କ୍ରୀଡନ୍ତି ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵର୍ଗେ ଦେଵଗଣା ଇଵ । ନ ଚୌରା ନ ଚ ପାଖଣ୍ଡା ଵଞ୍ଚକା ଦମ୍ଭକାସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେପରି ଖେଳନ୍ତି, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ; କୌଣସି ଚୋର, ପାଖଣ୍ଡ, ଠକିବା କିମ୍ବା ଢୋଙ୍ଗୀ ଥିଲାନି।
ପିଶୁନା ଲମ୍ପଟାଃ ସ୍ତବ୍ଧା ନ ବଭୂଵୁସ୍ତଦା ନୃପ । ନ ଵେଦଦ୍ଵେଷିଣଃ ପାପା ମାନଵାଃ ପୃଥିଵୀପତେ
ସେ ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, କୌଣସି ନିନ୍ଦାକାରୀ, ଅଶିଳ ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭିମାନୀ ଥିଲେନି; ବେଦଦ୍ୱେଷୀ କିମ୍ବା ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେନି।
ସର୍ଵଧର୍ମରତା ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସେଵାପରାଯଣାଃ । ତ୍ରିଧାତ୍ଵାତ୍ସୃଷ୍ଟିଧର୍ମସ୍ଯ ତ୍ରିଵିଧା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତଃ
ସମସ୍ତେ ସବୁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ସୃଷ୍ଟିର ତିନି ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର ଥିଲେ।
ସାତ୍ତ୍ଵିକା ରାଜସାଶ୍ଚୈଵ ତାମସାଶ୍ଚ ତଥାପରେ । ସର୍ଵେ ଵେଦଵିଦୋ ଦକ୍ଷାଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵୃତ୍ତଯଃ
କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାତ୍ତ୍ୱିକ, କିଛି ରାଜସିକ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାମସିକ ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକମାନେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହଵିହୀନାଶ୍ଚ ଦଯାଦମପରାଯଣାଃ । ଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ସାତ୍ତ୍ଵିକୈରନ୍ନୈଃ କୁର୍ଵାଣା ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ, ଦୟା ଓ ଦମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ; ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ।
ପୁରୋଡାଶଵିଧାନୈଶ୍ଚ ପଶୁଭିର୍ନ କଦାଚନ । ଦାନମଧ୍ଯଯନଞ୍ଚୈଵ ଯଜନଂ ତୁ ତୃତୀଯକମ୍
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁରୋଡ଼ାଶ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ପଶୁ ବଳି ଦେଉନଥିଲେ; ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ—ଏହି ତିନିଟି କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା।
ତ୍ରିକର୍ମରସିକାସ୍ତେ ଵୈ ସାତ୍ତ୍ଵିକା ବ୍ରାହ୍ମଣା ନୃପ । ରାଜସା ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ପୁରୋହିତାଃ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ; ରାଜସିକ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତ ହେଉଥିଲେ।
ଷଟ୍କର୍ମନିରତା ସର୍ଵେ ଵିଧିଵନ୍ମାଂସଭକ୍ଷକାଃ । ଯଜନଂ ଯାଜନଂ ଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ
ସମସ୍ତେ ଷଡ୍କର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାଂସ ଖାଉଥିଲେ; ଯଜ୍ଞ, ଯାଜ୍ଞିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ଅଧ୍ଯଯନଂ ତୁ ଵେଦାନାଂ ତଥୈଵାଧ୍ଯାପନଂ ତୁ ଷଟ୍ । ତାମସାଃ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତା ରାଗଦ୍ଵେଷପରାଃ ପୁନଃ
ବେଦ ପଢିବା ଏବଂ ଛଅଟି ବେଦାଙ୍ଗ ପଢାଇବା ତାମସିକ ଲୋକମାନେ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ରାଗ ଦ୍ୱେଷରେ ଲଗିଥିଲେ।
ରାଜ୍ଞାଂ କର୍ମକରା ନିତ୍ଯଂ କିଞ୍ଚିଦଧ୍ଯଯନେ ରତାଃ । ମହିଷେ ନିହତେ ସର୍ଵେ ସୁଖିନୋ ଵେଦତତ୍ପରାଃ
ରାଜାଙ୍କର କର୍ମଚାରୀମାନେ ସଦା ନିଜ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ, କିଛି ଅଧ୍ୟୟନରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ; ମହିଷ ମରିବା ପରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଇ ବେଦରେ ଲଗିଗଲେ।
ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ରତନିଷ୍ଣାତା ଦାନଧର୍ମପରାସ୍ତଥା । କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାଲନେ ଯୁକ୍ତା ଵୈଶ୍ଯା ଵଣିଜଵୃତ୍ତଯଃ
ସେମାନେ ବ୍ରତରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗିଗଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରକ୍ଷାରେ ଲଗିଥିଲେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବ୍ୟବସାୟ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ।
କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯଗୋରକ୍ଷାକୁସୀଦଵୃତ୍ତଯଃ ପରେ । ଏଵଂ ପ୍ରମୁଦିତୋ ଲୋକୋ ମହିଷେ ଵିନିପାତିତେ
ଅନ୍ୟମାନେ କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ଗୋପାଳନ ଓ ଧନ ଉଧାର ଦେବା କାମରେ ଲଗିଗଲେ; ଏଭଳି ମହିଷ ମରିବା ପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହେଲା।
ଅନୁଦ୍ଵେଗଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ସମ୍ବଭୂଵ ଧନାଗମଃ । ବହୁକ୍ଷୀରା ଶୁଭା ଗାଵୋ ନଦ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ବହୂଦକାଃ
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଦୁଃଖ ନଥିଲା, ଧନ ଭଲରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା; ଗାଁମାନେ ବହୁ ଦୁଧ ଦେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ହେଲେ, ନଦୀମାନେ ଜଳରେ ଭରିଗଲେ।
ଵୃକ୍ଷା ବହୁଫଲାଶ୍ଚାସନ୍ମାନଵା ରୋଗଵର୍ଜିତାଃ । ନାଧଯୋ ନେତଯଃ କ୍ଵାପି ପ୍ରଜାନାଂ ଦୁଃଖଦାଯକାଃ
ଗଛମାନେ ବହୁ ଫଳ ଦେଲେ, ଲୋକମାନେ ନିରୋଗ ଓ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅପସ୍ତିତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୋଗାଇଲା ନାହିଁ।
ନ ନିଧନମୁପଯାନ୍ତି ପ୍ରାଣିନସ୍ତେଽପ୍ଯକାଲେ ସକଲଵିଭଵଯୁକ୍ତା ରୋଗହୀନାଃ ସଦୈଵ । ନିଗମଵିହିତଧର୍ମେ ତତ୍ପରାଶ୍ଚଣ୍ଡିକାଯା- ଶ୍ଚରଣସରସିଜାନାଂ ସେଵନେ ଦତ୍ତଚିତ୍ତାଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅସମୟରେ ମରିନଥିଲେ; ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ରୋଗ ରହିଥିଲେ ନାହିଁ; ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିଲେ ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସେବାରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ।
ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭଦ୍ଵାରା ସ୍ଵର୍ଗଵିଜଯଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଖଦଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।
ଯଥା ଶୁମ୍ଭୋ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରୌ ବଲଵତ୍ତରୌ । ବଭୂଵତୁର୍ମହାଵୀରୌ ଅଵଧ୍ଯୌ ପୁରୁଷୈଃ କିଲ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, କିପରି ବଡ଼ ବୀର ହେଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ହେଲେ।
ବହୁସେନାଵୃତୌ ଶୂରୌ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖଦୌ ସଦା ଦୁରାଚାରୌ ମଦୋତ୍ସିକ୍ତୌ ବହୁଦାନଵସଂଯୁତୌ
ବଡ଼ ସେନାରେ ଘିରିଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଯୋଦ୍ଧା ସଦା ଦେବମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିଲେ, ଅଭିମାନରେ ମତାଳ ହେଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦାନବ ସହିତ ରହିଥିଲେ।
ହତାଵମ୍ବିକଯା ତୌ ତୁ ସଂଗ୍ରାମେଽତୀଵ ଦାରୁଣେ । ଦେଵାନାଞ୍ଜ ହିତାର୍ଥାଯ ସର୍ଵୈଃ ପରିଚରୈଃ ସହ
ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଅମ୍ବିକା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମାରିଦେଲେ, ଦେବମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ।
ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାବାହୂ ରକ୍ତବୀଜୋଽତିଦାରୁଣଃ । ଧୂମ୍ରଲୋଚନନାମା ଚ ନିହତାସ୍ତେ ରଣାଙ୍ଗଣେ
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତବୀଜ ଏବଂ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ନାମକ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମରିଗଲେ।
ତାନ୍ନିହତ୍ଯ ସୁରାଣାଂ ସା ଜହାର ଭଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ତୁତା ସମ୍ପୂଜିତା ଦେଵୈର୍ଗିରୌ ହେମାଚଲେ ଶୁଭେ
ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଇ ଦେବୀ ଦେବମାନଙ୍କର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଭୟକୁ ଦୂର କଲେ; ଦେବମାନେ ହେମାଚଳ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କଲେ।
ରାଜୋଵାଚ କାଵେତାଵସୁରାଵାଦୌ କଥଂ ତୌ ବଲିନାଂ ଵରୌ । କେନ ସଂସ୍ଥାପିତୌ ଚେହ ସ୍ତ୍ରୀଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ କୁତୋ ଗତୌ
ରାଜା ପଚାରିଲେ: ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ କିଏ ଥିଲେ, କିପରି ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ? କିଏ ସେମାନେକୁ ଏଠାରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ଜଣେ ଜନାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମରିଗଲେ?
ତପସା ଵରଦାନେନ କସ୍ଯ ଜାତୌ ମହାବଲୌ । କଥଞ୍ଚ ନିହତୌ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ସଵିସ୍ତରମ୍
କିଏର ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦାନରେ ସେମାନେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ? ଏବଂ କିପରି ସେମାନେ ମରିଗଲେ? ସବୁ କଥା ଖୋଲା ଭାବରେ କହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀମ୍ । ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତସଂଯୁକ୍ତାଂ ସର୍ଵାର୍ଥଫଲଦାଂ ଶୁଭାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଦେବୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ପୁରା ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭୌ ଦ୍ଵାଵସୁରୌ ଭୂମିମଣ୍ଡଲେ । ପାତାଲତଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭ୍ରାତରୌ ଶୁଭଦର୍ଶନୌ
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁଇ ଦାନବ, ପାତାଳରୁ ଭୂମିକୁ ଆସିଥିଲେ, ଭଲ ଦେଖା ଭାଇ।
ତୌ ପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନୌ ଚୈଵ ଚେରତୁସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍ । ଅନ୍ନୋଦକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁଷ୍କରେ ଲୋକପାଵନେ
ଯୁବା ହେବା ପରେ ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଛାଡିଦେଲେ।
ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ଯାଵଦ୍ଯୋଗଵିଦ୍ଯାପରାଯଣୌ । ଏକତ୍ରୈଵାସନଂ କୃତ୍ଵା ତେପାତେ ପରମଂ ତପଃ
ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ଏକ ଆସନରେ ବସି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତଯୋସ୍ତୁଷ୍ଟୋଽଭଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ । ତତ୍ରାଗତଶ୍ଚ ଭଗଵାନାରୁହ୍ଯ ଵରଟାପତିମ୍
ସେମାନେ ଉପରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ପବିତ୍ର ପର୍ବତର ଶିରା ଉପରେ ବସି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଚ ଜଗତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧ୍ଯାନପରୌ ସ୍ଥିତୌ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ମହାଭାଗୌ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତପସା କିଲ
ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦୁଇଜଣେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ଉଠ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଦୁଇଜଣେ, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ମୋତେ ଖୁସି କରିଛ।'
ଵାଞ୍ଛିତଂ ଵାଂ ଵରଂ କାମଂ ଦଦାମି ବ୍ରୁଵତାମିହ । କାମଦୋଽହଂ ସମାଯାତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଂ ତପସୋ ବଲମ୍
'ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବି। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଆସିଛି, ତୁମର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖି।'