ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ରତନିଷ୍ଣାତା ଦାନଧର୍ମପରାସ୍ତଥା । କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାଲନେ ଯୁକ୍ତା ଵୈଶ୍ଯା ଵଣିଜଵୃତ୍ତଯଃ
ସେମାନେ ବ୍ରତରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗିଗଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରକ୍ଷାରେ ଲଗିଥିଲେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବ୍ୟବସାୟ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ।
କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯଗୋରକ୍ଷାକୁସୀଦଵୃତ୍ତଯଃ ପରେ । ଏଵଂ ପ୍ରମୁଦିତୋ ଲୋକୋ ମହିଷେ ଵିନିପାତିତେ
ଅନ୍ୟମାନେ କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ଗୋପାଳନ ଓ ଧନ ଉଧାର ଦେବା କାମରେ ଲଗିଗଲେ; ଏଭଳି ମହିଷ ମରିବା ପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହେଲା।
ଅନୁଦ୍ଵେଗଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ସମ୍ବଭୂଵ ଧନାଗମଃ । ବହୁକ୍ଷୀରା ଶୁଭା ଗାଵୋ ନଦ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ବହୂଦକାଃ
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଦୁଃଖ ନଥିଲା, ଧନ ଭଲରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା; ଗାଁମାନେ ବହୁ ଦୁଧ ଦେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ହେଲେ, ନଦୀମାନେ ଜଳରେ ଭରିଗଲେ।
ଵୃକ୍ଷା ବହୁଫଲାଶ୍ଚାସନ୍ମାନଵା ରୋଗଵର୍ଜିତାଃ । ନାଧଯୋ ନେତଯଃ କ୍ଵାପି ପ୍ରଜାନାଂ ଦୁଃଖଦାଯକାଃ
ଗଛମାନେ ବହୁ ଫଳ ଦେଲେ, ଲୋକମାନେ ନିରୋଗ ଓ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅପସ୍ତିତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୋଗାଇଲା ନାହିଁ।
ନ ନିଧନମୁପଯାନ୍ତି ପ୍ରାଣିନସ୍ତେଽପ୍ଯକାଲେ ସକଲଵିଭଵଯୁକ୍ତା ରୋଗହୀନାଃ ସଦୈଵ । ନିଗମଵିହିତଧର୍ମେ ତତ୍ପରାଶ୍ଚଣ୍ଡିକାଯା- ଶ୍ଚରଣସରସିଜାନାଂ ସେଵନେ ଦତ୍ତଚିତ୍ତାଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅସମୟରେ ମରିନଥିଲେ; ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ରୋଗ ରହିଥିଲେ ନାହିଁ; ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିଲେ ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସେବାରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ।
ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭଦ୍ଵାରା ସ୍ଵର୍ଗଵିଜଯଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଖଦଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।
ଯଥା ଶୁମ୍ଭୋ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରୌ ବଲଵତ୍ତରୌ । ବଭୂଵତୁର୍ମହାଵୀରୌ ଅଵଧ୍ଯୌ ପୁରୁଷୈଃ କିଲ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, କିପରି ବଡ଼ ବୀର ହେଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ହେଲେ।
ବହୁସେନାଵୃତୌ ଶୂରୌ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖଦୌ ସଦା ଦୁରାଚାରୌ ମଦୋତ୍ସିକ୍ତୌ ବହୁଦାନଵସଂଯୁତୌ
ବଡ଼ ସେନାରେ ଘିରିଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଯୋଦ୍ଧା ସଦା ଦେବମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିଲେ, ଅଭିମାନରେ ମତାଳ ହେଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦାନବ ସହିତ ରହିଥିଲେ।
ହତାଵମ୍ବିକଯା ତୌ ତୁ ସଂଗ୍ରାମେଽତୀଵ ଦାରୁଣେ । ଦେଵାନାଞ୍ଜ ହିତାର୍ଥାଯ ସର୍ଵୈଃ ପରିଚରୈଃ ସହ
ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଅମ୍ବିକା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମାରିଦେଲେ, ଦେବମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ।
ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାବାହୂ ରକ୍ତବୀଜୋଽତିଦାରୁଣଃ । ଧୂମ୍ରଲୋଚନନାମା ଚ ନିହତାସ୍ତେ ରଣାଙ୍ଗଣେ
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତବୀଜ ଏବଂ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ନାମକ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମରିଗଲେ।
ତାନ୍ନିହତ୍ଯ ସୁରାଣାଂ ସା ଜହାର ଭଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ତୁତା ସମ୍ପୂଜିତା ଦେଵୈର୍ଗିରୌ ହେମାଚଲେ ଶୁଭେ
ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଇ ଦେବୀ ଦେବମାନଙ୍କର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୟକୁ ଦୂର କଲେ; ଦେବମାନେ ହେମାଚଳ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ କାଵେତାଵସୁରାଵାଦୌ କଥଂ ତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ । କେନ ସଂସ୍ଥାପିତୌ ଚେହ ସ୍ତ୍ରୀଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ କୁତୋ ଗତୌ
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ କିଏ ଥିଲେ, କିପରି ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ? କିଏ ସେମାନେକୁ ଏଠାରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ଜଣେ ଜନାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରିଗଲେ?
ତପସା ଵରଦାନେନ କସ୍ଯ ଜାତୌ ମହାବଲୌ । କଥଞ୍ଚ ନିହତୌ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ସଵିସ୍ତରମ୍
କିଏର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନରେ ସେମାନେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ? ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ମରିଗଲେ? ସବୁ କଥା ଖୋଲା ଭାବରେ କହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତସଂଯୁକ୍ତାଂ ସର୍ଵାର୍ଥଫଲଦାଂ ଶୁଭାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଦେବୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ପୁରା ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭୌ ଦ୍ଵାଵସୁରୌ ଭୂମିମଣ୍ଡଲେ । ପାତାଲତଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ଶୁଭଦର୍ଶନୌ
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁଇ ଦାନବ, ପାତାଳରୁ ଭୂମିକୁ ଆସିଥିଲେ, ଭଲ ଦେଖା ଭାଇ।
ତୌ ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନୌ ଚୈଵ ଚେରତୁସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ନୋଦକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ଲୋକପାଵନେ
ଯୁବା ହେବା ପରେ ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଛାଡିଦେଲେ।
ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ଯାଵଦ୍ଯୋଗଵିଦ୍ଯାପରାଯଣୌ । ଏକତ୍ରୈଵାସନଂ କୃତ୍ଵା ତେପାତେ ପରମଂ ତପଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଏକ ଆସନରେ ବସି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତଯୋସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ । ତତ୍ରାଗତଶ୍ଚ ଭଗଵାନାରୁହ୍ଯ ଵରଟାପତିମ୍
ସେମାନେ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ପବିତ୍ର ପର୍ବତର ଶିରା ଉପରେ ବସି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଚ ଜଗତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧ୍ଯାନପରୌ ସ୍ଥିତୌ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ମହାଭାଗୌ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତପସା କିଲ
ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦୁଇଜଣେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଉଠ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଦୁଇଜଣେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ମୋତେ ଖୁସି କରିଛ।'
ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵାଂ ଵରଂ କାମଂ ଦଦାମି ବ୍ରୁଵତାମିହ । କାମଦୋଽହଂ ସମାଯାତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଂ ତପସୋ ବଲମ୍
'ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବି। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି, ତୁମର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୌ ତୌ ସମାହିତୌ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣକ୍ରିଯାଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଜାଗିଲେ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣିପାତଞ୍ଚ କୃତ୍ଵା ତୌ ଦୁର୍ବଲାକୃତୀ । ଊଚତୁର୍ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ଦୀନୌ ଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଇଜଣେ ଶରୀରରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ, ଦୟା ଭରା କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ।
ଦେଵଦେଵ ଦଯାସିନ୍ଧୋ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦ । ଅମରତ୍ଵଞ୍ଚ ନୌ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦେହି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଚେଦ୍ଵିଭୋ
'ଦେବଦେବ, ଦୟାର ସାଗର, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା, ଯଦି ଆପଣ ଖୁସି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅମରତ୍ୱ ଦିଅ।'
ମରଣାଦପରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଯଂ ନାସ୍ତି ଧରାତଲେ । ତସ୍ମାଦ୍ଭଯାଚ୍ଚ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତୌ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ଗତୌ
'ପୃଥିବୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।'
ତ୍ରାହି ତ୍ଵଂ ଦେଵଦେଵେଶ ଜଗତ୍କର୍ତଃ କ୍ଷମାନିଧେ । ପରିସ୍ଫୋଟଯ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ସଦ୍ଯୋ ମରଣଜଂ ଭଯମ୍
'ଦେବଦେବ, ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କ୍ଷମାର ସାଗର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଭୟକୁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କର।'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ କିମିଦଂ ପ୍ରାର୍ଥନୀଯଂ ଵୋ ଵିପରୀତଂ ତୁ ସର୍ଵଥା । ଅଦେଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମର ଏହି ଅନୁରୋଧ କଣ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ? ଏହା ତିନି ଜଗତରେ କେହିଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ । ମର୍ଯାଦା ଵିହିତା ଲୋକେ ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵକୃତା କିଲ
'ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ସୀମା, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥିଲେ।'
ମର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରାଣିଭିର୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଅନ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତଂ କାମଂ ଦଦାମି ଯଚ୍ଚ ଵାଞ୍ଛିତମ୍
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଅନିବାର୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେବି।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ସୁଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ଦାନଵୌ । ଊଚତୁଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଥ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଦୁଇ ଦାନବ, ପ୍ରଣାମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଥା କହିଲେ।
ପୁରୁଷୈରମରାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ମାନଵୈର୍ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ । ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ କୃପାସିନ୍ଧୋ ଦେହି ନୌ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵରମ୍
'ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଦୟାର ସାଗର, ଆମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଦାନ ଦିଅ।'