ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦତତ୍ତ୍ଵାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞକର୍ମରତାସ୍ତଥା । କ୍ଷତ୍ରିଯା ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତା ଦାନାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାରତା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଜାରକ୍ଷଣତତ୍ପରାଃ । ନ୍ଯାଯଦଣ୍ଡଧରାଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନଃ ଶମସଂଯୁତାଃ
ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଶସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନ୍ୟାୟର ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ଶାନ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଅଵିରୋଧସ୍ତୁ ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସମ୍ବଭୂଵ ହ । ଆକରା ଧନଦା ନୃଣାଂ ଵ୍ରଜା ଗୋଯୂଥସଂଯୁତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁସି ବିରୋଧ ଥିଲାନି; ସମସ୍ତ ଖଣି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନର ଉତ୍ସ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଚରାଗାହରେ ଗାଈ ଓ ଛେଳିର ଦଳ ଭରିଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ । ଦେଵୀଭକ୍ତିପରାଃ ସର୍ଵେ ସମ୍ବଭୂଵୁର୍ଧରାତଲେ
ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଗଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ଯଜ୍ଞଯୂପାଶ୍ଚ ମଣ୍ଡପାଶ୍ଚ ମନୋହରାଃ । ମଖୈଃ ପୂର୍ଣା ଧରାଶ୍ଚାସନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈଃ କୃତୈଃ
ସମସ୍ତଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଯୂପ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ମଣ୍ଡପ ଥିଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞରେ ପୃଥିବୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପତିଵ୍ରତଧରା ନାର୍ଯଃ ସୁଶୀଲାଃ ସତ୍ଯସଂଯୁତାଃ । ପିତୃଭକ୍ତିପରାଃ ପୁତ୍ରା ଆସନ୍ଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ନାରୀମାନେ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ସତ୍ୟବାନ ଥିଲେ; ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହୁଥିଲେ।
ନ ପାଖଣ୍ଡଂ ନ ଵାଧର୍ମଃ କୁତ୍ରାପି ପୃଥିଵୀତଲେ । ଵେଦଵାଦା ଶାସ୍ତ୍ରଵାଦା ନାନ୍ଯେ ଵାଦାସ୍ତଥାଭଵନ୍
ପୃଥିବୀର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପାଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ଥିଲାନି; କେବଳ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମତ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
କଲହୋ ନୈଵ କେଷାଞ୍ଚିନ୍ନ ଦୈନ୍ଯଂ ନାଶୁଭା ମତିଃ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖିନୋ ଲୋକାଃ କାଲେ ଚ ମରଣଂ ତଥା
କାହାର ମଧ୍ୟରେ କେଉଁସି ବିବାଦ ନଥିଲା, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଖରାପ ମନ ଥିଲାନି; ସମସ୍ତଠାରେ ଲୋକେ ଖୁସିରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ହେଉଥିଲା।
ସୁହୃଦାଂ ନ ଵିଯୋଗଶ୍ଚ ନାପଦଶ୍ଚ କଦାଚନ । ନାନାଵୃଷ୍ଟିର୍ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ ମାରୀ ଦୁଃଖଦା ନୃଣାମ୍
ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ କେବେ ବିଚ୍ଛେଦ ହେଉନଥିଲା, କୌଣସି ଅପଦ ମଧ୍ୟ ଆସୁନଥିଲା; ଅସମୟର ବର୍ଷା, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିମ୍ବା ଦୁଃଖଦାୟକ ରୋଗ ଥିଲାନି।
ନ ରୋଗୋ ନ ଚ ମାତ୍ସର୍ଯଂ ନ ଵିରୋଧଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖସମ୍ପନ୍ନା ନରା ନାର୍ଯଃ ସୁଖାନ୍ଵିତାଃ
କୌଣସି ରୋଗ, ଇର୍ଷ୍ୟା କିମ୍ବା ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ଥିଲାନି; ସମସ୍ତଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଥିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ତି ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵର୍ଗେ ଦେଵଗଣା ଇଵ । ନ ଚୌରା ନ ଚ ପାଖଣ୍ଡା ଵଞ୍ଚକା ଦମ୍ଭକାସ୍ତଥା
ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେପରି ଖେଳନ୍ତି, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ; କୌଣସି ଚୋର, ପାଖଣ୍ଡ, ଠକିବା କିମ୍ବା ଢୋଙ୍ଗୀ ଥିଲାନି।
ପିଶୁନା ଲମ୍ପଟାଃ ସ୍ତବ୍ଧା ନ ବଭୂଵୁସ୍ତଦା ନୃପ । ନ ଵେଦଦ୍ଵେଷିଣଃ ପାପା ମାନଵାଃ ପୃଥିଵୀପତେ
ସେ ସମୟରେ, ହେ ରାଜା, କୌଣସି ନିନ୍ଦାକାରୀ, ଅଶିଳ ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଭିମାନୀ ଥିଲେନି; ବେଦଦ୍ୱେଷୀ କିମ୍ବା ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେନି।
ସର୍ଵଧର୍ମରତା ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସେଵାପରାଯଣାଃ । ତ୍ରିଧାତ୍ଵାତ୍ସୃଷ୍ଟିଧର୍ମସ୍ଯ ତ୍ରିଵିଧା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତଃ
ସମସ୍ତେ ସବୁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ସୃଷ୍ଟିର ତିନି ପ୍ରକାର ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର ଥିଲେ।
ସାତ୍ତ୍ଵିକା ରାଜସାଶ୍ଚୈଵ ତାମସାଶ୍ଚ ତଥାପରେ । ସର୍ଵେ ଵେଦଵିଦୋ ଦକ୍ଷାଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ ସତ୍ତ୍ଵଵୃତ୍ତଯଃ
କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସାତ୍ତ୍ୱିକ, କିଛି ରାଜସିକ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାମସିକ ଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକମାନେ ସରଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ।
ପ୍ରତିଗ୍ରହଵିହୀନାଶ୍ଚ ଦଯାଦମପରାଯଣାଃ । ଯଜ୍ଞାସ୍ତେ ସାତ୍ତ୍ଵିକୈରନ୍ନୈଃ କୁର୍ଵାଣା ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରୁନଥିଲେ, ଦୟା ଓ ଦମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ; ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ।
ପୁରୋଡାଶଵିଧାନୈଶ୍ଚ ପଶୁଭିର୍ନ କଦାଚନ । ଦାନମଧ୍ଯଯନଞ୍ଚୈଵ ଯଜନଂ ତୁ ତୃତୀଯକମ୍
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁରୋଡ଼ାଶ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ପଶୁ ବଳି ଦେଉନଥିଲେ; ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ—ଏହି ତିନିଟି କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା।
ତ୍ରିକର୍ମରସିକାସ୍ତେ ଵୈ ସାତ୍ତ୍ଵିକା ବ୍ରାହ୍ମଣା ନୃପ । ରାଜସା ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ପୁରୋହିତାଃ
ହେ ରାଜା, ସେଇ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ; ରାଜସିକ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତ ହେଉଥିଲେ।
ଷଟ୍କର୍ମନିରତା ସର୍ଵେ ଵିଧିଵନ୍ମାଂସଭକ୍ଷକାଃ । ଯଜନଂ ଯାଜନଂ ଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ
ସମସ୍ତେ ଷଡ୍କର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାଂସ ଖାଉଥିଲେ; ଯଜ୍ଞ, ଯାଜ୍ଞିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ଅଧ୍ଯଯନଂ ତୁ ଵେଦାନାଂ ତଥୈଵାଧ୍ଯାପନଂ ତୁ ଷଟ୍ । ତାମସାଃ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତା ରାଗଦ୍ଵେଷପରାଃ ପୁନଃ
ବେଦ ପଢିବା ଏବଂ ଛଅଟି ବେଦାଙ୍ଗ ପଢାଇବା ତାମସିକ ଲୋକମାନେ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ରାଗ ଦ୍ୱେଷରେ ଲଗିଥିଲେ।
ରାଜ୍ଞାଂ କର୍ମକରା ନିତ୍ଯଂ କିଞ୍ଚିଦଧ୍ଯଯନେ ରତାଃ । ମହିଷେ ନିହତେ ସର୍ଵେ ସୁଖିନୋ ଵେଦତତ୍ପରାଃ
ରାଜାଙ୍କର କର୍ମଚାରୀମାନେ ସଦା ନିଜ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ, କିଛି ଅଧ୍ୟୟନରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ; ମହିଷ ମରିବା ପରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଇ ବେଦରେ ଲଗିଗଲେ।
ବଭୂଵୁର୍ଵ୍ରତନିଷ୍ଣାତା ଦାନଧର୍ମପରାସ୍ତଥା । କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାଲନେ ଯୁକ୍ତା ଵୈଶ୍ଯା ଵଣିଜଵୃତ୍ତଯଃ
ସେମାନେ ବ୍ରତରେ ଦକ୍ଷ ହେଲେ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗିଗଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରକ୍ଷାରେ ଲଗିଥିଲେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବ୍ୟବସାୟ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ।
କୃଷିଵାଣିଜ୍ଯଗୋରକ୍ଷାକୁସୀଦଵୃତ୍ତଯଃ ପରେ । ଏଵଂ ପ୍ରମୁଦିତୋ ଲୋକୋ ମହିଷେ ଵିନିପାତିତେ
ଅନ୍ୟମାନେ କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ଗୋପାଳନ ଓ ଧନ ଉଧାର ଦେବା କାମରେ ଲଗିଗଲେ; ଏଭଳି ମହିଷ ମରିବା ପରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଖୁସି ହେଲା।
ଅନୁଦ୍ଵେଗଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ସମ୍ବଭୂଵ ଧନାଗମଃ । ବହୁକ୍ଷୀରା ଶୁଭା ଗାଵୋ ନଦ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ବହୂଦକାଃ
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଦୁଃଖ ନଥିଲା, ଧନ ଭଲରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା; ଗାଁମାନେ ବହୁ ଦୁଧ ଦେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ହେଲେ, ନଦୀମାନେ ଜଳରେ ଭରିଗଲେ।
ଵୃକ୍ଷା ବହୁଫଲାଶ୍ଚାସନ୍ମାନଵା ରୋଗଵର୍ଜିତାଃ । ନାଧଯୋ ନେତଯଃ କ୍ଵାପି ପ୍ରଜାନାଂ ଦୁଃଖଦାଯକାଃ
ଗଛମାନେ ବହୁ ଫଳ ଦେଲେ, ଲୋକମାନେ ନିରୋଗ ଓ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅପସ୍ତିତି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୋଗାଇଲା ନାହିଁ।
ନ ନିଧନମୁପଯାନ୍ତି ପ୍ରାଣିନସ୍ତେଽପ୍ଯକାଲେ ସକଲଵିଭଵଯୁକ୍ତା ରୋଗହୀନାଃ ସଦୈଵ । ନିଗମଵିହିତଧର୍ମେ ତତ୍ପରାଶ୍ଚଣ୍ଡିକାଯା- ଶ୍ଚରଣସରସିଜାନାଂ ସେଵନେ ଦତ୍ତଚିତ୍ତାଃ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅସମୟରେ ମରିନଥିଲେ; ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ରୋଗ ରହିଥିଲେ ନାହିଁ; ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିଲେ ଏବଂ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସେବାରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ।
ଶୁମ୍ଭନିଶୁମ୍ଭଦ୍ଵାରା ସ୍ଵର୍ଗଵିଜଯଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଖଦଂ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।
ଯଥା ଶୁମ୍ଭୋ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରୌ ବଲଵତ୍ତରୌ । ବଭୂଵତୁର୍ମହାଵୀରୌ ଅଵଧ୍ଯୌ ପୁରୁଷୈଃ କିଲ
ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, କିପରି ବଡ଼ ବୀର ହେଲେ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ହେଲେ।
ବହୁସେନାଵୃତୌ ଶୂରୌ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖଦୌ ସଦା ଦୁରାଚାରୌ ମଦୋତ୍ସିକ୍ତୌ ବହୁଦାନଵସଂଯୁତୌ
ବଡ଼ ସେନାରେ ଘିରିଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଯୋଦ୍ଧା ସଦା ଦେବମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିଲେ, ଅଭିମାନରେ ମତାଳ ହେଲେ ଏବଂ ବହୁ ଦାନବ ସହିତ ରହିଥିଲେ।
ହତାଵମ୍ବିକଯା ତୌ ତୁ ସଂଗ୍ରାମେଽତୀଵ ଦାରୁଣେ । ଦେଵାନାଞ୍ଜ ହିତାର୍ଥାଯ ସର୍ଵୈଃ ପରିଚରୈଃ ସହ
ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଅମ୍ବିକା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ସହଚରମାନେ ସହିତ ମାରିଦେଲେ, ଦେବମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ।
ଚଣ୍ଡମୁଣ୍ଡୌ ମହାବାହୂ ରକ୍ତବୀଜୋଽତିଦାରୁଣଃ । ଧୂମ୍ରଲୋଚନନାମା ଚ ନିହତାସ୍ତେ ରଣାଙ୍ଗଣେ
ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତବୀଜ ଏବଂ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ନାମକ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମରିଗଲେ।