ତଥାପି ମେ ଫଲଂ ନ ସ୍ଯାଦ୍ବଲାଦ୍ଭୋଗସୁଖଂ କୁତଃ । ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ସୁକେଶି ତ୍ଵାଂ ଵିନଯାଵନତୋ ଯତଃ
ତଥାପି, ଏଭଳି କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସତ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳିବ ନାହିଁ, ଜବରଦସ୍ତି କରି କେମିତି ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ? ମୁଁ ନମ୍ରତା ସହିତ କହୁଛି, ହେ ସୁନ୍ଦର କେଶବତୀ।
ପୁରୁଷସ୍ଯ ସୁଖଂ ନ ସ୍ଯାଦୃତେ କାନ୍ତାମୁଖାମ୍ବୁଜାତ୍ । ତତ୍ତଥୈଵ ହି ନାରୀଣାଂ ନ ସ୍ଯାଚ୍ଚ ପୁରୁଷଂ ଵିନା
ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁଖକମଳ ଛଡ଼ା ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷ ବିନା ସଖାତ୍ ଖୁସି ମିଳାନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂଯୋଗେ ସୁଖସମ୍ଭୂତିର୍ଵିଯୋଗେ ଦୁଃଖସମ୍ଭଵଃ । କାନ୍ତାସି ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
ମିଳନରେ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଚାତୁର୍ଯଂ ତ୍ଵଯି କିଂ ନାସ୍ତି ଯତୋ ମାଂ ନ ଭଜସ୍ଯହୋ । ତଵୋପଦିଷ୍ଟଂ କେନେଦଂ ଭୋଗାନାଂ ପରିଵର୍ଜନମ୍
ତୁମେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାଁତୁ, ତେଣୁ କଣ ତୁମରେ ଚତୁରତା ନାହିଁ? କିଏ ତୁମକୁ ଏହି ଭୋଗବିରତି ଶିଖାଇଛି?
ଵଞ୍ଚିତାସି ପ୍ରିଯାଲାପେ ଵୈରିଣା କେନଚିତ୍ତ୍ଵିହ । ମୁଞ୍ଚାଗ୍ରହମିମଂ କାନ୍ତେ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ହେ କାନ୍ତା, କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁର ମିଠା କଥାରେ ଠକାଇଛି? ଏହି ଜିଦ୍କୁ ଛାଡ଼, ଶୋଭାମୟୀ, ଭଲ କାମ କର।
ସୁଖଂ ତଵ ମମାପି ସ୍ଯାଦ୍ଵିଵାହେ ଵିହିତେ କିଲ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯା ସହାଭାତି ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଚ ସହାତ୍ମଭୂଃ
ବିବାହ ହେଲେ ତୁମର ଓ ମୋର ଦୁହେଁର ଆନନ୍ଦ ହେବ; ଯେପରି ଵିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ସାବିତ୍ରୀ ସହ ଉଜ୍ୱଳ।
ରୁଦ୍ରୋ ଭାତି ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଶଚ୍ଯା ଶତମଖସ୍ତଥା । କା ନାରୀ ପତିହୀନା ଚ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ରୁଦ୍ର ପାର୍ବତୀ ସହ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀ ସହ ଶୋଭିତ; କେଉଁ ନାରୀ ପତି ବିନା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି?
ଯେନ ତ୍ଵମସିତାପାଙ୍ଗି ନ କରୋଷି ପତିଂ ଶୁଭମ୍ । କାମଃ କ୍ଵାଦ୍ଯ ଗତଃ କାନ୍ତେ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ବାଣୈଃ ସୁକୋମଲୈଃ
ହେ କଳାନୟନି, କାହିଁକି ତୁମେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପତି ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାଁତୁ? ଏହି ଦିନ କାହିଁକି କାମଦେବ କୋଉଠି ଚାଲିଗଲେ, ଯିଏ ତୁମକୁ ମୃଦୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଧିନଥିଲେ?
ମାଦନୈଃ ପଞ୍ଚଭିଃ କାମଂ ନ ତାଡଯତି ମନ୍ଦଧୀଃ । ମନ୍ଯେଽହମିଵ କାମୋଽପି ଦଯାଵାଂସ୍ତ୍ଵଯି ସୁନ୍ଦରି
ମୂଢ଼ କାମଦେବ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ମୂଲାୟମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଆଘାତ କରୁନାହାଁତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ପରି କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି କୃପାଶୀଳ।
ଅବଲେତି ଚ ମନ୍ଵାନୋ ନ ପ୍ରେରଯତି ମାର୍ଗଣାନ୍ । ମନୋଭଵସ୍ଯ ଵୈରଂ ଵା କିମପ୍ଯସ୍ତି ମଯା ସହ
ତୁମକୁ ଦୁର୍ବଳ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ବାଣ ପଠାଉନାହାଁତି; କିମ୍ବା ମନୋଭବ ମୋ ସହ କିଛି ଶତ୍ରୁତା ରଖିଛନ୍ତି।
ତେନ ଚ ତ୍ଵଯ୍ଯରାଲାକ୍ଷି ନ ମୁଞ୍ଚତି ଶିଲୀମୁଖାନ୍ । ଅଥଵା ମେଽହିତୈର୍ଦେଵୈର୍ଵାରିତୋଽସୌ ଝଷଧ୍ଵଜଃ
ତେଣୁ, ହେ ଗୋଲାପି ଚକ୍ଷୁବତୀ, ସେ ତୁମପାଇଁ ତାଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ୁନାହାଁତି; କିମ୍ବା ମାଛ ଧ୍ୱଜଧାରୀ ସେଇ ଦେବତା ମୋ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଛନ୍ତି।
ସୁଖଵିଧ୍ଵଂସିଭିସ୍ତେନ ତ୍ଵଯି ନ ପ୍ରହରତ୍ଯପି । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ମୃଗଶାଵାକ୍ଷି ପଶ୍ଚାତ୍ତାପଂ କରିଷ୍ଯସି
ସେଇ ଆନନ୍ଦ ନାଶକ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଆଘାତ କରୁନାହାଁତି; କିନ୍ତୁ ହେ ମୃଗଶାବାକ୍ଷି, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ପରେ ଅବଶ୍ୟ ଅନୁତାପ କରିବ।
ମନ୍ଦୋଦରୀଵ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶୁଭଂ ନୃପମ୍ । ଅନୁକୂଲଂ ପତିଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସା ଚକାର ଶଠଂ ପତିମ୍ । କାମାର୍ତା ଚ ଯଦା ଜାତା ମୋହେନ ଵ୍ଯାକୁଲାନ୍ତରା
ହେ ସୁସ୍ଲିମ୍ବା, ଯେପରି ମଣ୍ଡୋଦରୀ ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଓ ଧର୍ମିକ ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ି, ପରେ ଏକ ଚତୁର ଓ ଧୂର୍ତ୍ତ ସ୍ୱାମୀକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏହିପରି ଆସକ୍ତି ଓ ମନର ଭ୍ରମରେ ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ହେଲା।
ରାଜପୁତ୍ରୀମନ୍ଦୋଦରୀଵୃତ୍ତଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କା ସା ମଂଦୋଦରୀ ନାରୀ କୋଽସୌ ତ୍ଯକ୍ତୋ ନୃପସ୍ତଯା
ରାଜକୁମାରୀ ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କ ଆଚରଣର କଥା। ବ୍ୟାସ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: କିଏ ଏହି ମଣ୍ଡୋଦରୀ ନାମକ ନାରୀ? ଏବଂ କିଏ ସେ ରାଜା ଯାହାକୁ ସେ ତ୍ୟାଗ କଲେ?
ଶଠଃ କୋ ଵା ନୃପଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି କଥାନକମ୍
ଏବଂ କିଏ ସେ ଧୂର୍ତ୍ତ ରାଜା ଯାହାକୁ ସେ ପରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ।
ମହିଷ ଉଵାଚ ଘନପାଦପସଂଯୁକ୍ତୋ ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧିମାନ୍
ମହିଷ କହିଲେ: ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଳିଅଠା ହାତୀ ଥିଲେ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ଥିଲା।
ଚଂଦ୍ରସେନାଽଭିଧସ୍ତତ୍ର ରାଜା ଧର୍ମପରାଯଣଃ
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଚନ୍ଦ୍ରସେନ, ସେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ମୃଦୁଃ ଶୂରସ୍ତିତିକ୍ଷୁର୍ନୀତିସାଗରଃ
ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିଲେ, ମୃଦୁ ଓ ଶୂର ଥିଲେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ନୀତିରେ ସାଗର ସମାନ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵରାରୋହା ସୁନ୍ଦରୀ ସୁଭଗା ଶୁଭା
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅତି ଉତ୍ତମ ଆକୃତିର, ସୁନ୍ଦରୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ଶୁଭ୍ର ଥିଲେ।
ନାମ୍ନା ଗୁଣଵତୀ କାଂତା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା
ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଗୁଣବତୀ, ସେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ପିତା ଚାତୀଵ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ପୁତ୍ରୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମନୋରମାମ୍
ତାଙ୍କର ପିତା ଏମିତି ମନୋହର କନ୍ୟା ପାଇଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଇଂଦୋଃ କଲେଵ ଚାତ୍ଯର୍ଥଂ ଵଵୃଧେ ସା ଦିନେଦିନେ
ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପରି ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଵରାର୍ଥଂ ନୃପତିଶ୍ଚିନ୍ତାମଵାପ ଚ ଦିନେଦିନେ 5.17.
ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବର ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽତିମେଧାଵୀ କଂବୁଗ୍ରୀଵୋଽତିଵିଶ୍ରୁତଃ
ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ କମ୍ବୁଗ୍ରୀବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାର୍ଥପାରଗଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
କଂବୁଗ୍ରୀଵାଯ କନ୍ଯାଂ ସ୍ଵାଂ ଦାସ୍ଯାମି ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ମୋର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାକୁ କମ୍ବୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଇବି।'
ଵିଵାହଂ ତେ ପିତା କର୍ତୁଂ କଂବୁଗ୍ରୀଵେଣ ଵାଂଛତି
ତାଙ୍କ ପିତା ଚାହାଁଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ବିବାହ କମ୍ବୁଗ୍ରୀବ ସହ କରିବେ।
ନାହଂ ପତିଂ କରିଷ୍ଯାମି ନେଚ୍ଛା ମେଽସ୍ତି ପରିଗ୍ରହେ
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ଗ୍ରହଣ କରିବିନାହିଁ; ବିବାହ ପ୍ରତି ମୋର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।'
ସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯା ନ୍ମୋକ୍ଷମିତ୍ଯାହୁଃ ପଣ୍ଡିତାଃ ଶାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦା
ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ସ୍ୱାଧୀନତା ହେଉଛି ମୁକ୍ତି।
ଵିଵାହେ ଵର୍ତମାନେ ତୁ ପାଵକସ୍ଯ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
କିନ୍ତୁ ବିବାହ ହେଉଥିବାବେଳେ ଓ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ,