ନ୍ଯାଯାନ୍ଯାଯୌ ଚ ଭୂତାନାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସାକ୍ଷିରୂପିଣୀ । ନ ମେ କଦାପି ଭୋଗେଚ୍ଛା ନ ଲୋଭୋ ନ ଚ ଵୈରିତା
ମୁଁ ସବୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବା ସାକ୍ଷୀ ଅଟେ। ମୋତେ କେବେ ଉପଭୋଗର ଇଚ୍ଛା, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା ନାହିଁ।
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଵିଚରାମ୍ଯତ୍ର ସଂସାରେ ସାଧୁରକ୍ଷଣମ୍ । ଵ୍ରତମେତତ୍ତୁ ନିଯତଂ ପାଲଯାମି ନିଜଂ ସଦା
ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରେ, ସଜ୍ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ। ଏହା ମୋର ସଦା ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଦା ପାଳନ କରେ।
ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯଂ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଯେଽପ୍ଯସାଧଵଃ । ଵେଦସଂରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯମଵତାରୈରନେକଶଃ
ସଜ୍ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ, ଅସଜ୍ଜନମାନେକୁ ମାରିବା ଉଚିତ। ବେଦକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ତାନେଵାହମଵତାରାନ୍ବିଭର୍ମି ଚ । ମହିଷସ୍ତୁ ଦୁରାଚାରୋ ଦେଵାନ୍ଵୈ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ମୁଁ ସେହି ଅବତାରଗୁଡିକୁ ନେଇଥାଏ। ମହିଷ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହୋଇ, ଦେବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ଭୋଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ମି ରାକ୍ଷସାଧୁନା । ତଂ ହନିଷ୍ଯେ ଦୁରାଚାରଂ ସୁରଶତ୍ରୁଂ ମହାବଲମ୍
ଏହା ଜାଣି, ମୁଁ ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଧର୍ମିକ ରାକ୍ଷସ। ମୁଁ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ, ଦେବମାନେର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବି।
ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ କାମଂ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍ । ବ୍ରୂହି ଵା ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ରାଜାନଂ ମହିଷୀସୁତମ୍
ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ କିମ୍ବା ରୁହ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା। କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ମହିଷର ପୁଅକୁ କହ।
କିମନ୍ଯାନ୍ ପ୍ରେଷଯସ୍ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ । ସନ୍ଧିଞ୍ଚେତ୍କର୍ତୁମିଚ୍ଛାସ୍ତି ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ମଯା ସହ
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଏଠାକୁ ପଠାଉଛ କାହିଁକି? ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯଦି ତୁମର ରାଜା ମୋ ସହ ସମ୍ମିଳନ ଚାହେ, ତେବେ ସନ୍ଧି କର।
ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପାତାଲଂ ଵୈରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଥାସୁଖମ୍ । ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଧୃତଂ ଜିତ୍ଵା ରଣେ ସୁରାନ୍ । ତଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଯାନ୍ତୁ ପାତାଲଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡି, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପାତାଳକୁ ଯାଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେଠାରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ଦେବୀୟ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଫେରାଇ ଦେଇ, ପାତାଳକୁ ଯାଉ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦେଵ୍ଯା ଅସିଲୋମା ପୁରଃସ୍ଥିତଃ । ବିଡାଲାଖ୍ଯଂ ମହାଵୀରଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅସିଲୋମା ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ବେଳେ, ବିଡାଳ ନାମକ ମହାବୀରକୁ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ପଚାରିଲେ।
ଅସିଲୋମୋଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ତେଽଦ୍ଯ ବିଡାଲାଖ୍ଯ ଭଵାନ୍ଯା କଥିତଂ ଚ ଯତ୍ । ଏଵଂ ଗତେ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଗ୍ରହଃ ସନ୍ଧିରେଵ ଵା
ଅସିଲୋମା କହିଲେ: ବିଡାଳ, ତୁମେ ଆଜି ଭବାନୀଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣିଛ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯୁଦ୍ଧ କି ସନ୍ଧି, କଣ କରିବା ଉଚିତ?
ବିଡାଲାଖ୍ଯ ଉଵାଚ ନ ସନ୍ଧିକାମୋଽସ୍ତି ନୃପୋଽଭିମାନୀ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ମୃତ୍ଯୁଂ ନିଯତଂ ହି ଜାନନ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହତାନ୍ ପ୍ରେରଯତେ ତଥାସ୍ମା- ନ୍ଦୈଵ ହି କୋଽତିକ୍ରମିତୁଂ ସମର୍ଥଃ
ବିଡାଳ କହିଲେ: ରାଜା ସନ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ, ଅଭିମାନୀ ଅଟେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଜାଣି, ଅନ୍ୟମାନେ ମରିଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ପଠାଉଛି। ଭାଗ୍ୟକୁ କେହି ଅଟକାଇପାରିବେନାହିଁ।
(ଦୁଃସାଧ୍ଯ ଏଵାସ୍ତ୍ଵିହ ସେଵକାନାଂ ଧର୍ମଃ ସଦା ମାନଵିଵର୍ଜିତାନାମ୍ । ଆଜ୍ଞାପରାଣାଂ ଵଶଵର୍ତିକାନାଂ ପାଞ୍ଚାଲିକାନାମିଵ ସୂତ୍ରଭେଦାତ୍ ॥) ଗତ୍ଵା କଥଂ ତସ୍ଯ ପୁରସ୍ତ୍ଵଯା ଚ ମଯାପି ଵକ୍ତଵ୍ଯମିଦଂ କଠୋରମ୍ । ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପାତାଲମିତଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ରତ୍ନାନି ଧନଂ ସୁରାଣାମ୍
(ସେବକମାନେର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏଠାରେ ସଦା ଦୁଃସାଧ୍ୟ, ବିଶେଷ କରି ମାନବିକତା ନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ପାଞ୍ଚାଲିକା ପୁତଳି ଭଳି ସୂତ୍ର ଟାଣିଲେ ଚଳନ୍ତି।) ଯାଇ, ତୁମେ କିମ୍ବା ମୁଁ କିପରି ଏହି କଠିନ କଥା ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିପାରିବି? ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ପାତାଳକୁ ଯାଉ, ଦେବମାନେର ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଫେରାଇ ଦେଇ।
(ପ୍ରିଯଂ ହି ଵକ୍ତଵ୍ଯମସତ୍ଯମେଵ ନ ଚ ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧିତକୃତ୍ତୁ ଭାଷିତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ନୋ ଭଵତୀହ କାମଂ ମୌନଂ ତତୋ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ମନେ ପ୍ରିୟ ଲାଗିଥିଲେ ମିଥ୍ୟା କଥା ମଧ୍ୟ କହାଯାଏ, ଯେଉଁ କଥା ଉପକାରୀ ହେଉଛି ତାହା ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ କହାଯାଏ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କଥା ସବୁବେଳେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହି କାରଣରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୌନ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ନ ନୂନଂ ତତ୍ର ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ହିତଂ ଵା ଵକ୍ତୁମାଦରାତ୍ । ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାପି ଗତେ ରାଜା କୋପଯୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଉପକାରୀ କଥା ଆଦର ସହ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯଦି ଯିବା, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେବେ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ସଂଶଯେ । ସ୍ଵାମିକାର୍ଯଂ ପରଂ ମତ୍ଵା ମରଣଂ ତୃଣଵତ୍ତଥା
ଏଭଳି ଭାବି, ଜୀବନର ଜୋଖିମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର; ମାଲିକଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ତୃଣ ସମାନ ଗଣିବା ଦରକାର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତୌ ଵୀରୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ଯୁଦ୍ଧତତ୍ପରୌ । ଧନୁର୍ବାଣଧରୌ ତତ୍ର ସନ୍ନଦ୍ଧୌ ରଥସଙ୍ଗତୌ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ; ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ହାତରେ ଧରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଜି, ରଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଥମଂ ତୁ ବିଡାଲାଖ୍ଯଃ ସପ୍ତବାଣାନ୍ମୁମୋଚ ହ । ଅସିଲୋମା ସ୍ଥିତୋ ଦୂରେ ପ୍ରେକ୍ଷକଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ପ୍ରଥମେ ବିଡାଳ ନାମକ ଦାନବ ସାତି ବାଣ ଛାଡିଲେ; ଅସିଲୋମା ଦୂରରେ ଦଉଡି ଦେଖୁଥିଲେ, ସେ ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ତାଂସ୍ତଥାପ୍ରାପ୍ତାନମ୍ବିକା ସ୍ଵଶରୈଃ ଶରାନ୍ । ବିଡାଲାଖ୍ଯଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଜଘାନ ଚ ଶିଲାଶିତୈଃ
ଅମ୍ବିକା ନିଜ ବାଣରେ ସେଇ ବାଣଗୁଡିକୁ ଆସୁଥିବା ସମୟରେ କାଟିଦେଲେ; ଶିଳା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଡାଳକୁ ତିନିଟି ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ବାଣଵ୍ଯଥାଂ ଦୈତ୍ଯଃ ପପାତ ସମରାଙ୍ଗଣେ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋଽଥ ମମାରାଶୁ ଦାନଵୋ ଦୈଵଯୋଗତଃ
ବାଣ ଆଘାତରେ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ପଡିଗଲା; ଅଚେତ ହୋଇ, ଦାନବ ଦୃତ ଭାଗ୍ୟବଶତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ବିଡାଲାଖ୍ଯଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଣେ ଶକ୍ତିଶରୋତ୍କରୈଃ । ଅସିଲୋମା ଧନୁଷ୍ପାଣିଃ ସଂସ୍ଥିତୋ ଯୁଦ୍ଧତତ୍ପରଃ
ବିଡାଳ ନାମକ ଦାନବକୁ ଶକ୍ତି ଭରା ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ଦେଖି, ଅସିଲୋମା ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସଵ୍ଯଂ କରଂ କୃତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ମିତଂ ଵଚଃ । ଦେଵି ଜାନାମି ମରଣଂ ଦାନଵାନାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ବାମ ହାତ ଉପରେ ଉଠାଇ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କଥା କହିଲେ: 'ଦେବୀ, ମୁଁ ଜାଣିଛି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।'
ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପରାଧୀନେନ ଵୈ ମଯା । ମହିଷୋ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ନ ଜାନାତି ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ
ତଥାପି, ମୁଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଥିବାରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର; ମହିଷ ମୂଢ଼ ମନ, ସେ ପ୍ରିୟ ଅପ୍ରିୟ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ତଦଗ୍ରେ ନୈଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ହିତଂ ଚୈଵାପ୍ରିଯଂ ମଯା । ମର୍ତଵ୍ଯଂ ଵୀରଧର୍ମେଣ ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ଭଵେତ୍
ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଉପକାରୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବି ନାହିଁ; ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ ହେଉ, ମୁଁ ବୀର ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି।
ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ଧିପୌରୁଷମନର୍ଥକମ୍ । ପତନ୍ତି ଦାନଵାସ୍ତୂର୍ଣଂ ତଵ ବାଣହତା ଭୁଵି
ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନି, ମାନବ ପ୍ରୟାସକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବି; ଦାନବମାନେ ତୁମ ବାଣ ଆଘାତରେ ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରେ ପଡିଯାଉଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସ ଚକାର ଦାନଵୋତ୍ତମଃ । ଦେଵୀ ଚିଚ୍ଛେଦ ତାନ୍ବାଣୈରପ୍ରାପ୍ତାଂସ୍ତୁ ନିଜାନ୍ତିକେ
ଏଭଳି କହି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ; ଦେବୀ ନିଜ ବାଣରେ ସେଗୁଡିକୁ ନିଜ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ କାଟିଦେଲେ।
ଅନ୍ଯୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ତୂର୍ଣମସିଲୋମାନମାଶୁଗୈଃ । ଵୀକ୍ଷିତାମରସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ କୋପପୂର୍ଣାନନା ତଦା
ଅନ୍ୟ ତୀବ୍ର ବାଣରେ, ଦେବୀ ତୁରନ୍ତ ଅସିଲୋମାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁକୁ ଦେଖି ଦେବମାନେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
ଶୁଶୁଭେ ଦାନଵଃ କାମଂ ବାଣୈର୍ଵିଦ୍ଧତନୁଃ କିଲ । ସ୍ରଵଦ୍ରୁଧିରଧାରଃ ସ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲଃ କିଂଶୁକୋ ଯଥା
ଦାନବ ଶର ଆଘାତରେ ଶରୀର ରକ୍ତ ଝରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଅସିଲୋମା ଗଦାଂ ଗୁର୍ଵୀଂ ଲୌହୀମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵେଗତଃ । ଦୁଦ୍ରାଵ ଚଣ୍ଡିକାଂ କୋପାତ୍ସିଂହଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଜଘାନ ହ
ଅସିଲୋମା ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ଗଦା ଉଠାଇ, ତୀବ୍ର ରୋଷରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ଧାଇଗଲେ, ଶିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ।
ସିଂହୋଽପି ନଖରାଘାତୈସ୍ତଂ ଦଦାର ଭୁଜାନ୍ତରେ । ଅଗଣଯ୍ଯ ଗଦାଘାତଂ କୃତଂ ତେନ ବଲୀଯସା
ଶିଂହ ନଖର ଆଘାତରେ ସେକୁ ଭୁଜା ମଧ୍ୟରେ ଫାଟିଦେଲା; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ଆଘାତକୁ ଅଗଣାଇଲା।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ତରସା ଦୈତ୍ଯୋ ଗଦାପାଣିଃ ସୁଦାରୁଣଃ । ସିଂହମୂର୍ଧ୍ନି ସମାରୁହ୍ଯ ଜଘାନ ଗଦଯାମ୍ବିକାମ୍
ଦାନବ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଉଡି, ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ଶିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଚଢ଼ି, ଗଦାରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।