ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସଵ୍ଯଂ କରଂ କୃତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ମିତଂ ଵଚଃ । ଦେଵି ଜାନାମି ମରଣଂ ଦାନଵାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ବାମ ହାତ ଉପରେ ଉଠାଇ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କଥା କହିଲେ: 'ଦେବୀ, ମୁଁ ଜାଣିଛି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।'
ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପରାଧୀନେନ ଵୈ ମଯା । ମହିଷୋ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ନ ଜାନାତି ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ
ତଥାପି, ମୁଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଥିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର; ମହିଷ ମୂଢ଼ ମନ, ସେ ପ୍ରିୟ ଅପ୍ରିୟ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ତଦଗ୍ରେ ନୈଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ହିତଂ ଚୈଵାପ୍ରିଯଂ ମଯା । ମର୍ତଵ୍ଯଂ ଵୀରଧର୍ମେଣ ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ଭଵେତ୍
ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଉପକାରୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବି ନାହିଁ; ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ ହେଉ, ମୁଁ ବୀର ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।
ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଧିପୌରୁଷମନର୍ଥକମ୍ । ପତନ୍ତି ଦାନଵାସ୍ତୂର୍ଣଂ ତଵ ବାଣହତା ଭୁଵି
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନି, ମାନବ ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବି; ଦାନବମାନେ ତୁମ ବାଣ ଆଘାତରେ ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରେ ପଡିଯାଉଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସ ଚକାର ଦାନଵୋତ୍ତମଃ । ଦେଵୀ ଚିଚ୍ଛେଦ ତାନ୍ବାଣୈରପ୍ରାପ୍ତାଂସ୍ତୁ ନିଜାନ୍ତିକେ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ; ଦେବୀ ନିଜ ବାଣରେ ସେଗୁଡିକୁ ନିଜ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟିଦେଲେ।
ଅନ୍ଯୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ତୂର୍ଣମସିଲୋମାନମାଶୁଗୈଃ । ଵୀକ୍ଷିତାମରସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ କୋପପୂର୍ଣାନନା ତଦା
ଅନ୍ୟ ତୀବ୍ର ବାଣରେ, ଦେବୀ ତୁରନ୍ତ ଅସିଲୋମାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
ଶୁଶୁଭେ ଦାନଵଃ କାମଂ ବାଣୈର୍ଵିଦ୍ଧତନୁଃ କିଲ । ସ୍ରଵଦ୍ରୁଧିରଧାରଃ ସ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଃ କିଂଶୁକୋ ଯଥା
ଦାନବ ଶର ଆଘାତରେ ଶରୀର ରକ୍ତ ଝରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଅସିଲୋମା ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ଲୌହୀମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵେଗତଃ । ଦୁଦ୍ରାଵ ଚଣ୍ଡିକାଂ କୋପାତ୍ସିଂହଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଜଘାନ ହ
ଅସିଲୋମା ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ଗଦା ଉଠାଇ, ତୀବ୍ର ରୋଷରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ଧାଇଗଲେ, ଶିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସିଂହୋଽପି ନଖରାଘାତୈସ୍ତଂ ଦଦାର ଭୁଜାନ୍ତରେ । ଅଗଣଯ୍ଯ ଗଦାଘାତଂ କୃତଂ ତେନ ବଲୀଯସା
ଶିଂହ ନଖର ଆଘାତରେ ସେକୁ ଭୁଜା ମଧ୍ୟରେ ଫାଟିଦେଲା; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ଆଘାତକୁ ଅଗଣାଇଲା।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ତରସା ଦୈତ୍ଯୋ ଗଦାପାଣିଃ ସୁଦାରୁଣଃ । ସିଂହମୂର୍ଧ୍ନି ସମାରୁହ୍ଯ ଜଘାନ ଗଦଯାମ୍ବିକାମ୍
ଦାନବ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଉଡି, ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ଶିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଚଢ଼ି, ଗଦାରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
କୃତଂ ତେନ ପ୍ରହାରଂ ତୁ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ । ଖଡ୍ଗେନ ଶିତଧାରେଣ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ କଣ୍ଠତଃ
ସେ ଆଘାତକୁ ଚତୁର୍ୟତାରେ ଟାଳି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାରରେ ଗଲା ଦେଇ ଗଳାରୁ ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲା ।
ଛିନ୍ନେ ଶିରସି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ପପାତ ତରସା କ୍ଷିତୌ । ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ସୈନ୍ଯେ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ମୁଣ୍ଡ କାଟିଯିବା ପରେ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାପତି ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା; ସେ ଦୁଷ୍ଟର ସେନାରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ଚାଲିଗଲା ।
ଜଯ ଦେଵୀତି ଦେଵାସ୍ତା ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଜଗୁଶ୍ଚ ନୃପ କିନ୍ନରାଃ
ଦେବତାମାନେ 'ଜୟ ଦେବୀ' ବୋଲି ଜଗଦମ୍ବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ; ଦେବତାଙ୍କର ଡ଼ାକା ଡ଼ାକି ଶୁଣିଗଲା, ରାଜା, କିନ୍ନରମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ ।
ନିହତୌ ଦାନଵୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପତିତୌ ଚ ରଣାଙ୍ଗଣେ । ନିହତାଃ ସୈନିକାଃ ସର୍ଵେ ତତ୍ର କେସରିଣା ବଲାତ୍
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇ ଦାନବ ପଡି ମରିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସେନା ଶିଂହର ଶକ୍ତିରେ ମାରିଦିଆଯିଲେ ।
ଭକ୍ଷିତାଶ୍ଚ ତଥା କେଚିନ୍ନିଃଶେଷଂ ତଦ୍ରଣଂ କୃତମ୍ । ଭଗ୍ନାଃ କେଚିଦ୍ ଗତା ମନ୍ଦା ମହିଷଂ ପ୍ରତି ଦୁଃଖିତାଃ
କିଛି ଦାନବ ଶିଂହ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯିଲେ, ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହେଲା; କିଛି ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦୁଃଖରେ ମହିଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୁଃଖି ହେଇ ଚାଲିଗଲେ ।
ଚୁକ୍ରୁଶୂ ରୁରୁଦୁଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହୀତି ଭାଷଣୈଃ । ଅସିଲୋମବିଡାଲାଖ୍ଯୌ ନିହତୌ ନୃପସତ୍ତମ
ସେମାନେ 'ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର ଓ ରୋଦନ କରିଲେ; ରାଜା, ଅସିଲୋମ ଓ ବିଡ଼ାଳ ମଧ୍ୟ ମରିଯିଲେ ।
ଅନ୍ଯେ ଯେ ସୈନିକା ରାଜନ୍ ସିଂହେନ ଭକ୍ଷିତାଶ୍ଚ ତେ । ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ରାଜାନଂ ତଦା ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ଵୈଶସମ୍
ଅନ୍ୟ ସେନାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଶିଂହ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯିଲେ, ସେମାନେ ଏଭଳି କଥା କହି ରାଜାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଶୋକ ଦେଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତେଷାଂ ମହିଷୋ ଦୁର୍ମନାସ୍ତଦା । ବଭୂଵ ଚିନ୍ତାକୁଲିତୋ ଵିମନା ଦୁଃଖସଂଯୁତଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହିଷ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲା, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା ।
ମହିଷଦ୍ଵାରା ଦେଵୀପ୍ରବୋଧନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କ୍ରୋଧଯୁକ୍ତୋ ନରାଧିପଃ । ଦାରୁକଂ ପ୍ରାହ ତରସା ରଥମାନଯ ମେଽଦ୍ଭୁତମ୍
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଦାରୁକକୁ ଶୀଘ୍ର କହିଲେ, 'ମୋର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରଥ ଆଣିଦେ!'
ସହସ୍ରଖରସଂଯୁକ୍ତଂ ପତାକାଧ୍ଵଜଭୂଷିତମ୍ । ଆଯୁଧୈଃ ସଂଯୁତଂ ଶୁଭ୍ରଂ ସୁଚକ୍ରଂ ଚାରୁକୂବରମ୍
ସେ ରଥ ହଜାର ଖଚ୍ଚର ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଶୋଭିତ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜିତ, ଚମକୁଥିବା, ଭଲ ଚକ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର କୁବର ଥିଲା ।
ସୂତୋଽପି ରଥମାନୀଯ ତମୁଵାଚ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ । ରାଜନ୍ ରଥୋଽଯମାନୀତୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଭୂଷିତଃ
ସାରଥି ରଥକୁ ଆଣି, ତ୍ୱରାରେ କହିଲେ, 'ରାଜା, ରଥ ଆଣିଦିଆଯିଛି, ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ ହେଇ ଉଭା ଅଛି ।'
ସର୍ଵାଯୁଧସମାଯୁକ୍ତୋ ଵରାସ୍ତରଣସଂଯୁତଃ । ଆନୀତଂ ତଂ ରଥଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ କବଚରେ ସଜିତ ଏହି ରଥ ଆଣିଦିଆଯିବା ଜାଣି, ଦାନବମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତି—
ମାନୁଷଂ ଦେହମାସ୍ଥାଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଗନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ଚେତି ଦେଵୀ ମାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦୁର୍ମୁଖମ୍
ମାନବ ଶରୀର ଧରି, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା; ମନରେ ଭାବିଲେ, 'ମୋତେ ଦେଖି ଦେବୀ ଦୁଃଖି ହେବେ ।'
ଶୃଙ୍ଗିଣଂ ମହିଷଂ ନୂନଂ ଵିମନା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି । ନାରୀଣାଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ରୂପଂ ତଥା ଚାତୁର୍ଯମିତ୍ଯପି
'ମୁଁ ଶିଂଘ ଦାନବ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖି ହେବେ; ନାରୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ଚତୁର୍ୟତାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ।'
ତସ୍ମାଦ୍ରୂପଂ ଚ ଚାତୁର୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମି ତାଂ ପ୍ରତି । ଯଥା ମାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ବାଲା ପ୍ରେମଯୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
'ତେଣୁ, ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଓ ଚତୁର୍ୟତା ଧରି, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ଯେପରି, ସେ ମୋତେ ଦେଖି ଭଲପାଇବେ ।'
ମମାପି ଚ ତଦୈଵ ସ୍ଯାତ୍ସୁଖଂ ନାନ୍ଯସ୍ଵରୂପତଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ
'ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ରୂପରେ ଖୁସି ମିଳିବ, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ନୁହେଁ ।' ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ଦାନବମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତି—
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତନ୍ମାହିଷଂ ରୂପଂ ବଭୂଵ ପୁରୁଷଃ ଶୁଭଃ । ସର୍ଵାଯୁଧଧରଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚାରୁଭୂଷଣଭୂଷିତଃ
ମହିଷ ରୂପକୁ ଛାଡି, ସୁନ୍ଦର ପୁରୁଷ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଚାରୁ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ କାନ୍ତଃ ପୁଷ୍ପବାଣ ଇଵାପରଃ । ରଥୋପଵିଷ୍ଟଃ କେଯୂରସ୍ରଗ୍ଵୀ ବାଣଧନୁର୍ଧରଃ
ଦିବ୍ୟ ଅମ୍ବର ଧରି, ଆକର୍ଷଣୀୟ, ପୁଷ୍ପବାଣ ଦେବତା ପରି, ରଥରେ ବସି, କେୟୁର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଓ ଅଣ୍ଡା ଧରିଥିଲା ।
ସେନାପରିଵୃତୋ ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ମଦଗର୍ଵିତଃ । ମନୋଜ୍ଞଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ମାନିନୀନାଂ ମନୋହରମ୍
ସେନାରେ ଘିରି ଥିବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବରେ ମତାଳ ହୋଇ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲା; ଏହି ଦୂର୍ଭିକ୍ଷ ଆକାର ନେଇ, ଗର୍ବିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କଲା।
ତମାଗତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ତଦା । ବହୁଭିଃ ସଂଵୃତଂ ଵୀରୈର୍ଦେଵୀ ଶଙ୍ଖମଵାଦଯତ୍
ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଅନେକ ସୂର୍ବୀର ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ନିଜ ଶଂଖ ଦ୍ୱନି କରିଲେ।