନୁସମନ୍ଵିତମ୍
ସେ ସମୟରେ, ଶୁମ୍ଭ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସିଂହାସନ ଦଳି ନେଲେ; କାମଧେନୁ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସହିତ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞଭାଗାଶ୍ଚ ହୃତାସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା । ନନ୍ଦନଂ ଚ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଦିତୋଽଭୂନ୍ମହାସୁରଃ
ମହାତ୍ମା ଅସୁର ତିନି ଲୋକ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଦଳି ନେଲେ; ନନ୍ଦନବନ ପାଇଁ ଖୁସି ହେଲେ।
ସୁଧାଯାଶ୍ଚୈଵ ପାନେନ ସୁଖମାପ ମହାସୁରଃ । କୁବେରଂ ସ ଚ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ
ଅମୃତ ପିଇ ଏହି ମହା ଦାନବ ଖୁସି ହେଲା; ସେ କୁବେରଙ୍କୁ ଜିତି ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲା।
ଅଧିକାରଂ ତଥା ଭାନୋଃ ଶଶିନଶ୍ଚ ଚକାର ହ । ଯମଞ୍ଚୈଵ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ତତ୍ପଦଂ ତଥା
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର ନେଲା; ଯମକୁ ଜିତି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦଳିଲା।
ଵରୁଣସ୍ଯ ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଵହ୍ନିକର୍ମ ଚ । ଵାଯୋଃ କାର୍ଯଂ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଚକାର ସ୍ଵବଲାନ୍ଵିତଃ
ସେ ବରୁଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲା ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ କାମ କରିଲା; ନିଶୁମ୍ଭ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବାୟୁଙ୍କ କାମ ମଧ୍ୟ କଲା।
ତତୋ ଦେଵା ଵିନିର୍ଧୂତା ହୃତରାଜ୍ଯା ହୃତଶ୍ରିଯଃ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ନନ୍ଦନଂ ସର୍ଵେ ନିର୍ଯଯୁର୍ଗିରିଗହ୍ଵରେ
ତାପରେ ଦେବଗଣ ରାଜ୍ୟ ଓ ମହିମା ହରାଇ, ନନ୍ଦନବନ ଛାଡି ସମସ୍ତେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହୃତାଧିକାରାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ବଭ୍ରମୁର୍ଵିଜନେ ଵନେ । ନିରାଲମ୍ବା ନିରାଧାରା ନିସ୍ତେଜସ୍କା ନିରାଯୁଧାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଧିକାର ହରାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଏକା ଭୂମିକୁ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ, ସେମାନେ ନିରାଶ୍ରୟ, ନିରାଧାର, ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହେଲେ।
ଵିଚେରୁରମରାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଵତାନାଂ ଗୁହାସୁ ଚ । ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଚ ଶୂନ୍ଯେଷୁ ନଦୀନାଂ ଗହ୍ଵରେଷୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାହାଡ଼ର ଗୁହା, ଶୂନ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ନଦୀର ଗଭୀର ଭାଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ନ ପ୍ରାପୁସ୍ତେ ସୁଖଂ ଵାପି ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚେତସଃ । ଲୋକପାଲା ମହାରାଜ ଦୈଵାଧୀନଂ ସୁଖଂ କିଲ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ହରାଇ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, କେବେ ଖୁସି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ମହାରାଜ, ଲୋକପାଳଙ୍କର ଖୁସି ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ବଲଵନ୍ତୋ ମହାଭାଗା ବହୁଜ୍ଞା ଧନସଂଯୁତାଃ । କାଲେ ଦୁଃଖଂ ତଥା ଦୈନ୍ଯମାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନରାଧିପ
ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଗ୍ୟବାନ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧନୀ, ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା, ସମୟରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଚିତ୍ରମେତନ୍ମହାରାଜ କାଲସ୍ଯୈଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଃ କରୋତି ନରଂ ତାଵଦ୍ରାଜାନଂ ଭିକ୍ଷୁକଂ ତତଃ
ମହାରାଜ, ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସମୟର କ୍ରିୟା; ସମୟ ଏକ ମନୁଷ୍ୟକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ରାଜା କରେ, ତାପରେ ଭିକାରୀ କରିଦିଏ।
ଦାତାରଂ ଯାଚକଂ ଚୈଵ ବଲଵନ୍ତଂ ତଥାବଲମ୍ । ପଣ୍ଡିତଂ ଵିକଲଂ କାମଂ ଶୂରଂ ଚାତୀଵ କାତରମ୍
ସମୟ ଦାତାକୁ ମାଗୁଥିବା ଲୋକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଦୁର୍ବଳ, ପଣ୍ଡିତକୁ ଅସହାୟ, ଆଗ୍ରହୀକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦିଏ।
ମଖାନାଞ୍ଚ ଶତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାସନମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁନର୍ଦୁଃଖଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ
ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଂହାସନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁନି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସେ; ସମୟର ଗତି ଏଭଳି।
କାଲଃ କରୋତି ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ପୁରୁଷଂ ଜ୍ଞାନସଂଯୁତମ୍ । ତମେଵାତୀଵ ପାପିଷ୍ଠଂ ଜ୍ଞାନଲେଶଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସମୟ ଧର୍ମିକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଜ୍ଞାନ ହୀନ କରିଦିଏ।
ନ ଵିସ୍ମଯୋଽତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା କାଲଚେଷ୍ଟିତେ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦୀନାମପୀଦୃକ୍କଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସମୟର କ୍ରିୟା ଦେଖି କେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ହର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜନନମାପ୍ନୋତି ସୂକରାଦିଷୁ ଯୋନିଷୁ । ହରଃ କପାଲୀ ସଞ୍ଜାତଃ କାଲେନୈଵ ବଲୀଯସା
ବିଷ୍ଣୁ ଶୂକର ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ହର, କପାଳଧାରୀ, ସମୟର ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଦେଵକୃତଦେଵ୍ଯାରାଧନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପରାଜିତାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଯଂ ଶୁମ୍ଭଃ ଶଶାସ ହ । ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଜଗାମ ନୃପସତ୍ତମ
ଵ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଗଲେ, ଶୁମ୍ଭ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲା; ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଗଲା, ରାଜା।
ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯାସ୍ତତୋ ଦେଵାଶ୍ଚିନ୍ତାମାପୁଃ ସୁଦୁସ୍ତରାମ୍ । ଗୁରୁଂ ଦୁଃଖାତୁରାସ୍ତେ ତୁ ପପ୍ରଚ୍ଛୁରିଦମାଦୃତାଃ
ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦେବତାମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଭରି, ସମ୍ମାନରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଗୁରୋ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମହାମୁନିଃ । ଉପାଯୋଽସ୍ତି ମହାଭାଗ ଦୁଃଖସ୍ଯ ଵିନିଵୃତ୍ତଯେ
“ଗୁରୁ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କହନ୍ତୁ; ଆପଣ ସବୁ ଜାଣିଥିବା ମହାମୁନି; ଏହି ଦୁଃଖ ଶେଷ କରିବାକୁ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି?”
ଉପଚାରପରା ନୂନଂ ଵେଦମନ୍ତ୍ରାଃ ସହସ୍ରଶଃ । ଵାଚ୍ଛିତାର୍ଥକରା ନୂନଂ ସୂତ୍ରୈଃ ସଂଲକ୍ଷିତାଃ କିଲ
ନିଶ୍ଚୟ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ଉପଚାର ଚାଲିଥିବା, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଚାହିଁଥିବା କାମ ପୂରଣ କରିପାରିବ।
ଇଷ୍ଟଯୋ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦାଃ । ତାଃ କୁରୁଷ୍ଵ ମୁନେ ନୂନଂ ତ୍ଵଂ ଜାନାସି ଚ ତତ୍କ୍ରିଯାଃ
ବିଭିନ୍ନ ପୂଜାପାଠ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାନ୍ତି। ମୁନି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର କ୍ରମ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଏହିପରି ପୂଜା ଏବେ କର।
ଵିଧିଃ ଶତ୍ରୁଵିନାଶାଯ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଃ ସଦାଗମେ । ତଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଯଥା ନୋ ଦୁଃଖସଂକ୍ଷଯଃ
ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଯେଉଁ ବିଧି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେହି ବିଧିକୁ ଏବେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମର ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେବ।
ଭଵେଦାଂଗିରସାଦ୍ଯୈଵ ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶାଯ ଅଭିଚାରଂ ଯଥାମତି
ଅଙ୍ଗିରାସ ଯେପରି ଏହି କାମ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏବେ କର। ଦାନବମାନଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେପରି ଉଚିତ ବୁଝ, ଏକ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା କର।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ଵେଦୋକ୍ତା ଦୈଵାଧୀନଫଲାଶ୍ଚ ତେ । ନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାଃ ସୁରାଧୀଶ ତଥୈକାନ୍ତଫଲପ୍ରଦାଃ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି।
ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଦେଵତା ଯୂଯଂ ତେ ତୁ ଦୁଃଖୈକଭାଜନମ୍ । ଜାତାଃ ସ୍ମ କାଲଯୋଗେନ କିଂ କରୋମି ପ୍ରସାଧନମ୍
ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଦେବତା ତୁମେ, କିନ୍ତୁ ସମୟର ଚାପରେ ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଇପଡ଼ିଛ, ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ କେମିତି ତୁମେ ଉପକୃତି କରିପାରିବି?
ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଵରୁଣାଦୀନାଂ ଯଜନଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମସୁ । ତେ ଯୂଯଂ ଵିପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି କିମିଷ୍ଟଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କର ପୂଜା ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛ, ଏହି ପୂଜା ଆଉ କିଛି ଲାଭ ଦେବ କି?
ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିଭାଵାନାଂ ପ୍ରତୀକାରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଉପାଯସ୍ତ୍ଵଥ କର୍ତଵ୍ଯ ଇତି ଶିଷ୍ଟାନୁଶାସନମ୍
ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବାକୁ ଥିବା, ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଶିଷ୍ଟମାନେ ଯେପରି ଶିଖାଇଛନ୍ତି, କିଛି ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଦୈଵଂ ହି ବଲଵତ୍କେଚିତ୍ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ । ଉପାଯଵାଦିନୋ ଦୈଵଂ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ନିରର୍ଥକମ୍
କିଛି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ କହନ୍ତି ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆଉ ଯେଉଁମାନେ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଭାଗ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ।
ଦୈଵଂ ଚୈଵାପ୍ଯୁପାଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେଵାଭିମତୌ ନୃଣାମ୍ । କେଵଲଂ ଦୈଵମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ
ଭାଗ୍ୟ ଓ ଚେଷ୍ଟା, ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଲୋକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରି କେବେ ବସି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ।
ଉପାଯଃ ସର୍ଵଥା କାର୍ଯୋ ଵିଚାର୍ଯ ସ୍ଵଧିଯା ପୁନଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ସର୍ଵାନ୍ସଂଵିଚାର୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସବୁପରି ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି, ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର। ଏହିକଥା ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଭାବି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହୁଛି।