ବଭୁସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତତ୍ର କିଂଶୁକା ଇଵ ପୁଷ୍ପିଣଃ । ଶିଲୀମୁଖକ୍ଷତାଃ ସର୍ଵେ ଵସନ୍ତେ ଚ ଵନେ ରଣେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବଭୂଵ ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ତାମ୍ରେଣ ସହ ସଂଯୁଗେ । ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵା ଯେ ପ୍ରେକ୍ଷକାଃ ସ୍ଥିତାଃ
ତାମ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ଦେଖୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅତିଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାମ୍ରୋ ମୁସଲମାଦାଯ ଲୋହଜଂ ଦାରୁଣଂ ଦୃଢମ୍ । ଜଘାନ ମସ୍ତକେ ସିଂହଂ ଜହାସ ଚ ନନର୍ଦ ଚ
ତାମ୍ର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭାରୀ ଲୋହାର ମୁସଳ ନେଇ, ସିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲେ, ହସି ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ନର୍ଦମାନଂ ତଦା ତଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ରୁଷାନ୍ଵିତା । ଖଡ୍ଗେନ ଶିତଧାରେଣ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସତ୍ଵରା
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ଦେବୀ ତୀବ୍ର ଧାର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଛିନ୍ନେ ଶିରସି ତାମ୍ରସ୍ତୁ ଵିଶୀର୍ଷୋ ମୁସଲୀ ବଲୀ । ବଭ୍ରାମ କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ତୁ ପପାତ ରଣମସ୍ତକେ
ମୁଣ୍ଡ କଟିଯିବା ପରେ, ମୁଣ୍ଡହୀନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତାମ୍ର କିଛି ଖଣ୍ଡ ଦୌଡ଼ିଲେ, ପରେ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପତିତଂ ତାମ୍ରମାଲୋକ୍ଯ ଚିକ୍ଷୁରାଖ୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ଖଡ୍ଗମାଦାଯ ତରସା ଦୁଦ୍ରାଵ ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି
ତାମ୍ରକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଚିକ୍ଷୁର ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ତଳୱାର ନେଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଦିଗରେ ଧାଉଡ଼ିଲେ।
ଭଗଵତ୍ଯପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଖଡ୍ଗପାଣିମୁପାଗତମ୍ । ଦାନଵଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈର୍ଜଘାନ ତରସା ରଣେ
ଭଗବତୀ ତାଙ୍କୁ ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବକୁ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ।
ଏକେନ ପାତିତଂ ଖଡ୍ଗଂ ଦ୍ଵିତୀଯେନ ତୁ ତତ୍କରଃ । କଣ୍ଠାଚ୍ଚ ମସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ କୃନ୍ତିତଂ ଚାପରୈଃ ଶରୈଃ
ଏକ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଖସିଗଲା, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣରେ ହାତ କଟିଗଲା; ଅନ୍ୟ ବାଣଗୁଡିକରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଗଳାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଗଲା।
ଏଵଂ ତୌ ନିହତୌ କୂରୌ ରାକ୍ଷସୌ ରଣଦୁର୍ମଦୌ । ଭଗ୍ନଂ ସୈନ୍ଯଂ ତଯୋସ୍ତୂର୍ଣଂ ଦିକ୍ଷୁ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତମାନସମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ସେମାନଙ୍କର ସେନା ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଭୟରେ ହୃଦୟ କପିଉଠି ସମସ୍ତେ ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲେ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ନିହତୌ ରଣେ । ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ମୁଦା ଚକ୍ରୁର୍ଜଯଶବ୍ଦଂ ନଭଃସ୍ଥିତାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ; ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି କଲେ।
ଋଷଯୋ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଵେତାଲାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ । ଊଚୁସ୍ତେ ଜଯ ଦେଵୀତି ଚାମ୍ବିକେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଋଷି, ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ, ୱେତାଳ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ବାରମ୍ବାର 'ବିଜୟ ହେଉ, ଦେବୀ!' ଏବଂ 'ଅମ୍ବିକେ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଅସିଲୋମବିଡାଲାଖ୍ଯଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତୌ ତଯା ନିହତୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହିଷୋ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୈତେଯାଂସ୍ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ମହାବଲାନ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମହିଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ପଠାଇଲେ।
ଅସିଲୋମବିଡାଲାଖ୍ଯପ୍ରମୁଖାନ୍ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାନ୍ । ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଯୁକ୍ତାନ୍ସାଯୁଧାନ୍ସପରିଚ୍ଛଦାନ୍
ସେ ଅସିଲୋମ ଏବଂ ବିଡାଳଙ୍କୁ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ବଡ଼ ସେନା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ, ଅଗ୍ରଣୀ ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ପଠାଇଲେ।
ତେ ତତ୍ର ଦଦୃଶୁର୍ଦେଵୀଂ ସିଂହସ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଖଡ୍ଗଖେଟକଧାରିଣୀମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଦେବୀ ସିଂହାସନେ ବସିଛନ୍ତି, ଅଠାରଟି ହାତରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ଧରିଛନ୍ତି।
ଅସିଲୋମାଗ୍ରତୋ ଗତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ହସନ୍ନିଵ । ଵିନଯାଵନତଃ ଶାନ୍ତୋ ଦେଵୀଂ ଦୈତ୍ଯଵଧୋଦ୍ଯତାମ୍
ଅସିଲୋମ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଇ, ବିନୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ।
ଅସିଲୋମୋଵାଚ ଦେଵି ବ୍ରୂହି ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ କିମର୍ଥମିହ ସୁନ୍ଦରି । ଆଗତାସି କିମର୍ଥଂ ଵା ହଂସି ଦୈତ୍ଯାନ୍ନିରାଗସଃ
ଅସିଲୋମ କହିଲେ: ଦେବୀ, ସତ୍ୟ କହ, ଏଠି କାହିଁକି ଆସିଛ? ସୁନ୍ଦରୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦୋଷ ନଥିବା ଦାଇତ୍ୟମାନୋକୁ ମାରୁଛ?
କାରଣଂ କଥଯାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ସନ୍ଧିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । କାଞ୍ଚନଂ ମଣିରତ୍ନାନି ଭାଜନାନି ଵରାଣି ଚ
ଆଜି ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରିବି। ସୁନ୍ଦରୀ, ସୁନା, ମଣି, ରତ୍ନ, ପାତ୍ର ଓ ଆଉ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ଦେବି।
ଯାନୀଚ୍ଛସି ଵରାରୋହେ ଗହୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛ ମା ଚିରମ୍ । କିମର୍ଥଂ ଯୁଦ୍ଧକାମାସି ଦୁଃଖସନ୍ତାପଵର୍ଧନମ୍
ବରାରୋହିଣୀ, ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଚାହଁ, ନେଇ ଦେଖ, ଦେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ବଢ଼ାଏ?
କଥଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵସୁଖାପହମ୍ । କୋମଲେଽତୀଵ ତେ ଦେହେ ପୁଷ୍ପଘାତାସହେ ଭୃଶମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ତୁମ ଦେହ ଏତେ ସୁକୁମାର, ଫୁଲର ଛୁଆଁ ବି ଅସହ୍ୟ।
କିମର୍ଥଂ ଶସ୍ତ୍ରସମ୍ପାତାନ୍ସହସୀତି ଵିସିସ୍ମିଯେ । ଚାତୁର୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ଶାନ୍ତିଃ ସତତଂ ସୁଖସେଵନମ୍
ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ରର ଆଘାତ ସହୁଛ? ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି। ଚତୁର୍ୟତାର ଫଳ ହେଉଛି ଶାନ୍ତି ଓ ସଦା ସୁଖର ଉପଭୋଗ।
ତତ୍କିମର୍ଥଂ ଦୁଃଖହେତୁଂ ସଂଗ୍ରାମଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି । ସଂସାରେଽତ୍ର ସୁଖଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ହେଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖର କାରଣ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି ସଂସାରରେ ସୁଖକୁ ଧରିବା ଓ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ—ଏହି ହେଉଛି ନିୟମ।
ତତ୍ସୁଖଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯପ୍ରଭେଦତଃ । ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ସୁଖଂ ନିତ୍ଯମନିତ୍ଯଂ ଭୋଗଜଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ସୁଖ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଭେଦରେ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନିତ୍ୟ ସୁଖ, ଭୋଗରୁ ମିଳୁଥିବା ସୁଖ ଅନିତ୍ୟ।
ନାଶାତ୍ମକଂ ତୁ ତତ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଚିନ୍ତକୈଃ । ସୌଗତାନାଂ ମତଂ ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵୀକରୋଷି ଵରାନନେ
ଯାହା ନଶ୍ୱର, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଭାବିଲେ। ବରାନନେ, ଯଦି ତୁମେ ବୌଦ୍ଧମତ ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ—
ତଥାପି ଯୌଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍ । ପରଲୋକସ୍ଯ ସନ୍ଦେହୋ ଯଦି ତେଽସ୍ତି କୃଶୋଦରି
ତଥାପି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅତି ଉତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। କୃଶୋଦରୀ, ଯଦି ପରଲୋକ ବିଷୟରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଅଛି—
ସ୍ଵର୍ଗଭୋଗପରା ନିତ୍ଯଂ ଭଵ ଭାମିନି ଭୂତଲେ । ଅନିତ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ଦେହେ ଜ୍ଞାତ୍ଵେତି ସୁକୃତଂ ଚରେତ୍
ମନୋହରିଣୀ, ଏଠାରେ ଥିବାବେଳେ ସଦା ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ଉପଭୋଗରେ ଲଗି ରୁହ। ଦେହର ଯୁବାବସ୍ଥା ଅସ୍ଥାୟୀ ଅଟେ ବୋଲି ଜାଣି, ଭଲ କାମ କର।
ପରୋପତାପନଂ କାର୍ଯଂ ଵର୍ଜନୀଯଂ ସଦା ବୁଧୈଃ । ଅଵିରୋଧେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମସେଵନମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ପାଇବା ଦେଇଥିବା କାମକୁ ଛାଡି ଦେବା ଉଚିତ। ଝଞ୍ଝା ନ କରି, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣି ମତିଂ ଧର୍ମେ ସଦା କୁରୁ । ଅପରାଧଂ ଵିନା ଦୈତ୍ଯାନ୍କସ୍ମାନ୍ମାରଯସେଽମ୍ବିକେ
ତେଣୁ, ଶୁଭା, ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମରେ ମନ ଲଗା। ମାଆ, ଦେତ୍ୟମାନେ କିଛି ଅପରାଧ କରିନଥିବାବେଳେ କାହିଁକି ତୁମେ ସେମାନେକୁ ମାରୁଛ?
ଦଯାଧର୍ମୋଽସ୍ଯ ଦେହୋଽସ୍ତି ସତ୍ଯେ ପ୍ରାଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଦଯା ତଥା ସତ୍ଯଂ ରକ୍ଷଣୀଯଂ ସଦା ବୁଧୈଃ
ଏହି ଦେହର ମୂଳ ଗୁଣ ହେଉଛି ଦୟା, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ତଥା ସତ୍ୟରେ ନିର୍ବାହିତ ଅଟେ। ତେଣୁ, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
କାରଣଂ ଵଦ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦାନଵାନାଂ ଵଧେ ତଵ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ମହାବାହୋ କିମର୍ଥମିହ ଚାଗତା
ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବାର କାରଣ କହ। ଦେବୀ କହିଲେ: ବଳବାନ, ତୁମେ ପଚାରିଛ, ମୁଁ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ତଦହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହନନେ ଚ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ଵିଚରାମି ସଦା ଦୈତ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା
ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହାର କାରଣ ଓ ମାରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି। ଦେତ୍ୟ, ମୁଁ ସବୁ ଲୋକରେ ସଦା ଘୁଞ୍ଚିବା କରେ।