ତଥା ଵିଶେଷେଣ ମୁନେ ନୃପାଣାଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମେଷୁ ସଦା ରତାନାମ୍ । ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଯସ୍ମାତ୍ଖଲୁ ତତ୍ପିବନ୍ତି କଥଂ ନ ପେଯଂ ରହିତୈଶ୍ଚ ତେଭ୍ଯଃ
ମୁନି, ଏହି କଥାମୃତ ରାଜାମାନେ, ଯେମାନେ ସଦା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଲଗ୍ନ, ଏବଂ ମୁକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ପିଇଥାନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଯେମାନେ ଏହି ଗୁଣରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେମାନେ କିପରି ପିବିବେ ନାହିଁ?
ଯୈଃ ପୂଜିତା ପୂର୍ଵଭଵେ ଭଵାନୀ ସତ୍କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପୈରଥ ଚମ୍ପକୈଶ୍ଚ । ବୈଲ୍ଵୈର୍ଦଲୈସ୍ତେ ଭୁଵି ଭୋଗଯୁକ୍ତା ନୃପା ଭଵନ୍ତୀତ୍ଯନୁମେଯମେଵମ୍
ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଭବାନୀଙ୍କୁ ତାଜା ଜାସ୍ମିନ, ଚମ୍ପା ଫୁଲ କିମ୍ବା ବେଳ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି — ଏହିପରି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ଯେ ଭକ୍ତିହୀନା ସମଵାପ୍ଯ ଦେହଂ ତଂ ମାନୁଷଂ ଭାରତଭୂମିଭାଗେ । ଯୈର୍ନାର୍ଚିତା ତେ ଧନଧାନ୍ଯହୀନା ରୋଗାନ୍ଵିତାଃ ସନ୍ତତିଵର୍ଜିତାଶ୍ଚ
ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ବିନା ଭାରତ ଭୂମିରେ ମାନବ ଶରୀର ପାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜଗନ୍ନାତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ରହିତ, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଓ ସନ୍ତାନ ବିନା ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଭ୍ରମନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ କିଲ ଦାସଭୂତା ଆଜ୍ଞାକରାଃ କେଵଲଭାରଵାହାଃ । ଦିଵାନିଶଂ ସ୍ଵାର୍ଥପରାଃ କଦାପି ନୈଵାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୌଦରପୂର୍ତିମାତ୍ରମ୍
ସେମାନେ ସଦା ଚକ୍ରବାତ ଭାବରେ ଦାସ ହୋଇ ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ଦିନ ରାତି ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଲିନ ରହି, କେବେ ମଧ୍ୟ ପେଟ ଭରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ମିଳେ ନାହିଁ।
ଅନ୍ଧାଶ୍ଚ ମୂକା ବଧିରାଶ୍ଚ ଖଞ୍ଜାଃ କୁଷ୍ଠାନ୍ଵିତା ଯେ ଭୁଵି ଦୁଃଖଭାଜଃ । ତତ୍ରାନୁମାନଂ କଵିଭିର୍ଵିଧେଯଂ ନାରାଧିତା ତୈଃ ସତତଂ ଭଵାନୀ
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ଅନ୍ଧ, ଗୁଙ୍ଗା, ବେହେରା, ଲଙ୍ଗଡା ବା କୁଷ୍ଠରେ ପୀଡିତ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ସଦା ଭବାନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହାନ୍ତି।
ଯେ ରାଜଭୋଗାନ୍ଵିତଋଦ୍ଧିପୂର୍ଣାଃ ସଂସେଵ୍ଯମାନା ବହୁଭିର୍ମନୁଷ୍ଯୈଃ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତି ଯେ ଵା ଵିଭଵୈଃ ସମେତା- ସ୍ତୈଃ ପୂଜିତାମ୍ବେତ୍ଯନୁମେଯମେଵ
ଯେମାନେ ରାଜସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ବହୁ ଧନ-ସମ୍ପତି ରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ, ସେମାନେ ମାଆଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୂନୋ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଯସ୍ଵ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଦଯାଵାନସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେହିପରି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦୟା କରି ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର କଥା କହ, ଏବେ ତୁମେ ଦୟାଳୁ ଅଛ।
ହତ୍ଵା ତଂ ମହିଷଂ ପାପଂ ସ୍ତୁତା ସମ୍ପୂଜିତା ସୁରୈଃ । କ୍ଵ ଗତା ସା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସର୍ଵତେଜଃସମୁଦ୍ଭଵା
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରିଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ତେଜର ମୂଳ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କେଉଁଠି ଗଲେ?
କଥିତଂ ତେ ମହାଭାଗ ଗତାନ୍ତର୍ଧାନମାଶୁ ସା । ସ୍ଵର୍ଗେ ଵା ମୃତ୍ଯୁଲୋକେ ଵା ସଂସ୍ଥିତା ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ
ହେ ଶୁଭଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ସ୍ୱର୍ଗରେ କିମ୍ବା ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ, ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ବସିଛନ୍ତି।
ଲଯଂ ଗତା ଵା ତତ୍ରୈଵ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ଵା ସମାଶ୍ରିତା । ଅଥଵା ହେମଶୈଲେ ସା ତତ୍ତ୍ଵତୋ ମେ ଵଦାଧୁନା
କିମ୍ବା ସେ ସେଠାରେ ଲୟ ହୋଇଗଲେ, କିମ୍ବା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଲେ, କିମ୍ବା ସୋନା ପାହାଡ଼ରେ ଅଛନ୍ତି—ସତ୍ୟ କହ, ଏବେ ମୋତେ ଜଣା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ତେ କଥିତଂ ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ମନୋହରମ୍ । କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନଂ ସଦା ଦେଵ୍ଯା ଵଲ୍ଲଭଂ ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମଣିଦ୍ୱୀପର ମନୋହର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲି, ଯାହା ସଦା ଦେବୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ହରିଃ ସ୍ଥାଣୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵଂ ତେ ପ୍ରପେଦିରେ । ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵାନି କାର୍ଯାଣି ଚକ୍ରିରେ
ଏଠି, ବ୍ରହ୍ମା, ହରି ଓ ସ୍ଥାଣୁ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ପୁନି ପୁରୁଷ ରୂପକୁ ପାଇ, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଯଃ ସୁଧାସିନ୍ଧୁମଧ୍ଯେଽସ୍ତି ଦ୍ଵୀପଃ ପରମଶୋଭନଃ । ନାନାରୂପୈଃ ସଦା ତତ୍ର ଵିହାରଂ କୁରୁତେଽମ୍ବିକା
ଯେଉଁ ସୁଧାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ସେଠି ଦେବୀ ଅନେକ ରୂପରେ ସଦା କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି।
ସ୍ତୁତା ସମ୍ପୂଜିତା ଦେଵୈଃ ସା ତତ୍ରୈଵ ଗତା ଶିଵା । ଯତ୍ର ସଂକ୍ରୀଡତେ ନିତ୍ଯଂ ମାଯାଶକ୍ତିଃ ସନାତନୀ
ଦେବତାମାନେ ସେଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ଶୁଭାଙ୍କୁ ସେଠି ପଠାଇଲେ—ଯେଉଁଠି ସନାତନ ମାୟାଶକ୍ତି ସଦା କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି।
ଦେଵାସ୍ତାଂ ନିର୍ଗତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵୀଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ତଥା । ରଵିଵଂଶୋଦ୍ଭଵଂ ଚକ୍ରୁର୍ଭୂମିପାଲଂ ମହାବଲମ୍
ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଶାସିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଦାୟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସୂର୍ୟବଂଶର ଜନ୍ମ ଥିବା ଏକ ପ୍ରବଳ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନା କଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତିଂ ଵୀରଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ନାମ ପାର୍ଥିଵମ୍ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନଂ ମହିଷସ୍ଯାସନେ ଶୁଭେ
ସେମାନେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ରାଜା କରି, ମହିଷାସୁରଙ୍କ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ତଦା ତସ୍ମୈ ଦେଵା ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ସ୍ଵକୀଯୈର୍ଵାହନୈଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵାନ୍ଯାଲଯାନି ତେ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଦେଵେଷୁ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥିଵୀପତେ । ଧର୍ମରାଜ୍ଯଂ ବଭୂଵାଥ ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ସୁଖିତାସ୍ତଥା
ଦେବତାମାନେ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲାପରେ, ରାଜା, ଧର୍ମର ଶାସନ ହେଲା ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ହେଲେ।
ପର୍ଜନ୍ଯଃ କାଲଵର୍ଷୀ ଚ ଧରା ଧାନ୍ଯଗୁଣାଵୃତା । ପାଦପାଃ ଫଲପୁଷ୍ପାଢ୍ଯା ବଭୂଵୁଃ ସୁଖଦାଃ ସଦା
ମେଘ ନିୟମିତ ସମୟରେ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମାଟି ଧାନ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଗଛମାନେ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ ଓ ସଦା ସୁଖ ଦେଉଥିଲେ।
ଗାଵଶ୍ଚ କ୍ଷୀରସମ୍ପନା ଘଟୋଧ୍ନ୍ଯଃ କାମଦା ନୃଣାମ୍ । ନଦ୍ଯଃ ସୁମାର୍ଗଗାଃ ସ୍ଵଚ୍ଛାଃ ଶୀତୋଦାଃ ଖଗସଂଯୁତାଃ
ଗାଈମାନେ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଘଡ଼ା ଭରି ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିଲେ; ନଦୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ପଥରେ ବହୁଥିଲେ, ପରିସ୍କାର ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ଥିଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦତତ୍ତ୍ଵାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞକର୍ମରତାସ୍ତଥା । କ୍ଷତ୍ରିଯା ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତା ଦାନାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାରତା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଜାରକ୍ଷଣତତ୍ପରାଃ । ନ୍ଯାଯଦଣ୍ଡଧରାଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନଃ ଶମସଂଯୁତାଃ
ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଶସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ନ୍ୟାୟର ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ଶାନ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଅଵିରୋଧସ୍ତୁ ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସମ୍ବଭୂଵ ହ । ଆକରା ଧନଦା ନୃଣାଂ ଵ୍ରଜା ଗୋଯୂଥସଂଯୁତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁସି ବିରୋଧ ଥିଲାନି; ସମସ୍ତ ଖଣି ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନର ଉତ୍ସ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଚରାଗାହରେ ଗାଈ ଓ ଛେଳିର ଦଳ ଭରିଥିଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ । ଦେଵୀଭକ୍ତିପରାଃ ସର୍ଵେ ସମ୍ବଭୂଵୁର୍ଧରାତଲେ
ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଗଲେ।
ସର୍ଵତ୍ର ଯଜ୍ଞଯୂପାଶ୍ଚ ମଣ୍ଡପାଶ୍ଚ ମନୋହରାଃ । ମଖୈଃ ପୂର୍ଣା ଧରାଶ୍ଚାସନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈଃ କୃତୈଃ
ସମସ୍ତଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଯୂପ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ମଣ୍ଡପ ଥିଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞରେ ପୃଥିବୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପତିଵ୍ରତଧରା ନାର୍ଯଃ ସୁଶୀଲାଃ ସତ୍ଯସଂଯୁତାଃ । ପିତୃଭକ୍ତିପରାଃ ପୁତ୍ରା ଆସନ୍ଧର୍ମପରାଯଣାଃ
ନାରୀମାନେ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ସତ୍ୟବାନ ଥିଲେ; ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହୁଥିଲେ।
ନ ପାଖଣ୍ଡଂ ନ ଵାଧର୍ମଃ କୁତ୍ରାପି ପୃଥିଵୀତଲେ । ଵେଦଵାଦା ଶାସ୍ତ୍ରଵାଦା ନାନ୍ଯେ ଵାଦାସ୍ତଥାଭଵନ୍
ପୃଥିବୀର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପାଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ଥିଲାନି; କେବଳ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମତ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
କଲହୋ ନୈଵ କେଷାଞ୍ଚିନ୍ନ ଦୈନ୍ଯଂ ନାଶୁଭା ମତିଃ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖିନୋ ଲୋକାଃ କାଲେ ଚ ମରଣଂ ତଥା
କାହାର ମଧ୍ୟରେ କେଉଁସି ବିବାଦ ନଥିଲା, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଖରାପ ମନ ଥିଲାନି; ସମସ୍ତଠାରେ ଲୋକେ ଖୁସିରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ହେଉଥିଲା।
ସୁହୃଦାଂ ନ ଵିଯୋଗଶ୍ଚ ନାପଦଶ୍ଚ କଦାଚନ । ନାନାଵୃଷ୍ଟିର୍ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ ମାରୀ ଦୁଃଖଦା ନୃଣାମ୍
ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ କେବେ ବିଚ୍ଛେଦ ହେଉନଥିଲା, କୌଣସି ଅପଦ ମଧ୍ୟ ଆସୁନଥିଲା; ଅସମୟର ବର୍ଷା, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିମ୍ବା ଦୁଃଖଦାୟକ ରୋଗ ଥିଲାନି।
ନ ରୋଗୋ ନ ଚ ମାତ୍ସର୍ଯଂ ନ ଵିରୋଧଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖସମ୍ପନ୍ନା ନରା ନାର୍ଯଃ ସୁଖାନ୍ଵିତାଃ
କୌଣସି ରୋଗ, ଇର୍ଷ୍ୟା କିମ୍ବା ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ଥିଲାନି; ସମସ୍ତଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଥିଲେ।