ତାନ୍ନିହତ୍ଯ ସୁରାଣାଂ ସା ଜହାର ଭଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ତୁତା ସମ୍ପୂଜିତା ଦେଵୈର୍ଗିରୌ ହେମାଚଲେ ଶୁଭେ
ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଇ ଦେବୀ ଦେବମାନଙ୍କର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୟକୁ ଦୂର କଲେ; ଦେବମାନେ ହେମାଚଳ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ କାଵେତାଵସୁରାଵାଦୌ କଥଂ ତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ । କେନ ସଂସ୍ଥାପିତୌ ଚେହ ସ୍ତ୍ରୀଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ କୁତୋ ଗତୌ
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ କିଏ ଥିଲେ, କିପରି ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ? କିଏ ସେମାନେକୁ ଏଠାରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ଜଣେ ଜନାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରିଗଲେ?
ତପସା ଵରଦାନେନ କସ୍ଯ ଜାତୌ ମହାବଲୌ । କଥଞ୍ଚ ନିହତୌ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ସଵିସ୍ତରମ୍
କିଏର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନରେ ସେମାନେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ? ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ମରିଗଲେ? ସବୁ କଥା ଖୋଲା ଭାବରେ କହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତସଂଯୁକ୍ତାଂ ସର୍ଵାର୍ଥଫଲଦାଂ ଶୁଭାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଦେବୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ପୁରା ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭୌ ଦ୍ଵାଵସୁରୌ ଭୂମିମଣ୍ଡଲେ । ପାତାଲତଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ଶୁଭଦର୍ଶନୌ
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁଇ ଦାନବ, ପାତାଳରୁ ଭୂମିକୁ ଆସିଥିଲେ, ଭଲ ଦେଖା ଭାଇ।
ତୌ ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନୌ ଚୈଵ ଚେରତୁସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ନୋଦକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ଲୋକପାଵନେ
ଯୁବା ହେବା ପରେ ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଛାଡିଦେଲେ।
ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ଯାଵଦ୍ଯୋଗଵିଦ୍ଯାପରାଯଣୌ । ଏକତ୍ରୈଵାସନଂ କୃତ୍ଵା ତେପାତେ ପରମଂ ତପଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଏକ ଆସନରେ ବସି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତଯୋସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ । ତତ୍ରାଗତଶ୍ଚ ଭଗଵାନାରୁହ୍ଯ ଵରଟାପତିମ୍
ସେମାନେ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ପବିତ୍ର ପର୍ବତର ଶିରା ଉପରେ ବସି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଚ ଜଗତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧ୍ଯାନପରୌ ସ୍ଥିତୌ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ମହାଭାଗୌ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତପସା କିଲ
ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦୁଇଜଣେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଉଠ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଦୁଇଜଣେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ମୋତେ ଖୁସି କରିଛ।'
ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵାଂ ଵରଂ କାମଂ ଦଦାମି ବ୍ରୁଵତାମିହ । କାମଦୋଽହଂ ସମାଯାତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଂ ତପସୋ ବଲମ୍
'ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବି। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି, ତୁମର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୌ ତୌ ସମାହିତୌ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣକ୍ରିଯାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଜାଗିଲେ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତଞ୍ଚ କୃତ୍ଵା ତୌ ଦୁର୍ବଲାକୃତୀ । ଊଚତୁର୍ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ଦୀନୌ ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଇଜଣେ ଶରୀରରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ, ଦୟା ଭରା କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ଦଯାସିନ୍ଧୋ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦ । ଅମରତ୍ଵଞ୍ଚ ନୌ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦେହି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଚେଦ୍ଵିଭୋ
'ଦେବଦେବ, ଦୟାର ସାଗର, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା, ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅମରତ୍ୱ ଦିଅ।'
ମରଣାଦପରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଯଂ ନାସ୍ତି ଧରାତଲେ । ତସ୍ମାଦ୍ଭଯାଚ୍ଚ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତୌ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ଗତୌ
'ପୃଥିବୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।'
ତ୍ରାହି ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଜଗତ୍କର୍ତଃ କ୍ଷମାନିଧେ । ପରିସ୍ଫୋଟଯ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ସଦ୍ଯୋ ମରଣଜଂ ଭଯମ୍
'ଦେବଦେବ, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କ୍ଷମାର ସାଗର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଭୟକୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କର।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କିମିଦଂ ପ୍ରାର୍ଥନୀଯଂ ଵୋ ଵିପରୀତଂ ତୁ ସର୍ଵଥା । ଅଦେଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମର ଏହି ଅନୁରୋଧ କଣ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ? ଏହା ତିନି ଜଗତରେ କେହିଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ । ମର୍ଯାଦା ଵିହିତା ଲୋକେ ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵକୃତା କିଲ
'ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ସୀମା, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିଲେ।'
ମର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରାଣିଭିର୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତଂ କାମଂ ଦଦାମି ଯଚ୍ଚ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଅନିବାର୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ଦାନଵୌ । ଊଚତୁଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଦୁଇ ଦାନବ, ପ୍ରଣାମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଥା କହିଲେ।
ପୁରୁଷୈରମରାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ମାନଵୈର୍ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ । ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଦେହି ନୌ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍
'ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଦୟାର ସାଗର, ଆମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଦାନ ଦିଅ।'
ନାରୀ ବଲଵତୀ କାସ୍ତି ଯା ନୌ ନାଶଂ କରିଷ୍ଯତି । ନ ବିଭୀଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାମଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
'କେଉଁ ଜଣେ ନାରୀ ଅଛି, ଯିଏ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ? ତିନି ଜଗତରେ, ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ନାରୀଙ୍କୁ କିଛି ଭୟ କରୁନାହିଁ।'
ଅଵଧ୍ଯୌ ଭ୍ରାତରୌ ସ୍ଯାତାଂ ନରେଭ୍ଯଃ ପଙ୍କଜୋଦ୍ଭଵ । ଭଯଂ ନ ସ୍ତ୍ରୀଜନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵଭାଵାଦବଲା ହି ସା
'ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଦୁଇ ଭାଇ ନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅବଧ୍ୟ ହେଉ; ନାରୀମାନେ ଠାରୁ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଦୁର୍ବଳ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନମନସା ଜଗାମାଥ ସ୍ଵମାଲଯମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ମନରେ, ତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେଽଥ ଭଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଦାନଵୌ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗତୌ । ଭୃଗୁଂ ପୁରୋହିତଂ କୃତ୍ଵା ଚକ୍ରତୁଃ ପୂଜନଂ ତଦା
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଗୃହକୁ ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଦାନବ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ କରି, ସେ ସମୟରେ ପୂଜା କଲେ।
ଶୁଭେ ଦିନେ ସୁନକ୍ଷତ୍ରେ ଜାତରୂପମଯଂ ଶୁଭମ୍ । କୃତ୍ଵା ସିଂହାସନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରଦଦୌ ମୁନିଃ
ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଭଲ ନକ୍ଷତ୍ର ରେ, ମୁନି ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରାଜସିଂହାସନ ତିଆରି କରି, ରାଜ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଦାନ କଲେ।
ଶୁମ୍ଭାଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭୂତାଯ ଦଦୌ ରାଜ୍ଯାସନଂ ଶୁଭମ୍ । ସେଵନାର୍ଥଂ ତଦୈଵାଶୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ସେ ଶୁଭ ରାଜସିଂହାସନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଏହି ଖବର ପାଇଁ ଦାନବମାନେ ତୁରନ୍ତ ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଗଲେ।
ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାଵୀରୌ ଭ୍ରାତରୌ ବଲଦର୍ପିତୌ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୌ ରଥଵାଜିଗଜାନ୍ଵିତୌ
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରୀ ଭାଇ, ସେମାନେ ସେନା, ରଥ, ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ସହିତ ଏକାଠି ଆସିଗଲେ।
ଧୂମ୍ରଲୋଚନନାମା ଚ ତଦ୍ରୂପଶ୍ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ । ଶୁମ୍ଭଞ୍ଚ ଭୂପତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦାଗାଦ୍ବଲସଂଯୁତଃ
ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ନାମକ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୁମ୍ଭ ରାଜା ହେବା ଖବର ଶୁଣି, ନିଜ ସେନା ସହିତ ଆସିଗଲେ।
ରକ୍ତବୀଜସ୍ତଥା ଶୂରୋ ଵରଦାନବଲାଧିକଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ରୈଵାଗତ୍ଯ ସଙ୍ଗତଃ
ରକ୍ତବୀଜ ନାମକ ଶୂର ଓ ବରଦାନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ସେଠାକୁ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ତସ୍ଯୈକଂ କାରଣଂ ରାଜନ୍ ସଂଗ୍ରାମେ ଯୁଧ୍ଯତଃ ସଦା । ଦେହାଦ୍ରୁଧିରସମ୍ପାତସ୍ତସ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାହତସ୍ଯ ଚ
ହେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ କାରଣ ଥିଲା; ସେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାୟଲ କଲେ, ରକ୍ତ ବହିଯାଉଥିଲା।