ଵିଷ୍ଣୁକର୍ଣମଲୋଦ୍ଭୂତୌ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ମହାବଲୌ ଚ ତୌ ଦୈତ୍ଯୌ ଵିଵୃଦ୍ଧୌ ସାଗରେ ଜଲେ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାନର ମେଳୁରୁ ଦୁଇ ଦାନବ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେତ୍ୟ, ସାଗର ଜଳରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
କ୍ରୀଡମାନୌ ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ଵିଚରନ୍ତାଵିତସ୍ତତଃ । ତାଵେକଦା ମହାକାଯୌ କ୍ରୀଡାସକ୍ତୌ ମହାର୍ଣଵେ
ସେଠାରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା, ସାଗରରେ ଖେଳିବା ଓ ଘୁରିବାରେ ଲାଗି ରହିଲେ, ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ଥିଲେ।
ଚିନ୍ତାମଵାପତୁଶ୍ଚିତ୍ତେ ଭ୍ରାତରାଵିଵ ସଂସ୍ଥିତୌ । ନାକାରଣଂ ଭଵେତ୍କାର୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଷା ପରମ୍ପରା
ସେମାନେ ଭାଇମାନେ ପରି ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'କୌଣସି କାମ କାରଣ ବିନା ହୁଏନାହିଁ; ଏହି ନିୟମ ସବୁଠାରେ ଲାଗୁ ହୁଏ।'
ଆଧେଯଂ ତୁ ଵିନାଧାରଂ ନ ତିଷ୍ଠତି କଥଞ୍ଚନ । ଆଧାରାଧେଯଭାଵସ୍ତୁ ଭାତି ନୋ ଚିତ୍ତଗୋଚରଃ
ଆଧାର ବିନା ଆଧେୟ କେବେ ଟିକିପାରେ ନାହିଁ; ଆଧାର ଓ ଆଧେୟର ସମ୍ପର୍କ ମନରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏନାହିଁ।
କ୍ଵ ତିଷ୍ଠତି ଜଲଂ ଚେଦଂ ସୁଖରୂପଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍ । କେନ ସୃଷ୍ଟଂ କଥଂ ଜାତଂ ମଗ୍ନାଵାଵାଞ୍ଜଲେ ସ୍ଥିତୌ
ଏହି ସୁଖଦାୟକ ଓ ବିସ୍ତୃତ ପାଣି କେଉଁଠି ଅଛି? ଏହାକୁ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, କିପରି ଏହା ହେଲା? ଏହାରେ ବିଲିନ ହେଇ ମଧ୍ୟ ଆମେ କିପରି ତେରି ରହିଛୁ?
ଆଵାଂ ଵା କଥମୁତ୍ପନ୍ନୌ କେନ ଵୋତ୍ପାଦିତାଵୁଭୌ । ପିତରୌ କ୍ଵେତି ଵିଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ତି କାମଂ ତଥାଵଯୋଃ
ଆମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲୁ, କିଏ ଆମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା? ଆମ ପିତାମାତା କେଉଁଠି? ଏହା ବିଷୟରେ ଆମ ପାଖରେ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ କାମଯମାନୌ ତୌ ଜଗ୍ମତୁର୍ନ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଉଵାଚ କୈଟଭସ୍ତତ୍ର ମଧୁଂ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତଂ ଜଲେ
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ତର ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ସେଠାରେ କୈଟଭ ଜଳରେ ପାଖରେ ଥିବା ମଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୈଟଭ ଉଵାଚ ମଧୋ ଵାମତ୍ର ସଲିଲେ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ତିର୍ମହାବଲା । ଵର୍ତତେ ଭ୍ରାତରଚଲା କାରଣଂ ସା ହି ମେ ମତା
କୈଟଭ କହିଲେ: ମଧୁ, ଏହି ପାଣିରେ ରହିପାରିବାର ଶକ୍ତି ଏକ ବଡ଼ ଓ ଅଚଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହେଉଛି। ଭାଇ, ମୋ ମତରେ ଏହା ହେଉଛି ତାହାର କାରଣ।
ତଯା ତତମିଦଂ ତୋଯଂ ତଦାଧାରଂ ଚ ତିଷ୍ଠତି । ସା ଏଵ ପରମା ଦେଵୀ କାରଣଞ୍ଚ ତଥାଵଯୋଃ
ସେଇ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ପାଣି ସମସ୍ତଂକୁ ଆବୃତ କରିଛି, ଏବଂ ସେଉଁଠି ଏହାର ଆଧାର। ସେଉଁଠି ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ ଓ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କାରଣ।
ଏଵଂ ଵିବୁଧ୍ଯମାନୌ ତୌ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୌ ଯଦାସୁରୌ । ତଦାକାଶେ ଶ୍ରୁତଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଵାଗ୍ବୀଜଂ ସୁମନୋହରମ୍
ଏଭଳି ସେମାନେ ବୁଝିପାରି, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷର ଶୁଣିଲେ।
ଗୃହୀତଂ ଚ ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତସ୍ଯାଭ୍ଯାସୋ ଦୃଢଃ କୃତଃ । ତଦା ସୌଦାମନୀ ଦୃଷ୍ଟା ତାଭ୍ଯାଂ ଖେ ଚୋତ୍ଥିତା ଶୁଭା
ତାପରେ, ସେମାନେ ସେଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଧରି ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୁଭ ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଵିଚାରିତଂ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରୋଽଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତଥା ଧ୍ଯାନମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଗଗନେ ସଗୁଣଂ କିଲ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଭାବିଲେ: 'ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମନ୍ତ୍ର, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ଏଭଳି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଧ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ।
ନିରାହାରୌ ଜିତାତ୍ମାନୌ ତନ୍ମନସ୍କୌ ସମାହିତୌ । ବଭୂଵତୁର୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯୈଵଂ ଜପଧ୍ଯାନପରାଯଣୌ
ଉପବାସରେ ରହି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ।
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ତାଭ୍ଯାଂ ତପ୍ତଂ ମହତ୍ତପଃ । ପ୍ରସନ୍ନା ପରମା ଶକ୍ତିର୍ଜାତା ସା ପରମା ତଯୋଃ
ଏଭଳି, ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ମହାତପସ୍ୟା କଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଖିନ୍ନୌ ତୌ ଦାନଵୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପସେ କୃତନିଶ୍ଚଯୌ । ତଯୋରନୁଗ୍ରହାର୍ଥାଯ ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଏକ ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ଵରଂ ଵାଂ ଵାଞ୍ଛିତଂ ଦୈତ୍ଯୌ ବ୍ରୂତଂ ପରମସମ୍ମତମ୍ । ଦଦାମି ପରିତୁଷ୍ଟାସ୍ମି ଯୁଵଯୋସ୍ତପସା କିଲ
ହେ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ମନପସନ୍ଦ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ। ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଛି, ଏହା ଦେଇବି।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଵାଣୀଂ ଦାନଵାଵୂଚତୁସ୍ତଦା । ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ମରଣଂ ଦେଵି ଵରଂ ନୌ ଦେହି ସୁଵ୍ରତେ
ସୂତ କହିଲେ: ସେଇ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରିବୁ, ସେତେବେଳେ ମାତ୍ର ଆମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।'
ଵାଗୁଵାଚ ଵାଞ୍ଛିତଂ ମରଣଂ ଦୈତ୍ଯୌ ଭଵେଦ୍ଵା ମତ୍ପ୍ରସାଦତଃ । ଅଜେଯୌ ଦେଵଦୈତ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରୌ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସ୍ୱର କହିଲା: ମୋର କୃପାରେ, ହେ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଚାହିବ, ସେତେବେଳେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ। ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଅଜୟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ଦତ୍ତଵରୌ ଦେଵ୍ଯା ଦାନଵୌ ମଦଦର୍ପିତୌ । ଚକ୍ରତୁଃ ସାଗରେ କ୍ରୀଡାଂ ଯାଦୋଗଣସମନ୍ଵିତୌ
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ସେମାନେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରରେ ଅନେକ ଜଳଚର ସହିତ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କାଲେନ କିଯତା ଵିପ୍ରା ଦାନଵାଭ୍ଯାଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମାସନଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ମୁଦିତାଵାସ୍ତାଂ ଯୁଦ୍ଧକାମୌ ମହାବଲୌ । ତମୂଚତୁସ୍ତଦା ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ନୌ ଦେହି ସୁଵ୍ରତ
ସେଉଁଠି, ସେମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଇ, କହିଲେ: 'ହେ ସୁବ୍ରତ, ଆମ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।'
ନୋଚେତ୍ପଦ୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ମାଚିରମ୍ । ଯଦି ତ୍ଵଂ ନିର୍ବଲଶ୍ଚାସି କ୍ଵ ଯୋଗ୍ଯଂ ଶୁଭମାସନମ୍
ନହେଲେ, ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ି ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ଚାଲିଯାଅ। ଯଦି ତୁମେ ଅଶକ୍ତ, ତେବେ ଏହି ଶୁଭାସନରେ ତୁମର କଣ ଅଧିକାର?
ଵୀରଭୋଗ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଥାନଂ କାତରୋଽସି ତ୍ଯଜାଶୁ ଵୈ । ତଯୋରିତି ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତାମାପ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଏଠାରେ ସାହସୀମାନେ ରହିବା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ, ତୁମେ କାହିଁକି ଡରୁଛ? ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଅ! ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା ଆସିଗଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ବଲିନୌ ଵୀରୌ କିଂ କରୋମୀତି ତାପସଃ । ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟସ୍ତଦା ତସ୍ଥୌ ଚିନ୍ତଯନ୍ମନସା ତଦା
ସେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାପସ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇ, ସେ ମନେମନେ ଭାବୁଥିଲେ ଏବଂ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରବୋଧଃ ସୂତ ଉଵାଚ ତୌ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲିନୌ ବ୍ରହ୍ମା ତଦୋପାଯାନଚିନ୍ତଯତ୍ । ସାମଦାନଭିଦାଦୀଂଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧାନ୍ତାନ୍ସର୍ଵତନ୍ତ୍ରଵିତ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ସେ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଭାବିଲେ—ମିଳନ, ଉପହାର, ଭାଗବାଣ୍ଟିବା ଏବଂ ବଳପ୍ରୟୋଗ, ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ସଂଘର୍ଷ ଶେଷ କରିବା ଉପାୟ ସେ ଜାଣିଥିଲେ।
ନ ଜାନେଽହଂ ବଲଂ ନୂନମେତଯୋର୍ଵା ଯଥାତଥମ୍ । ଅଜ୍ଞାତେ ତୁ ବଲେ କାମଂ ନୈଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ମୁଁ ଏମାନଙ୍କର ସଠିକ୍ ଶକ୍ତି କେତେ ଅଛି ଜାଣେନି; ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ଅଜଣା ରହେ, ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ବୁଦ୍ଧିମତା ନୁହେଁ।
ସ୍ତୁତିଂ କରୋମି ଚେଦଦ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟଯୋର୍ମଦମତ୍ତଯୋଃ । ପ୍ରକାଶିତଂ ଭଵେନ୍ନୂନଂ ନିର୍ବଲତ୍ଵଂ ମଯା ସ୍ଵଯମ୍
ଯଦି ଆଜି ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ, ଅହଂକାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବି, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଦୁର୍ବଳତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଯିବ।
ଵଧିଷ୍ଯତି ତଦୈକୋଽପି ନିର୍ବଲତ୍ଵେ ପ୍ରକାଶିତେ । ଦାନଂ ନୈଵାଦ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯଂ ଵା ଭେଦଃ କାର୍ଯୋ ମଯା କଥମ୍
ମୋ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୋତେ ମାରିଦେବେ; ଏବେ ଦାନ କିମ୍ବା ମିଳନ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ—ମୁଁ କିପରି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବି?
ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରବୋଧଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଶେଷେ ସୁପ୍ତଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଦୁଃଖହା ସ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆଜି ମୁଁ ଶେଷ ଉପରେ ଶୋଇଥିବା, ଚାରିଭୁଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଗାଇବି; ସେ ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ପଦ୍ମନାଲଗତୋଽବ୍ଜଜଃ । ଜଗାମ ଶରଣଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମନସା ଦୁଃଖନାଶକମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଦୁଃଖ ନାଶକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।