ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୌ ତୌ ସମାହିତୌ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣକ୍ରିଯାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଜାଗିଲେ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତଞ୍ଚ କୃତ୍ଵା ତୌ ଦୁର୍ବଲାକୃତୀ । ଊଚତୁର୍ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ଦୀନୌ ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଇଜଣେ ଶରୀରରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ, ଦୟା ଭରା କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ଦଯାସିନ୍ଧୋ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦ । ଅମରତ୍ଵଞ୍ଚ ନୌ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦେହି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଚେଦ୍ଵିଭୋ
'ଦେବଦେବ, ଦୟାର ସାଗର, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା, ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅମରତ୍ୱ ଦିଅ।'
ମରଣାଦପରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଯଂ ନାସ୍ତି ଧରାତଲେ । ତସ୍ମାଦ୍ଭଯାଚ୍ଚ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତୌ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ଗତୌ
'ପୃଥିବୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।'
ତ୍ରାହି ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଜଗତ୍କର୍ତଃ କ୍ଷମାନିଧେ । ପରିସ୍ଫୋଟଯ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ସଦ୍ଯୋ ମରଣଜଂ ଭଯମ୍
'ଦେବଦେବ, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କ୍ଷମାର ସାଗର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଭୟକୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କର।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କିମିଦଂ ପ୍ରାର୍ଥନୀଯଂ ଵୋ ଵିପରୀତଂ ତୁ ସର୍ଵଥା । ଅଦେଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମର ଏହି ଅନୁରୋଧ କଣ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ? ଏହା ତିନି ଜଗତରେ କେହିଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ । ମର୍ଯାଦା ଵିହିତା ଲୋକେ ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵକୃତା କିଲ
'ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ସୀମା, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିଲେ।'
ମର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରାଣିଭିର୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତଂ କାମଂ ଦଦାମି ଯଚ୍ଚ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଅନିବାର୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ଦାନଵୌ । ଊଚତୁଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଦୁଇ ଦାନବ, ପ୍ରଣାମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଥା କହିଲେ।
ପୁରୁଷୈରମରାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ମାନଵୈର୍ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ । ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଦେହି ନୌ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍
'ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଦୟାର ସାଗର, ଆମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଦାନ ଦିଅ।'
ନାରୀ ବଲଵତୀ କାସ୍ତି ଯା ନୌ ନାଶଂ କରିଷ୍ଯତି । ନ ବିଭୀଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାମଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
'କେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଅଛି, ଯିଏ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ତିନି ଜଗତରେ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ନାରୀଙ୍କୁ କିଛି ଭୟ କରୁନାହିଁ।'
ଅଵଧ୍ଯୌ ଭ୍ରାତରୌ ସ୍ଯାତାଂ ନରେଭ୍ଯଃ ପଙ୍କଜୋଦ୍ଭଵ । ଭଯଂ ନ ସ୍ତ୍ରୀଜନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଭାଵାଦବଲା ହି ସା
'ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଦୁଇ ଭାଇ ନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବଧ୍ୟ ହେଉ; ନାରୀମାନେ ଠାରୁ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦୁର୍ବଳ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନମନସା ଜଗାମାଥ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ମନରେ, ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେଽଥ ଭଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଦାନଵୌ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତୌ । ଭୃଗୁଂ ପୁରୋହିତଂ କୃତ୍ଵା ଚକ୍ରତୁଃ ପୂଜନଂ ତଦା
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଗୃହକୁ ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଦାନବ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି, ସେ ସମୟରେ ପୂଜା କଲେ।
ଶୁଭେ ଦିନେ ସୁନକ୍ଷତ୍ରେ ଜାତରୂପମଯଂ ଶୁଭମ୍ । କୃତ୍ଵା ସିଂହାସନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରଦଦୌ ମୁନିଃ
ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଭଲ ନକ୍ଷତ୍ର ରେ, ମୁନି ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରାଜସିଂହାସନ ତିଆରି କରି, ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଦାନ କଲେ।
ଶୁମ୍ଭାଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭୂତାଯ ଦଦୌ ରାଜ୍ଯାସନଂ ଶୁଭମ୍ । ସେଵନାର୍ଥଂ ତଦୈଵାଶୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ସେ ଶୁଭ ରାଜସିଂହାସନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏହି ଖବର ପାଇଁ ଦାନବମାନେ ତୁରନ୍ତ ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଗଲେ।
ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାଵୀରୌ ଭ୍ରାତରୌ ବଲଦର୍ପିତୌ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୌ ରଥଵାଜିଗଜାନ୍ଵିତୌ
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରୀ ଭାଇ, ସେମାନେ ସେନା, ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ସହିତ ଏକାଠି ଆସିଗଲେ।
ଧୂମ୍ରଲୋଚନନାମା ଚ ତଦ୍ରୂପଶ୍ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ । ଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ଭୂପତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦାଗାଦ୍ବଲସଂଯୁତଃ
ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ନାମକ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୁମ୍ଭ ରାଜା ହେବା ଖବର ଶୁଣି, ନିଜ ସେନା ସହିତ ଆସିଗଲେ।
ରକ୍ତବୀଜସ୍ତଥା ଶୂରୋ ଵରଦାନବଲାଧିକଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ରୈଵାଗତ୍ଯ ସଙ୍ଗତଃ
ରକ୍ତବୀଜ ନାମକ ଶୂର ଓ ବରଦାନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ସେଠାକୁ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯୈକଂ କାରଣଂ ରାଜନ୍ ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସଦା । ଦେହାଦ୍ରୁଧିରସମ୍ପାତସ୍ତସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାହତସ୍ଯ ଚ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ କାରଣ ଥିଲା; ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାୟଲ କଲେ, ରକ୍ତ ବହିଯାଉଥିଲା।
ଜାଯତେ ଚ ଯଦା ଭୂମାଵୁତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ହ୍ଯନେକଶଃ । ତାଦୃଶାଃ ପୁରୁଷାଃ କ୍ରୂରା ବହଵଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହି ରକ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତେବେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଲେ।
ସମ୍ଭଵନ୍ତି ତଦାକାରାସ୍ତଦ୍ରୂପାସ୍ତତ୍ପରାକ୍ରମାଃ । ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁନସ୍ତେ କୁର୍ଵନ୍ତି ପୁରୁଷା ରକ୍ତସମ୍ଭଵାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଆକାର ଓ ପ୍ରଭାବ ନେଇ, ରକ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଅତଃ ସୋଽପି ମହାଵୀର୍ଯଃ ସଂଗ୍ରାମେଽତୀଵ ଦୁର୍ଜଯଃ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ରକ୍ତବୀଜୋ ମହାସୁରଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ତବୀଜ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଜିତିବାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ; ସେ ମହାସୁର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରାଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗସମନ୍ଵିତାଃ । ଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ନୃପତିଂ ମତ୍ଵା ବଭୂଵୁସ୍ତସ୍ଯ ସେଵକାଃ
ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂରବୀର ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ସହିତ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବି, ତାଙ୍କର ସେବକ ହେଲେ।
ଅସଂଖ୍ଯାତା ତଦା ଜାତା ସେନା ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭଯୋଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ସକଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଗୃହୀତଂ ବଲଵତ୍ତଯା
ସେ ସମୟରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସେନା ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଦଳି ନେଲେ।
ସେନାଯୋଗଂ ତଦା କୃତ୍ଵା ନିଶୁମ୍ଭଃ ପରଵୀରହା । ଜଗାମ ତରସା ସ୍ଵର୍ଗେ ଶଚୀପତିଜଯାଯ ଚ
ସେନା ଯୋଗାଯୋଗ କରି, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ନିଶୁମ୍ଭ ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଶଚୀପତିଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଗଲେ।
ଚକାରାସୌ ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଲୋକପାଲୈଃ ସମନ୍ତତଃ । ଵୃତ୍ରହା ଵଜ୍ରପାତେନ ତାଡଯାମାସ ଵକ୍ଷସି
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ବଜ୍ରଧାରୀ ବୃତ୍ରହା ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସ ଵଜ୍ରାଭିହତୋ ଭୂମୌ ପପାତ ଦାନଵାନୁଜଃ । ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ତଦା ତସ୍ଯ ନିଶୁମ୍ଭସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ବଜ୍ର ଆଘାତରେ, ଦାନବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କର ମହାତ୍ମା ସେନା ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ଭ୍ରାତରଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ସୁରାନ୍ମର୍ଵାଂସ୍ତାଡଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଭାଇ ଅଚେତନ ହେବା ଖବର ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୁମ୍ଭ ସେଠାକୁ ଆସି, ଦେବତା ଓ ମାରୁତମାନେକୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହତ୍ତେନ ଶୁମ୍ଭେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା । ନିର୍ଜିତାସ୍ତୁ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ପାଲାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଅପରିଶ୍ରମ କରିଥିବା ଶୁମ୍ଭ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ସେଙ୍କୁ ହାରିଗଲେ।