ଜାଯତେ ଚ ଯଦା ଭୂମାଵୁତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ହ୍ଯନେକଶଃ । ତାଦୃଶାଃ ପୁରୁଷାଃ କ୍ରୂରା ବହଵଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହି ରକ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତେବେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ।
ସମ୍ଭଵନ୍ତି ତଦାକାରାସ୍ତଦ୍ରୂପାସ୍ତତ୍ପରାକ୍ରମାଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁନସ୍ତେ କୁର୍ଵନ୍ତି ପୁରୁଷା ରକ୍ତସମ୍ଭଵାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଆକାର ଓ ପ୍ରଭାବ ନେଇ, ରକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଅତଃ ସୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯଃ ସଂଗ୍ରାମେଽତୀଵ ଦୁର୍ଜଯଃ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ରକ୍ତବୀଜୋ ମହାସୁରଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ତବୀଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଜିତିବାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ; ସେ ମହାସୁର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରାଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗସମନ୍ଵିତାଃ । ଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ନୃପତିଂ ମତ୍ଵା ବଭୂଵୁସ୍ତସ୍ଯ ସେଵକାଃ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂରବୀର ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ସହିତ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବି, ତାଙ୍କର ସେବକ ହେଲେ।
ଅସଂଖ୍ଯାତା ତଦା ଜାତା ସେନା ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭଯୋଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୃହୀତଂ ବଲଵତ୍ତଯା
ସେ ସମୟରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସେନା ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦଳି ନେଲେ।
ସେନାଯୋଗଂ ତଦା କୃତ୍ଵା ନିଶୁମ୍ଭଃ ପରଵୀରହା । ଜଗାମ ତରସା ସ୍ଵର୍ଗେ ଶଚୀପତିଜଯାଯ ଚ
ସେନା ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ନିଶୁମ୍ଭ ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଗଲେ।
ଚକାରାସୌ ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଲୋକପାଲୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ଵୃତ୍ରହା ଵଜ୍ରପାତେନ ତାଡଯାମାସ ଵକ୍ଷସି
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ବଜ୍ରଧାରୀ ବୃତ୍ରହା ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଵଜ୍ରାଭିହତୋ ଭୂମୌ ପପାତ ଦାନଵାନୁଜଃ । ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ତଦା ତସ୍ଯ ନିଶୁମ୍ଭସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ବଜ୍ର ଆଘାତରେ, ଦାନବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କର ମହାତ୍ମା ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ଭ୍ରାତରଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ସୁରାନ୍ମର୍ଵାଂସ୍ତାଡଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଭାଇ ଅଚେତନ ହେବା ଖବର ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୁମ୍ଭ ସେଠାକୁ ଆସି, ଦେବତା ଓ ମାରୁତମାନେକୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହତ୍ତେନ ଶୁମ୍ଭେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା । ନିର୍ଜିତାସ୍ତୁ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଅପରିଶ୍ରମ କରିଥିବା ଶୁମ୍ଭ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ସେଙ୍କୁ ହାରିଗଲେ।
ଐନ୍ଦ୍ରଂ ପଦଂ ତଦା ତେନ ଗୃହୀତଂ ବଲଵତ୍ତଯା । କଲ୍ପପାଦପସଂଯୁକ୍ତଂ କାମଧେନୁସମନ୍ଵିତମ୍
ସେ ସମୟରେ, ଶୁମ୍ଭ ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସିଂହାସନ ଦଳି ନେଲେ; କାମଧେନୁ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସହିତ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞଭାଗାଶ୍ଚ ହୃତାସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା । ନନ୍ଦନଂ ଚ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଦିତୋଽଭୂନ୍ମହାସୁରଃ
ମହାତ୍ମା ଅସୁର ତିନି ଲୋକ ଓ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଦଳି ନେଲେ; ନନ୍ଦନବନ ପାଇଁ ଖୁସି ହେଲେ।
ସୁଧାଯାଶ୍ଚୈଵ ପାନେନ ସୁଖମାପ ମହାସୁରଃ । କୁବେରଂ ସ ଚ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ
ଅମୃତ ପିଇ ଏହି ମହା ଦାନବ ଖୁସି ହେଲା; ସେ କୁବେରଙ୍କୁ ଜିତି ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲା।
ଅଧିକାରଂ ତଥା ଭାନୋଃ ଶଶିନଶ୍ଚ ଚକାର ହ । ଯମଞ୍ଚୈଵ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ତତ୍ପଦଂ ତଥା
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକାର ନେଲା; ଯମକୁ ଜିତି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦଳିଲା।
ଵରୁଣସ୍ଯ ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ଵହ୍ନିକର୍ମ ଚ । ଵାଯୋଃ କାର୍ଯଂ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଚକାର ସ୍ଵବଲାନ୍ଵିତଃ
ସେ ବରୁଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲା ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ କାମ କରିଲା; ନିଶୁମ୍ଭ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବାୟୁଙ୍କ କାମ ମଧ୍ୟ କଲା।
ତତୋ ଦେଵା ଵିନିର୍ଧୂତା ହୃତରାଜ୍ଯା ହୃତଶ୍ରିଯଃ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ନନ୍ଦନଂ ସର୍ଵେ ନିର୍ଯଯୁର୍ଗିରିଗହ୍ଵରେ
ତାପରେ ଦେବଗଣ ରାଜ୍ୟ ଓ ମହିମା ହରାଇ, ନନ୍ଦନବନ ଛାଡି ସମସ୍ତେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହୃତାଧିକାରାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ବଭ୍ରମୁର୍ଵିଜନେ ଵନେ । ନିରାଲମ୍ବା ନିରାଧାରା ନିସ୍ତେଜସ୍କା ନିରାଯୁଧାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଧିକାର ହରାଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଏକା ଭୂମିକୁ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ, ସେମାନେ ନିରାଶ୍ରୟ, ନିରାଧାର, ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ହେଲେ।
ଵିଚେରୁରମରାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଵତାନାଂ ଗୁହାସୁ ଚ । ଉଦ୍ଯାନେଷୁ ଚ ଶୂନ୍ଯେଷୁ ନଦୀନାଂ ଗହ୍ଵରେଷୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାହାଡ଼ର ଗୁହା, ଶୂନ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ନଦୀର ଗଭୀର ଭାଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।
ନ ପ୍ରାପୁସ୍ତେ ସୁଖଂ ଵାପି ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚେତସଃ । ଲୋକପାଲା ମହାରାଜ ଦୈଵାଧୀନଂ ସୁଖଂ କିଲ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ହରାଇ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, କେବେ ଖୁସି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ମହାରାଜ, ଲୋକପାଳଙ୍କର ଖୁସି ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ବଲଵନ୍ତୋ ମହାଭାଗା ବହୁଜ୍ଞା ଧନସଂଯୁତାଃ । କାଲେ ଦୁଃଖଂ ତଥା ଦୈନ୍ଯମାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନରାଧିପ
ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାଗ୍ୟବାନ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧନୀ, ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା, ସମୟରେ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଚିତ୍ରମେତନ୍ମହାରାଜ କାଲସ୍ଯୈଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଃ କରୋତି ନରଂ ତାଵଦ୍ରାଜାନଂ ଭିକ୍ଷୁକଂ ତତଃ
ମହାରାଜ, ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ସମୟର କ୍ରିୟା; ସମୟ ଏକ ମନୁଷ୍ୟକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ରାଜା କରେ, ତାପରେ ଭିକାରୀ କରିଦିଏ।
ଦାତାରଂ ଯାଚକଂ ଚୈଵ ବଲଵନ୍ତଂ ତଥାବଲମ୍ । ପଣ୍ଡିତଂ ଵିକଲଂ କାମଂ ଶୂରଂ ଚାତୀଵ କାତରମ୍
ସମୟ ଦାତାକୁ ମାଗୁଥିବା ଲୋକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଦୁର୍ବଳ, ପଣ୍ଡିତକୁ ଅସହାୟ, ଆଗ୍ରହୀକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦିଏ।
ମଖାନାଞ୍ଚ ଶତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ଯେନ୍ଦ୍ରାସନମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁନର୍ଦୁଃଖଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାଲସ୍ଯ ଗତିରୀଦୃଶୀ
ଶତ ଯଜ୍ଞ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଂହାସନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁନି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସେ; ସମୟର ଗତି ଏଭଳି।
କାଲଃ କରୋତି ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ପୁରୁଷଂ ଜ୍ଞାନସଂଯୁତମ୍ । ତମେଵାତୀଵ ପାପିଷ୍ଠଂ ଜ୍ଞାନଲେଶଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସମୟ ଧର୍ମିକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଜ୍ଞାନ ହୀନ କରିଦିଏ।
ନ ଵିସ୍ମଯୋଽତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା କାଲଚେଷ୍ଟିତେ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦୀନାମପୀଦୃକ୍କଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସମୟର କ୍ରିୟା ଦେଖି କେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ହର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜନନମାପ୍ନୋତି ସୂକରାଦିଷୁ ଯୋନିଷୁ । ହରଃ କପାଲୀ ସଞ୍ଜାତଃ କାଲେନୈଵ ବଲୀଯସା
ବିଷ୍ଣୁ ଶୂକର ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ହର, କପାଳଧାରୀ, ସମୟର ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଦେଵକୃତଦେଵ୍ଯାରାଧନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପରାଜିତାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଯଂ ଶୁମ୍ଭଃ ଶଶାସ ହ । ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଜଗାମ ନୃପସତ୍ତମ
ଵ୍ୟାସ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଗଲେ, ଶୁମ୍ଭ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କଲା; ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଗଲା, ରାଜା।
ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯାସ୍ତତୋ ଦେଵାଶ୍ଚିନ୍ତାମାପୁଃ ସୁଦୁସ୍ତରାମ୍ । ଗୁରୁଂ ଦୁଃଖାତୁରାସ୍ତେ ତୁ ପପ୍ରଚ୍ଛୁରିଦମାଦୃତାଃ
ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦେବତାମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଭରି, ସମ୍ମାନରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଗୁରୋ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ମହାମୁନିଃ । ଉପାଯୋଽସ୍ତି ମହାଭାଗ ଦୁଃଖସ୍ଯ ଵିନିଵୃତ୍ତଯେ
“ଗୁରୁ, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କହନ୍ତୁ; ଆପଣ ସବୁ ଜାଣିଥିବା ମହାମୁନି; ଏହି ଦୁଃଖ ଶେଷ କରିବାକୁ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି?”
ଉପଚାରପରା ନୂନଂ ଵେଦମନ୍ତ୍ରାଃ ସହସ୍ରଶଃ । ଵାଚ୍ଛିତାର୍ଥକରା ନୂନଂ ସୂତ୍ରୈଃ ସଂଲକ୍ଷିତାଃ କିଲ
ନିଶ୍ଚୟ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ଉପଚାର ଚାଲିଥିବା, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଚାହିଁଥିବା କାମ ପୂରଣ କରିପାରିବ।