ଏଵଂ ତ୍ରିନଵରାତ୍ରଂ ତୁ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ତଯୋଃ । କୃଷ୍ଣାଗମପ୍ରତୀକ୍ଷାସ୍ତେ ତସ୍ଥୁର୍ଦ୍ଵାରି ପୁରୌକସଃ
ଏଭଳି ଏଇ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସହରବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଫେରିବା ଆଶାରେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ତତୋ ଭୀତ୍ଯା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ନିଜାଲଯମ୍ । ତତ୍ର ତେ କଥଯାମାସୁର୍ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସର୍ଵମାଦିତଃ
ତାପରେ ବାର ଦିନ ପରେ ଭୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆରମ୍ଭରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା କହିଲେ।
ସତ୍ରାଜିତଂ ଶପଂତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଶୋକାକୁଲା ଭୃଶମ୍ । ଵାସୁଦେଵୋ ମହାଭାଗଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ କଥାମ୍
ସେମାନେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାସୁଦେବ, ପୁଅ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ।
ମୁମୋହ ସପରୀଵାରସ୍ତଦା ପରମଯା ଶୁଚା । ଚିନ୍ତଯାମାସ ବହୁଧା କଥଂ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵେନ୍ମମ
ତିବ୍ର ଶୋକରେ ବାସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଅଚେତନ ହେଇପଡିଲେ। ସେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—କିପରି ଆମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ।
ଅଥାଜଗାମ ଭଗଵାନ୍ଦେଵର୍ଷିର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକତଃ । ଉତ୍ଥାଯ ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାସୌ ଵସୁଦେଵୋଽଭ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ପବିତ୍ର ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରୁ ଆସିଲେ। ବାସୁଦେବ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ନାରଦୋଽନାମଯଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସୁଦେଵଂ ମହାମତିମ୍ । ପ୍ରପଚ୍ଛ ଚ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କିଂ ଚିତଯସି ତଦ୍ଵଦ
ନାରଦ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସଙ୍ଗ ପଚାରି, ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ମୋତେ କହ।'
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ପୁତ୍ରୋ ମେଽତିପ୍ରିଯଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସେନାନ୍ଵେଷଣାଯ ତୁ । ପୌରୈଃ ସାକଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵା ନିହତଂ ତଂ ତଦୈକ୍ଷତ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ, ପୌରଜନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ।'
ପ୍ରସେନଘାତକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବିଲଦ୍ଵାରେ ମୃତଂ ହରିମ୍ । ଦ୍ଵାରି ପୌରାନଧିଷ୍ଠାଯ ବିଲାଂତର୍ଗତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ପ୍ରସେନଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ହରିଙ୍କୁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ମୃତ ଦେଖି, ପୌରଜନମାନେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଗୁହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବହଵୋ ଦିଵସା ଯାତା ନାଯାତ୍ଯଦ୍ଯାପି ମେ ସୁତଃ । ଅତଃ ଶୋଚାମି ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ଯେନ ଲପ୍ସ୍ଯେ ସୁତଂ ମୁନେ
ଅନେକ ଦିନ ହେଲା, ମୋର ପୁଅ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ମୁନି, କୃପାକରି କହ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ପାଇପାରିବି।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵୀମାରାଧଯାଂବିକାମ୍ । ତସ୍ଯା ଆରାଧନେନୈଵ ସଦ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ହ୍ଯଵାପ୍ସ୍ଯସି
ନାରଦ କହିଲେ: 'ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ପାଇବାକୁ ତୁମେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର। ତାଙ୍କର ଉପାସନା କରିଲେ ସତ୍ୟସତ୍ଵରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇପାରିବ।'
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ଭଗଵନ୍କା ହି ସା ଦେଵୀ କିଂପ୍ରଭାଵା ମହେଶ୍ଵରୀ । କଥମାରାଧନଂ ତସ୍ଯା ଦେଵର୍ଷେ କୃପଯା ଵଦ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ସେଇ ଦେବୀ କିଏ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କଣ? ମହେଶ୍ୱର, କୃପାକରି କହ, କିପରି ତାଙ୍କର ଉପାସନା କରାଯିବ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ। ଵସୁଦେଵ ମହାଭାଗ ଶୃଣୁ ସଂକ୍ଷେପତୋ ମମ । ଦେଵ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମତୁଲଂ କୋ ଵକ୍ତୁଂ ଵିସ୍ତରାତ୍କ୍ଷମଃ
ନାରଦ କହିଲେ: 'ବାସୁଦେବ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ କଥା କ୍ଷୁଦ୍ରରେ ଶୁଣ। ଦେବୀଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?'
ଯା ସା ଭଗଵତୀ ନିତ୍ଯା ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ । ପରାତ୍ପରତରା ଦେଵୀ ଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍
ସେ ଭଗବତୀ ନିତ୍ୟା, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ମୟୀ; ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବୀ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭରିଯାଇଛି।
ଯଦାରାଧନତୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଜତୀଦଂ ଚରାଚରମ୍ । ଯାଂ ଚ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ମଧୁକୈଟଭଜାଦ୍ଭଯାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଉପାସନା କରି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ମଧୁ କୈଟଭ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯତ୍କୃପଯା ଵିଶ୍ଵଂ ବିଭର୍ତି ଭଗଵାନିଦମ୍ । ରୁଦ୍ରଃ ସଂହରତେ ଯସ୍ଯାଃ କୃପାପାଂଗନିରୀକ୍ଷଣାତ୍
ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ରୁଦ୍ର ସଂହାର କରନ୍ତି।
ସଂତାରବଂଧହେତୁର୍ଯା ସୈଵ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ । ସା ଵିଦ୍ଯା ପରମା ଦେଵୀ ସୈଵ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ
ସେ ମୁକ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନର କାରଣ, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା; ସେଇ ପରମ ଜ୍ଞାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିପତି।
ନଵରାତ୍ରଵିଧାନେନ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଜଗଦଂବିକାମ୍ । ନଵାହୋଭିଃ ପୁରାଣଂ ଚ ଦେଵ୍ଯା ଭାଗଵତଂ ଶୃଣୁ
ନବରାତ୍ରି ପ୍ରକାରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ନବଦିନ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଶୁଣ।
ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସଦ୍ଯଃ ପୁତ୍ରମଵାପ୍ସ୍ଯସି । ଭୁକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଦୂରସ୍ଥା ପଠତାଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ନୃଣାମ୍
ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟସତ୍ଵରେ ପୁଅ ମିଳିଯିବ; ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୂର ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ନାରଦେନାସୌ ଵସୁଦେଵଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମ୍ । ଉଵାଚ ପରଯା ପ୍ରୀତ୍ଯା ନାରଦଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତଵ ଵାକ୍ଯେନ ସଂସ୍ମୃତଂ ଵୃତ୍ତମାତ୍ମନଃ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଚ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯସଂଭଵମ୍
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ମୋର ପୂର୍ବ ଘଟଣାମାନେ ମନେ ପଡ଼ିଲା। ଏବେ ଦେବୀଙ୍କ ମହିମାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ପୁରା ନଭୋଗିରା କଂସୋ ଦେଵକ୍ଯଷ୍ଟମଗର୍ଭତଃ । ଜ୍ଞାତ୍ଵାତ୍ମମୃତ୍ଯୁଂ ପାପୋ ମାଂ ସଭାର୍ଯାଂ ନ୍ଯରୁଣଦ୍ଭିଯା
ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କଂସ ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ, ଜାଣିଲେ ଯେ ଦେବକୀଙ୍କ ଏଠର ଅଷ୍ଟମ ପୁଅ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ। ଭୟରେ ସେ ମୋତେ ଏବଂ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଗିରଫ କରି ରଖିଲେ।
କାରାଗାରେଽହମଵସଂ ଦେଵକ୍ଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା । ଜାତଂ ଜାତଂ ସମଵଧୀତ୍ପୁତ୍ରଂ କଂସୋଽପି ପାପକୃତ୍
ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେବକୀ, ଦୁହେଁ କାରାଗାରରେ ବସୁଥିଲୁ। ଏଠି, ଦୁଷ୍ଟ କଂସ ଜଣେ, ଜଣେ ଜଣେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେକୁ ମାରି ଦେଉଥିଲେ।
ଷଟ୍ ପୁତ୍ରା ନିହତାସ୍ତେନ ତଦା ଶୋକାକୁଲା ଭୃଶମ୍ । ଅତପ୍ଯଦ୍ଦେଵକୀ ଦେଵୀ ନକ୍ତଂଦିଵମନିନ୍ଦିତା
ସେଠି, ଛଅ ଝିଅ ପୁଅ ତାଙ୍କ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦେବକୀ ମହିଳା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ ଏବଂ ଦିନ ରାତି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ତଦାଽହଂ ଗର୍ଗମାହୂଯ ମୁନିଂ ନତ୍ଵାଽଭିପୂଜ୍ଯ ଚ । ନିଵେଦ୍ଯ ଦେଵକୀଦୁଃଖମଵୋଚଂ ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା
ତାପରେ ମୁଁ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କୁ ଡାକିଲି, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଆଦର କଲି। ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ମୁଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ କହିଲି।
ଭଗଵନ୍କରୁଣାସିନ୍ଧୋ ଯାଦଵାନାଂ ଗୁରୁର୍ଭଵାନ୍ । ଆଯୁଷ୍ମତ୍ପୁତ୍ରସଂପ୍ରାପ୍ତିସାଧନଂ ଵଦ ମେ ମୁନେ
ହେ ଭଗବାନ, ଦୟାର ସମୁଦ୍ର, ଆପଣ ଯାଦବମାନଙ୍କ ଗୁରୁ। ମୋତେ କୃପା କରି କହନ୍ତୁ, କିପରି ମୁଁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୁଅ ପାଇପାରିବି।
ତତୋ ଗର୍ଗଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ମାମୁଵାଚ ଦଯାନିଧିଃ । ଵସୁଦେଵ ମହାଭାଗ ଶୃଣୁ ତତ୍ସାଧନଂ ପରମ୍
ତାପରେ ଦୟାର ଧାମ ଗର୍ଗ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ, 'ହେ ବସୁଦେବ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ଶୁଣ।'
ଯା ସା ଭଗଵତୀ ଦୁର୍ଗା ଭକ୍ତଦୁର୍ଗତିହାରିଣୀ । ତାମାରାଧଯ କଲ୍ଯାଣୀଂ ସଦ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ହ୍ଯଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବତୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର। ଶୁଭାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭଲ ଫଳ ପାଇବ।
ଯଦାରାଧନତଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯୁଃ । ନ କିଚିଦ୍ଦୁର୍ଲଭଂ ଲୋକେ ଦୁର୍ଗାର୍ଚନଵତାଂ ନୃଣାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଦୁର୍ଗା ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽହଂ ମୁଦା ଯୁକ୍ତଃ ସଭାର୍ଯୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାଵୋଚଂ ଵିହିତାଂଜଲିଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଖୁସିରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି କଥା କହିଲୁ।
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଭଗଵନ୍ପ୍ରୀତିର୍ମଯି ତେ କରୁଣାନିଧେ । ତଦା ପୁରା ମଦର୍ଥେ ତ୍ଵଂ ସମାରାଧଯ ଚଣ୍ଡିକାମ୍
ବସୁଦେବ କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବାନ, ଦୟାର ସମୁଦ୍ର, ଯଦି ଆପଣଙ୍କର ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଅଛି, ତେବେ ମୋର ନିମିତ୍ତେ ଦୟାକରି ଚଣ୍ଡୀକାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତୁ।'