ବ୍ରହ୍ମାଦୀନୀଶ୍ଵରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ତ୍ଵଯି ତଦ୍ଵିଦଧାମ୍ଯହମ୍ । ଚରିତଂ ମମ ଜାନନ୍ତି ରଣେ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଛି। ରଣଭୂମିରେ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ସୋଽପ୍ଯହଂ ତଵ ଦାସୋଽସ୍ମି ମନ୍ମୁଖଂ ପଶ୍ଯ ଭାମିନି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ହି ସା
ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ମୁହଁକୁ ଦେଖ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି କହୁଥିବା ସେ ଦାନବଙ୍କୁ ଦେବୀ ଭଗବତୀ—
ପ୍ରହସ୍ଯ ସସ୍ମିତଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ନାହଂ ପୁରୁଷମିଚ୍ଛାମି ପରମଂ ପୁରୁଷଂ ଵିନା
ହସି ମିଶିତ ହସରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଶୁଭ୍ର କାୟା ଥିବା ଦେବୀ କହିଲେ — ମୁଁ କେବଳ ପରମ ପୁରୁଷ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଚେଚ୍ଛାସ୍ମ୍ଯହଂ ଦୈତ୍ଯ ସୃଜାମି ସକଲଂ ଜଗତ୍ । ସ ମାଂ ପଶ୍ଯତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ତସ୍ଯାହଂ ପ୍ରକୃତିଃ ଶିଵା
ହେ ଦାନବ, ମୁଁ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଚାହେଁ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବି। ସେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ମୋତେ ଦେଖନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରକୃତି।
ତତ୍ସାନ୍ନିଧ୍ଯଵଶାଦେଵ ଚୈତନ୍ଯଂ ମଯି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଜଡାହଂ ତସ୍ଯ ସଂଯୋଗାତ୍ପ୍ରଭଵାମି ସଚେତନା
ତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମୋର ଚେତନା ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ମୁଁ ଜଡ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ଚେତନାଶୀଳ ହୁଏ।
ଅଯସ୍କାନ୍ତସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯାଦଯସଶ୍ଚେତନା ଯଥା । ନ ଗ୍ରାମ୍ଯସୁଖଵାଞ୍ଛା ମେ କଦାଚିଦପି ଜାଯତେ
କମ୍ପାସ୍ଥିତ ଲୋହା ଯେପରି ଚେତନାଶୀଳ ହୁଏ, ସେପରି; ମୋର କେବେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ସୁଖ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ହୁଏ ନାହିଁ।
ମୂର୍ଖସ୍ତ୍ଵମସି ମନ୍ଦାତ୍ମନ୍ ଯତ୍ସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗଂ ଚିକୀର୍ଷସି । ନରସ୍ଯ ବନ୍ଧନାର୍ଥାଯ ଶୃଙ୍ଖଲା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ତୁମେ ମୂର୍ଖ, ମନ ଧୀର ନୁହେଁ, ଯେଉଁଥିରେ ନାରୀ ସଂଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ। ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ନାରୀକୁ ଶୃଙ୍ଖଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଲୋହବଦ୍ଧୋଽପି ମୁଚ୍ଯେତ ସ୍ତ୍ରୀବଦ୍ଧୋ ନୈଵ ମୁଚ୍ଯତେ । କିମିଚ୍ଛସି ଚ ମନ୍ଦାତ୍ମନ୍ ମୂତ୍ରାଗାରସ୍ଯ ସେଵନମ୍
ଲୋହାରେ ବାନ୍ଧିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ନାରୀରେ ବାନ୍ଧିଲେ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ମନ ଧୀର ନୁହେଁ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୁତ୍ରାଗାର ପ୍ରବେଶ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ?
ଶମଂ କୁରୁ ସୁଖାଯ ତ୍ଵଂ ଶମାତ୍ସୁଖମଵାପ୍ସ୍ଯସି । ନାରୀସଙ୍ଗେ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଜାନନ୍କିଂ ତ୍ଵଂ ଵିମୁହ୍ଯସି
ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ଆତ୍ମସଂଯମ କର; ସଂଯମରେ ହିଁ ସୁଖ ମିଳିଥାଏ। ନାରୀ ସଂଗରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ?
ତ୍ଯଜ ଵୈରଂ ସୁରୈଃ ସାର୍ଧଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଵିଚରାଵନୌ । ପାତାଲଂ ଗଚ୍ଛ ଵା କାମଂ ଜୀଵିତେଚ୍ଛା ଯଦସ୍ତି ତେ
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼, ଇଚ୍ଛାମତେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କିମ୍ବା ଜୀବନ ଚାହିଲେ ପାତାଳକୁ ଯାଅ।
ଅଥଵା କୁରୁ ସଂଗ୍ରାମଂ ବଲଵତ୍ଯସ୍ମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପ୍ରେଷିତାହଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତଵ ନାଶାଯ ଦାନଵ
ନହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କର, ମୁଁ ଏବେ ବଳବତୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ନାଶ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛି, ହେ ଦାନବ।
ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ଯେନାଦ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଵଚନସୌହୃଦମ୍ । ଦର୍ଶିତଂ ତେନ ତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ଜୀଵନ୍ଗଚ୍ଛ ଯଥାସୁଖମ୍
ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି — ଆଜି ତୁମେ ଯେପରି ମିତ୍ରତା ଦେଖାଇଛ, ତାହାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ଇଚ୍ଛାମତେ ଜୀବନ ଯାପନ କର।
ସତାଂ ସପ୍ତପଦୀ ମୈତ୍ରୀ ତେନ ମୁଞ୍ଚାମି ଜୀଵିତମ୍ । ମରଣେଚ୍ଛାସ୍ତି ଚେଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ଵୀର ଯଥାସୁଖମ୍
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ସାଥିରେ ସାତ ପଦ ଚାଲିଲେ ମିତ୍ରତା ହୁଏ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି। ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲେ, ହେ ବୀର, ଇଚ୍ଛାମତେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ହନିଷ୍ଯାମି ମହାବାହୋ ତ୍ଵାମହଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦାନଵଃ କାମମୋହିତଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ହେ ମହାବାହୁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ମଧୁରଂ ଵଚନଂ ତତଃ । ବିଭେମ୍ଯହଂ ଵରାରୋହେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରହର୍ତୁଂ ଵରାନନେ
ସେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହିଲେ— ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଭୟ ପାଉଛି।
କୋମଲାଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ନାରୀଂ ନରଵିମୋହିନୀମ୍ । ଜିତ୍ଵା ହରିହରାଦୀଂଶ୍ଚ ଲୋକପାଲାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ତୁମେ କମଳ ମୃଦୁ ଓ ଆକର୍ଷକ ଅଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଏକ ନାରୀ; ତୁମେ ହରି, ହର ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଛ।
କିଂ ତ୍ଵଯା ସହ ଯୁଦ୍ଧଂ ମେ ଯୁକ୍ତଂ କମଲଲୋଚନେ । ରୋଚତେ ଯଦି ଚାର୍ଵଙ୍ଗି ଵିଵାହଂ କୁରୁ ମାଂ ଭଜ
ହେ କମଳନୟନି, ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ କଣ ଲାଭ? ଯଦି ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ବିବାହ କର, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।
ନୋଚେଦ୍ ଗଚ୍ଛ ଯଥେଷ୍ଟଂ ତେ ଦେଶଂ ଯସ୍ମାତ୍ସମାଗତା । ନାହଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରହରିଷ୍ଯାମି ଯତୋ ମୈତ୍ରୀ କୃତା ତ୍ଵଯା
ନହେଲେ, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ, ସେଠାକୁ କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ସେଠିକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଘାତ କରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା କରିଛ।
ହିତମୁକ୍ତଂ ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛ ଯଥାସୁଖମ୍ । କା ଶୋଭା ମେ ଭଵେଦନ୍ତେ ହତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଚାରୁଲୋଚନାମ୍
ମୁଁ ଭଲ ଓ ଶୁଭ କଥା କହିଲି, ଏବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ; ହେ ସୁନ୍ଦରନୟନି, ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରି ମୋର କଣ ମହିମା ରହିବ?
ସ୍ତ୍ରୀହତ୍ଯା ବାଲହତ୍ଯା ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଦୁରତ୍ଯଯା । ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଗୃହଂ ନୂନଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵରାନନେ
ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଭୟଙ୍କର ପାପ; ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଜି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଘରକୁ ନେଇଯିବି।
ତଥାପି ମେ ଫଲଂ ନ ସ୍ଯାଦ୍ବଲାଦ୍ଭୋଗସୁଖଂ କୁତଃ । ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ସୁକେଶି ତ୍ଵାଂ ଵିନଯାଵନତୋ ଯତଃ
ତଥାପି, ଏଭଳି କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସତ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳିବ ନାହିଁ, ଜବରଦସ୍ତି କରି କେମିତି ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ? ମୁଁ ନମ୍ରତା ସହିତ କହୁଛି, ହେ ସୁନ୍ଦର କେଶବତୀ।
ପୁରୁଷସ୍ଯ ସୁଖଂ ନ ସ୍ଯାଦୃତେ କାନ୍ତାମୁଖାମ୍ବୁଜାତ୍ । ତତ୍ତଥୈଵ ହି ନାରୀଣାଂ ନ ସ୍ଯାଚ୍ଚ ପୁରୁଷଂ ଵିନା
ପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁଖକମଳ ଛଡ଼ା ଆନନ୍ଦ ପାଉନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷ ବିନା ସଖାତ୍ ଖୁସି ମିଳାନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂଯୋଗେ ସୁଖସମ୍ଭୂତିର୍ଵିଯୋଗେ ଦୁଃଖସମ୍ଭଵଃ । କାନ୍ତାସି ରୂପସମ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା
ମିଳନରେ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଚାତୁର୍ଯଂ ତ୍ଵଯି କିଂ ନାସ୍ତି ଯତୋ ମାଂ ନ ଭଜସ୍ଯହୋ । ତଵୋପଦିଷ୍ଟଂ କେନେଦଂ ଭୋଗାନାଂ ପରିଵର୍ଜନମ୍
ତୁମେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାଁତୁ, ତେଣୁ କଣ ତୁମରେ ଚତୁରତା ନାହିଁ? କିଏ ତୁମକୁ ଏହି ଭୋଗବିରତି ଶିଖାଇଛି?
ଵଞ୍ଚିତାସି ପ୍ରିଯାଲାପେ ଵୈରିଣା କେନଚିତ୍ତ୍ଵିହ । ମୁଞ୍ଚାଗ୍ରହମିମଂ କାନ୍ତେ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ହେ କାନ୍ତା, କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁର ମିଠା କଥାରେ ଠକାଇଛି? ଏହି ଜିଦ୍କୁ ଛାଡ଼, ଶୋଭାମୟୀ, ଭଲ କାମ କର।
ସୁଖଂ ତଵ ମମାପି ସ୍ଯାଦ୍ଵିଵାହେ ଵିହିତେ କିଲ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯା ସହାଭାତି ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଚ ସହାତ୍ମଭୂଃ
ବିବାହ ହେଲେ ତୁମର ଓ ମୋର ଦୁହେଁର ଆନନ୍ଦ ହେବ; ଯେପରି ଵିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ସାବିତ୍ରୀ ସହ ଉଜ୍ୱଳ।
ରୁଦ୍ରୋ ଭାତି ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଶଚ୍ଯା ଶତମଖସ୍ତଥା । କା ନାରୀ ପତିହୀନା ଚ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ରୁଦ୍ର ପାର୍ବତୀ ସହ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀ ସହ ଶୋଭିତ; କେଉଁ ନାରୀ ପତି ବିନା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି?
ଯେନ ତ୍ଵମସିତାପାଙ୍ଗି ନ କରୋଷି ପତିଂ ଶୁଭମ୍ । କାମଃ କ୍ଵାଦ୍ଯ ଗତଃ କାନ୍ତେ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ବାଣୈଃ ସୁକୋମଲୈଃ
ହେ କଳାନୟନି, କାହିଁକି ତୁମେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପତି ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାଁତୁ? ଏହି ଦିନ କାହିଁକି କାମଦେବ କୋଉଠି ଚାଲିଗଲେ, ଯିଏ ତୁମକୁ ମୃଦୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଧିନଥିଲେ?
ମାଦନୈଃ ପଞ୍ଚଭିଃ କାମଂ ନ ତାଡଯତି ମନ୍ଦଧୀଃ । ମନ୍ଯେଽହମିଵ କାମୋଽପି ଦଯାଵାଂସ୍ତ୍ଵଯି ସୁନ୍ଦରି
ମୂଢ଼ କାମଦେବ ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚ ମୂଲାୟମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଆଘାତ କରୁନାହାଁତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ପରି କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି କୃପାଶୀଳ।
ଅବଲେତି ଚ ମନ୍ଵାନୋ ନ ପ୍ରେରଯତି ମାର୍ଗଣାନ୍ । ମନୋଭଵସ୍ଯ ଵୈରଂ ଵା କିମପ୍ଯସ୍ତି ମଯା ସହ
ତୁମକୁ ଦୁର୍ବଳ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ବାଣ ପଠାଉନାହାଁତି; କିମ୍ବା ମନୋଭବ ମୋ ସହ କିଛି ଶତ୍ରୁତା ରଖିଛନ୍ତି।