ସୂତୋଽପି ରଥମାନୀଯ ତମୁଵାଚ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ରାଜନ୍ ରଥୋଽଯମାନୀତୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଭୂଷିତଃ
ସାରଥି ରଥକୁ ଆଣି, ତ୍ୱରାରେ କହିଲେ, 'ରାଜା, ରଥ ଆଣିଦିଆଯିଛି, ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ ହେଇ ଉଭା ଅଛି ।'
ସର୍ଵାଯୁଧସମାଯୁକ୍ତୋ ଵରାସ୍ତରଣସଂଯୁତଃ । ଆନୀତଂ ତଂ ରଥଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ କବଚରେ ସଜିତ ଏହି ରଥ ଆଣିଦିଆଯିବା ଜାଣି, ଦାନବମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତି—
ମାନୁଷଂ ଦେହମାସ୍ଥାଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ଚେତି ଦେଵୀ ମାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦୁର୍ମୁଖମ୍
ମାନବ ଶରୀର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା; ମନରେ ଭାବିଲେ, 'ମୋତେ ଦେଖି ଦେବୀ ଦୁଃଖି ହେବେ ।'
ଶୃଙ୍ଗିଣଂ ମହିଷଂ ନୂନଂ ଵିମନା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି । ନାରୀଣାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ରୂପଂ ତଥା ଚାତୁର୍ଯମିତ୍ଯପି
'ମୁଁ ଶିଂଘ ଦାନବ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖି ହେବେ; ନାରୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ଚତୁର୍ୟତାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ।'
ତସ୍ମାଦ୍ରୂପଂ ଚ ଚାତୁର୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମି ତାଂ ପ୍ରତି । ଯଥା ମାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ବାଲା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
'ତେଣୁ, ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ଚତୁର୍ୟତା ଧରି, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ଯେପରି, ସେ ମୋତେ ଦେଖି ଭଲପାଇବେ ।'
ମମାପି ଚ ତଦୈଵ ସ୍ଯାତ୍ସୁଖଂ ନାନ୍ଯସ୍ଵରୂପତଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
'ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ରୂପରେ ଖୁସି ମିଳିବ, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ନୁହେଁ ।' ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ଦାନବମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତି—
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତନ୍ମାହିଷଂ ରୂପଂ ବଭୂଵ ପୁରୁଷଃ ଶୁଭଃ । ସର୍ଵାଯୁଧଧରଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚାରୁଭୂଷଣଭୂଷିତଃ
ମହିଷ ରୂପକୁ ଛାଡି, ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଚାରୁ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ କାନ୍ତଃ ପୁଷ୍ପବାଣ ଇଵାପରଃ । ରଥୋପଵିଷ୍ଟଃ କେଯୂରସ୍ରଗ୍ଵୀ ବାଣଧନୁର୍ଧରଃ
ଦିବ୍ୟ ଅମ୍ବର ଧରି, ଆକର୍ଷଣୀୟ, ପୁଷ୍ପବାଣ ଦେବତା ପରି, ରଥରେ ବସି, କେୟୁର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଓ ଅଣ୍ଡା ଧରିଥିଲା ।
ସେନାପରିଵୃତୋ ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ମନୋଜ୍ଞଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ମାନିନୀନାଂ ମନୋହରମ୍
ସେନାରେ ଘିରି ଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବରେ ମତାଳ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲା; ଏହି ଦୂର୍ଭିକ୍ଷ ଆକାର ନେଇ, ଗର୍ବିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କଲା।
ତମାଗତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ତଦା । ବହୁଭିଃ ସଂଵୃତଂ ଵୀରୈର୍ଦେଵୀ ଶଙ୍ଖମଵାଦଯତ୍
ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଅନେକ ସୂର୍ବୀର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ନିଜ ଶଂଖ ଦ୍ୱନି କରିଲେ।
ସ ଶଙ୍ଖନିନଦଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜନଵିସ୍ମଯକାରକମ୍ । ସମୀପମେତ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତୁ ତାମୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ
ଏହି ଶଂଖ ଦ୍ୱନି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନମାଇଲା; ସେ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ହସିବା ପରି ଦେଖାଉଥିବା ଭାବରେ କଥା କହିଲା।
ଦେଵି ସଂସାରଚକ୍ରେଽସ୍ମିନ୍ଵର୍ତମାନୋ ଜନଃ କିଲ । ନରୋ ଵାଥ ତଥା ନାରୀ ସୁଖଂ ଵାଞ୍ଛତି ସର୍ଵଥା
ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ସଦା ସୁଖ ଚାହେ।
ସୁଖଂ ସଂଯୋଗଜଂ ନୄଣାଂ ନାସଂଯୋଗେ ଭଵେଦିହ । ସଂଯୋଗୋ ବହୁଧା ଭିନ୍ନସ୍ତାନ୍ବ୍ରଵୀମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ହ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସୁଖ ସଂଯୋଗରୁ ହୁଏ, ବିଚ୍ଛେଦରୁ ନୁହେଁ; ସଂଯୋଗ ଅନେକ ପ୍ରକାରର, ମୁଁ ସେଗୁଡିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଶୁଣ।
ଭେଦାନ୍ସୁପ୍ରୀତିହେତୂତ୍ଥାନ୍ସ୍ଵଭାଵୋତ୍ଥାନନେକଶଃ । ତତ୍ର ପ୍ରୀତିଭଵାନାଦୌ କଥଯାମି ଯଥାମତି
ପ୍ରେମ ଦେଇଥିବା କାରଣ ଓ ନିଜ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି; ତାହାର ମଧ୍ୟରୁ, ପ୍ରେମ ଦେଇଥିବା ସଂଯୋଗ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତୁ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଯୋଗସ୍ତୂତ୍ତମଃ ସ୍ମୃତଃ । ଭ୍ରାତୁର୍ଭ୍ରାତ୍ରା ତଥା ଯୋଗଃ କାରଣାନ୍ମଧ୍ଯମୋ ମତଃ
ମାତା-ପିତା ସହ ପୁତ୍ରର ସଂଯୋଗ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଭାଇ-ଭାଇ ମଧ୍ୟର ସଂଯୋଗ କିଛି କାରଣରୁ ମଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଉତ୍ତମସ୍ଯ ସୁଖସ୍ଯୈଵ ଦାତୃତ୍ଵାଦୁତ୍ତମଃ ସ୍ମୃତଃ । ତସ୍ମାଦଲ୍ପସୁଖସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଦାତୃତ୍ଵାଚ୍ଚ ମଧ୍ଯମଃ
ଉତ୍ତମ ସୁଖ ଦେଇଥିବାରୁ, ପ୍ରଥମ ସଂଯୋଗ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଅଳ୍ପ ସୁଖ ଦେଇଥିବାରୁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ନାଵିକାନାଂ ତୁ ସଂଯୋଗଃ ସ୍ମୃତଃ ସ୍ଵାଭାଵିକୋ ବୁଧୈଃ । ଵିଵିଧାଵୃତଚିତ୍ତାନାଂ ପ୍ରସଙ୍ଗପରିଵର୍ତିନାମ୍
ଅଜାଣା ଲୋକମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ, ବିଭିନ୍ନ ଆସକ୍ତିରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ସମ୍ପର୍କ ଦେଖିବାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଗଣନା କରନ୍ତି।
ଅତ୍ଯଲ୍ପସୁଖଦାତୃତ୍ଵାତ୍କନିଷ୍ଠୋଽଯଂ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ । ଅତ୍ଯୁତ୍ତମସ୍ତୁ ସଂଯୋଗଃ ସଂସାରେ ସୁଖଦଃ ସଦା
ଅତ୍ୟଳ୍ପ ସୁଖ ଦେଇଥିବାରୁ, ଏହି ସଂଯୋଗକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ ଗଣାନ୍ତି; ଉତ୍ତମ ସଂଯୋଗ ସଂସାରରେ ସଦା ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ନାରୀପୁରୁଷଯୋଃ କାନ୍ତେ ସମାନଵଯସୋ ସଦା । ସଂଯୋଗୋ ଯଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସ ଏଵାତ୍ଯୁତ୍ତମଃ ସ୍ମୃତଃ
ସମାନ ବୟସର ଯୁବକ ଓ ଯୁବତୀ ମଧ୍ୟର ସଂଯୋଗ, ସଂଯୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଅତ୍ଯୁତ୍ତମସୁଖସ୍ଯୈଵ ଦାତୃତ୍ଵାତ୍ସ ତଥାଵିଧଃ । ଚାତୁର୍ଯରୂପଵେଷାଦ୍ଯୈଃ କୁଲଶୀଲଗୁଣୈସ୍ତଥା
ଏହି ସଂଯୋଗ ଉତ୍ତମ ସୁଖ ଦେଇଥିବାରୁ, ଏହି ପ୍ରକାର; ଚତୁର୍ୟ, ରୂପ, ପୋଷାକ, କୁଳ, ଶୀଳ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ।
ପରସ୍ପରସମୁତ୍କର୍ଷଃ କଥ୍ଯତେ ହି ପରସ୍ପରମ୍ । ତଂ ଚେତ୍କରୋଷି ସଂଯୋଗଂ ଵୀରେଣ ଚ ମଯା ସହ
ପରସ୍ପର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପରସ୍ପର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ; ତୁମେ ଏହି ପ୍ରକାର ସଂଯୋଗ ମୋତେ, ଏକ ବୀର ସହ କରିଲେ—
ଅତ୍ଯୁତ୍ତମସୁଖସ୍ଯୈଵ ପ୍ରାପ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ନାନାଵିଧାନି ରୂପାଣି କରୋମି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ପ୍ରିଯେ
ତୁମେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ସୁଖ ପାଇବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବି, ହେ ପ୍ରିୟା।
ଇନ୍ଦ୍ରାଦଯଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଜିତା ମଯା । ରତ୍ନାନି ଯାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଭଵନେଽସ୍ମିନ୍ମମାଧୁନା
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ହାରିଛନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନମାନେ ଏବେ ମୋର ଭବନରେ ଅଛି—
ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ତାନି ସର୍ଵାଣି ଯଥେଷ୍ଟଂ ଦେହି ଵା ଯଥା । ପଟ୍ଟରାଜ୍ଞୀ ଭଵାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ସୁନ୍ଦରି
ତୁମେ ସେଗୁଡିକୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଉପଭୋଗ କର, କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତେ ଦାନ କର; ଆଜି ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ମୋର ପଟ୍ଟରାଣୀ ହେଉ; ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଵୈରଂ ତ୍ଯଜେଽହଂ ଦେଵୈସ୍ତୁ ତଵ ଵାକ୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଯଥା ତ୍ଵଂ ସୁଖମାପ୍ନୋଷି ତଥାହଂ କରଵାଣି ଵୈ
ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡିଦେବି, ତୁମର ଉପଦେଶରେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେପରି ସୁଖ ପାଉ, ସେପରି ମୁଁ କରିବି।
ଆଜ୍ଞାପଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତଥାହଂ ପ୍ରକରୋମ୍ଯଥ । ଚିତ୍ତଂ ମେ ତଵ ରୂପେଣ ମୋହିତଂ ଚାରୁଭାଷିଣି
ହେ ବିଶାଳ ନୟନ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ମୁଁ ସେପରି କରିବି; ହେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ତୁମର ରୂପରେ ମୋର ମନ ମୋହିତ ହୋଇଛି।
ଆତୁରୋଽସ୍ମି ଵରାରୋହେ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତେ ଶରଣଂ କିଲ । ପ୍ରପନ୍ନଂ ପାହି ରମ୍ଭୋରୁ କାମବାଣୈଃ ପ୍ରପୀଡିତମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ରମ୍ଭା ଭଳି ଜଂଘା ଥିବା ମା, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କାମର ବାଣରେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ପାଉଛି।
ଧର୍ମାଣାମୁତ୍ତମୋ ଧର୍ମଃ ଶରଣାଗତରକ୍ଷଣମ୍ । ତ୍ଵଦୀଯୋଽସ୍ମ୍ଯସିତାପାଙ୍ଗି ସେଵକୋଽହଂ କୃଶୋଦରି
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ। ମୁଁ ତୁମର, ହେ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମର ସେବକ, ହେ କ୍ଷୀଣ କଟି ଥିବା ମା।
ମରଣାନ୍ତଂ ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ନାନ୍ଯଥା ପ୍ରକରୋମ୍ଯହମ୍ । ପାଦୌ ନତୋଽସ୍ମି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନାନାଯୁଧାନି ତେ
ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି, ଏହାକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ। ହେ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଥିବା ମା, ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇଛି, ମୋ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଦେଇ।
ଦଯାଂ କୁରୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତପ୍ତୋଽସ୍ମି କାମମାର୍ଗଣୈଃ । ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଚାର୍ଵଙ୍ଗି ଦୈନ୍ଯଂ ନାଚରିତଂ ମଯା
ହେ ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା ମା, ଦୟା କର; କାମର ବାଣରେ ମୁଁ ଦହିଯାଉଛି। ହେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ମା, ଜନ୍ମରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ କେବେ ନମ୍ରତା ଦେଖାଇନଥିଲି।