ଋଷଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଵେତାଲାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ଜଯ ଦେଵୀତି ଚାମ୍ବିକେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଋଷି, ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ, ୱେତାଳ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ବାରମ୍ବାର 'ବିଜୟ ହେଉ, ଦେବୀ!' ଏବଂ 'ଅମ୍ବିକେ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଅସିଲୋମବିଡାଲାଖ୍ଯଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତୌ ତଯା ନିହତୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହିଷୋ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୈତେଯାଂସ୍ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ମହାବଲାନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହିଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ପଠାଇଲେ।
ଅସିଲୋମବିଡାଲାଖ୍ଯପ୍ରମୁଖାନ୍ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାନ୍ । ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତାନ୍ସାଯୁଧାନ୍ସପରିଚ୍ଛଦାନ୍
ସେ ଅସିଲୋମ ଏବଂ ବିଡାଳଙ୍କୁ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ବଡ଼ ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ଅଗ୍ରଣୀ ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ପଠାଇଲେ।
ତେ ତତ୍ର ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵୀଂ ସିଂହସ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଖଡ୍ଗଖେଟକଧାରିଣୀମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଦେବୀ ସିଂହାସନେ ବସିଛନ୍ତି, ଅଠାରଟି ହାତରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ଧରିଛନ୍ତି।
ଅସିଲୋମାଗ୍ରତୋ ଗତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ । ଵିନଯାଵନତଃ ଶାନ୍ତୋ ଦେଵୀଂ ଦୈତ୍ଯଵଧୋଦ୍ଯତାମ୍
ଅସିଲୋମ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଇ, ବିନୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ।
ଅସିଲୋମୋଵାଚ ଦେଵି ବ୍ରୂହି ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ କିମର୍ଥମିହ ସୁନ୍ଦରି । ଆଗତାସି କିମର୍ଥଂ ଵା ହଂସି ଦୈତ୍ଯାନ୍ନିରାଗସଃ
ଅସିଲୋମ କହିଲେ: ଦେବୀ, ସତ୍ୟ କହ, ଏଠି କାହିଁକି ଆସିଛ? ସୁନ୍ଦରୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦୋଷ ନଥିବା ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ମାରୁଛ?
କାରଣଂ କଥଯାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ସନ୍ଧିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । କାଞ୍ଚନଂ ମଣିରତ୍ନାନି ଭାଜନାନି ଵରାଣି ଚ
ଆଜି ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରିବି। ସୁନ୍ଦରୀ, ସୁନା, ମଣି, ରତ୍ନ, ପାତ୍ର ଓ ଆଉ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ଦେବି।
ଯାନୀଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ ଗହୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛ ମା ଚିରମ୍ । କିମର୍ଥଂ ଯୁଦ୍ଧକାମାସି ଦୁଃଖସନ୍ତାପଵର୍ଧନମ୍
ବରାରୋହିଣୀ, ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଚାହଁ, ନେଇ ଦେଖ, ଦେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ବଢ଼ାଏ?
କଥଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵସୁଖାପହମ୍ । କୋମଲେଽତୀଵ ତେ ଦେହେ ପୁଷ୍ପଘାତାସହେ ଭୃଶମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ତୁମ ଦେହ ଏତେ ସୁକୁମାର, ଫୁଲର ଛୁଆଁ ବି ଅସହ୍ୟ।
କିମର୍ଥଂ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ପାତାନ୍ସହସୀତି ଵିସିସ୍ମିଯେ । ଚାତୁର୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ଶାନ୍ତିଃ ସତତଂ ସୁଖସେଵନମ୍
ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ରର ଆଘାତ ସହୁଛ? ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି। ଚତୁର୍ୟତାର ଫଳ ହେଉଛି ଶାନ୍ତି ଓ ସଦା ସୁଖର ଉପଭୋଗ।
ତତ୍କିମର୍ଥଂ ଦୁଃଖହେତୁଂ ସଂଗ୍ରାମଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ସଂସାରେଽତ୍ର ସୁଖଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ହେଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖର କାରଣ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖକୁ ଧରିବା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ—ଏହି ହେଉଛି ନିୟମ।
ତତ୍ସୁଖଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯପ୍ରଭେଦତଃ । ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ସୁଖଂ ନିତ୍ଯମନିତ୍ଯଂ ଭୋଗଜଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ସୁଖ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଭେଦରେ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନିତ୍ୟ ସୁଖ, ଭୋଗରୁ ମିଳୁଥିବା ସୁଖ ଅନିତ୍ୟ।
ନାଶାତ୍ମକଂ ତୁ ତତ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଚିନ୍ତକୈଃ । ସୌଗତାନାଂ ମତଂ ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵୀକରୋଷି ଵରାନନେ
ଯାହା ନଶ୍ୱର, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଭାବିଲେ। ବରାନନେ, ଯଦି ତୁମେ ବୌଦ୍ଧମତ ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ—
ତଥାପି ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍ । ପରଲୋକସ୍ଯ ସନ୍ଦେହୋ ଯଦି ତେଽସ୍ତି କୃଶୋଦରି
ତଥାପି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅତି ଉତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। କୃଶୋଦରୀ, ଯଦି ପରଲୋକ ବିଷୟରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଅଛି—
ସ୍ଵର୍ଗଭୋଗପରା ନିତ୍ଯଂ ଭଵ ଭାମିନି ଭୂତଲେ । ଅନିତ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ଦେହେ ଜ୍ଞାତ୍ଵେତି ସୁକୃତଂ ଚରେତ୍
ମନୋହରିଣୀ, ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ଉପଭୋଗରେ ଲଗି ରୁହ। ଦେହର ଯୁବାବସ୍ଥା ଅସ୍ଥାୟୀ ଅଟେ ବୋଲି ଜାଣି, ଭଲ କାମ କର।
ପରୋପତାପନଂ କାର୍ଯଂ ଵର୍ଜନୀଯଂ ସଦା ବୁଧୈଃ । ଅଵିରୋଧେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମସେଵନମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ପାଇବା ଦେଇଥିବା କାମକୁ ଛାଡି ଦେବା ଉଚିତ। ଝଞ୍ଝା ନ କରି, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣି ମତିଂ ଧର୍ମେ ସଦା କୁରୁ । ଅପରାଧଂ ଵିନା ଦୈତ୍ଯାନ୍କସ୍ମାନ୍ମାରଯସେଽମ୍ବିକେ
ତେଣୁ, ଶୁଭା, ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗା। ମାଆ, ଦେତ୍ୟମାନେ କିଛି ଅପରାଧ କରିନଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ତୁମେ ସେମାନେକୁ ମାରୁଛ?
ଦଯାଧର୍ମୋଽସ୍ଯ ଦେହୋଽସ୍ତି ସତ୍ଯେ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦଯା ତଥା ସତ୍ଯଂ ରକ୍ଷଣୀଯଂ ସଦା ବୁଧୈଃ
ଏହି ଦେହର ମୂଳ ଗୁଣ ହେଉଛି ଦୟା, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ତଥା ସତ୍ୟରେ ନିର୍ବାହିତ ଅଟେ। ତେଣୁ, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
କାରଣଂ ଵଦ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦାନଵାନାଂ ଵଧେ ତଵ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ମହାବାହୋ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତା
ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବାର କାରଣ କହ। ଦେବୀ କହିଲେ: ବଳବାନ, ତୁମେ ପଚାରିଛ, ମୁଁ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ତଦହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହନନେ ଚ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଵିଚରାମି ସଦା ଦୈତ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହାର କାରଣ ଓ ମାରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି। ଦେତ୍ୟ, ମୁଁ ସବୁ ଲୋକରେ ସଦା ଘୁଞ୍ଚିବା କରେ।
ନ୍ଯାଯାନ୍ଯାଯୌ ଚ ଭୂତାନାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସାକ୍ଷିରୂପିଣୀ । ନ ମେ କଦାପି ଭୋଗେଚ୍ଛା ନ ଲୋଭୋ ନ ଚ ଵୈରିତା
ମୁଁ ସବୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖିବା ସାକ୍ଷୀ ଅଟେ। ମୋତେ କେବେ ଉପଭୋଗର ଇଚ୍ଛା, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁତା ନାହିଁ।
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଵିଚରାମ୍ଯତ୍ର ସଂସାରେ ସାଧୁରକ୍ଷଣମ୍ । ଵ୍ରତମେତତ୍ତୁ ନିଯତଂ ପାଲଯାମି ନିଜଂ ସଦା
ଧର୍ମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରେ, ସଜ୍ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ। ଏହା ମୋର ସଦା ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ସଦା ପାଳନ କରେ।
ସାଧୂନାଂ ରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯଂ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଯେଽପ୍ଯସାଧଵଃ । ଵେଦସଂରକ୍ଷଣଂ କାର୍ଯମଵତାରୈରନେକଶଃ
ସଜ୍ଜନମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ, ଅସଜ୍ଜନମାନେକୁ ମାରିବା ଉଚିତ। ବେଦକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯୁଗେ ଯୁଗେ ତାନେଵାହମଵତାରାନ୍ବିଭର୍ମି ଚ । ମହିଷସ୍ତୁ ଦୁରାଚାରୋ ଦେଵାନ୍ଵୈ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ମୁଁ ସେହି ଅବତାରଗୁଡିକୁ ନେଇଥାଏ। ମହିଷ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ହୋଇ, ଦେବମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ଭୋଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ମି ରାକ୍ଷସାଧୁନା । ତଂ ହନିଷ୍ଯେ ଦୁରାଚାରଂ ସୁରଶତ୍ରୁଂ ମହାବଲମ୍
ଏହା ଜାଣି, ମୁଁ ତାହାର ବଧ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଧର୍ମିକ ରାକ୍ଷସ। ମୁଁ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ, ଦେବମାନେର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବି।
ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ କାମଂ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯମେତଦୁଦାହୃତମ୍ । ବ୍ରୂହି ଵା ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ରାଜାନଂ ମହିଷୀସୁତମ୍
ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଅ କିମ୍ବା ରୁହ; ଏହା ସତ୍ୟ କଥା। କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାଜା, ମହିଷର ପୁଅକୁ କହ।
କିମନ୍ଯାନ୍ ପ୍ରେଷଯସ୍ଯତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ । ସନ୍ଧିଞ୍ଚେତ୍କର୍ତୁମିଚ୍ଛାସ୍ତି ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ମଯା ସହ
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଏଠାକୁ ପଠାଉଛ କାହିଁକି? ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯଦି ତୁମର ରାଜା ମୋ ସହ ସମ୍ମିଳନ ଚାହେ, ତେବେ ସନ୍ଧି କର।
ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପାତାଲଂ ଵୈରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଥାସୁଖମ୍ । ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତୁ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଧୃତଂ ଜିତ୍ଵା ରଣେ ସୁରାନ୍ । ତଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଯାନ୍ତୁ ପାତାଲଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁତା ଛାଡି, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପାତାଳକୁ ଯାଉ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେଠାରୁ ନିଆଯାଇଥିବା ଦେବୀୟ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଫେରାଇ ଦେଇ, ପାତାଳକୁ ଯାଉ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦେଵ୍ଯା ଅସିଲୋମା ପୁରଃସ୍ଥିତଃ । ବିଡାଲାଖ୍ଯଂ ମହାଵୀରଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅସିଲୋମା ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ବେଳେ, ବିଡାଳ ନାମକ ମହାବୀରକୁ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ପଚାରିଲେ।
ଅସିଲୋମୋଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ତେଽଦ୍ଯ ବିଡାଲାଖ୍ଯ ଭଵାନ୍ଯା କଥିତଂ ଚ ଯତ୍ । ଏଵଂ ଗତେ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଗ୍ରହଃ ସନ୍ଧିରେଵ ଵା
ଅସିଲୋମା କହିଲେ: ବିଡାଳ, ତୁମେ ଆଜି ଭବାନୀଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣିଛ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯୁଦ୍ଧ କି ସନ୍ଧି, କଣ କରିବା ଉଚିତ?