ପୁଷ୍ପୈରପି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କିଂ ପୁନର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଭଵାଦୃଶୀନାଂ ଦେହେଷୁ ଦୁନୋତି ମାଲତୀଦଲମ୍
ଫୁଲରେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର କଥା ଅଲଗା। ତୁମ ପରି ଦେହକୁ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରେ।
ଧିଗ୍ଜନ୍ମ ମାନୁଷେ ଲୋକେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମାନୁଜୀଵିନାମ୍ । ଲାଲିତୋଽଯଂ ପ୍ରିଯୋ ଦେହଃ କୃନ୍ତନୀଯଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମଣିଷର ଜନ୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ପ୍ରିୟ ଓ ଲାଡ଼ପ୍ରাপ্ত ଦେହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତୈଲାଭ୍ଯଙ୍ଗୈଃ ପୁଷ୍ପଵାତୈସ୍ତଥା ମିଷ୍ଟାନ୍ନଭୋଜନୈଃ । ପୋଷିତୋଽଯଂ ପ୍ରିଯୋ ଦେହୋ ଘାତନୀଯଃ ପରେଷୁଭିଃ
ତେଲ ମାସାଜ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ବାତାସ, ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷିତ ଏହି ପ୍ରିୟ ଦେହକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରାଯିବ।
ଦେହଂ ଛିତ୍ତ୍ଵାସିଧାରାଭିର୍ଧନଭୃଜ୍ଜାଯତେ ନରଃ । ଧିଗ୍ଧନଂ ଦୁଃଖଦଂ ପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଚାତ୍କିଂ ସୁଖଦଂ ଭଵେତ୍
ତଳୱାରର ଧାରରେ ଦେହକୁ କାଟି ଲୋକ ଧନ ଲାଭ କରେ; କିନ୍ତୁ ଧନ ପ୍ରଥମେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ—ପରେ କେଉଁ ଶୁଖ ମିଳିପାରିବ?
ତ୍ଵମପ୍ଯଜ୍ଞୈଵ ଵାମୋରୁ ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷସେ ଯତଃ । ସୁଖଂ ସମ୍ଭୋଗଜଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଂ ଗୁଣଂ ଵେତ୍ସି ସଙ୍ଗରେ
ହେ ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନୀ ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖିଛ?
ଖଡ୍ଗପାତଂ ଗଦାଘାତଂ ଭେଦନଞ୍ଜ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ମରଣାନ୍ତେ ତୁ ସଂସ୍କାରୋ ଗୋମାଯୁମୁଖକର୍ଷଣମ୍
ଏଠାରେ ତଳୱାରର ଆଘାତ, ଗଦାର ଘା, ଓ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେବଳ ଶବ ସଂସ୍କାର କିମ୍ବା ଗାଈ ଓ ଶିଆଳର ମୁହଁରେ ଟାଣି ନେବା।
ତସ୍ଯୈଵ କଵିଭିର୍ଧୂର୍ତୈଃ କୃତଂ ଚାତୀଵ ଶଂସନମ୍ । ରଣେ ମୃତାନାଂ ସ୍ଵଃପ୍ରାପ୍ତିରର୍ଥଵାଦୋଽସ୍ତି କେଵଲଃ
ଏହା ପାଇଁ କେବଳ ଚତୁର କବିମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବ ବୋଲି କେବଳ କଥା ମାତ୍ର।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛ ଵରାରୋହେ ଯତ୍ର ତେ ରମତେ ମନଃ । ଭଜ ଵା ଭୂପତିଂ ନାଥଂ ହଯାରିଂ ସୁରମର୍ଦନମ୍
ତେଣୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମ ମନ କେଉଁଠି ଖୁସି ହୁଏ, ସେଠିକୁ ଯାଅ। ରାଜାଙ୍କୁ ନାଥ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ଘୋଡ଼ାର ଶତ୍ରୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଜଗଦମ୍ବିକା । କିଂ ମୃଷା ଭାଷସେ ମୂଢ ବୁଦ୍ଧିମାନିଵ ପଣ୍ଡିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦାନବ ଯେତେବେଳେ ଏପରି କହିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମୂର୍ଖ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଭାବରେ ଅସତ୍ୟ କାହିଁକି କହୁଛ?
ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ଜାନାସି ଵିଦ୍ଯାଂ ଚାନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଂ ତଥା । ନ ସେଵିତାସ୍ତ୍ଵଯା ଵୃଦ୍ଧା ନ ଧର୍ମେ ମତିରସ୍ତି ତେ
ତୁମେ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣ ନାହାଁ, ନ ଅନ୍ୱେଷଣର ବିଦ୍ୟା; ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କର ନାହାଁ, ଧର୍ମରେ ତୁମ ମନ ନାହିଁ।
ମୂର୍ଖସେଵାପରୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମୂର୍ଖ ଏଵ ହି । ରାଜଧର୍ମଂ ନ ଜାନାସି କିଂ ବ୍ରଵୀଷି ମମାଗ୍ରତଃ
ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହୁଛୁ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୂର୍ଖ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ରାଜଧର୍ମ ଜାଣ ନାହାଁ—ମୋ ସାମ୍ନାରେ କାହିଁକି କହୁଛ?
ସଂଗ୍ରାମେ ମହିଷଂ ହତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ରୁଧିରକର୍ଦମମ୍ । ଯଶଃସ୍ତମ୍ଭଂ ସ୍ଥିରଂ କୃତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାସୁଖମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ମାରି, ରକ୍ତରେ ଭୂମିକୁ କାଦା କରି, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଯଶସ୍ତମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯିବି।
ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖଦାତାରଂ ଦାନଵଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍ । ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ଦୁରାଚାରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଦାନବକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି; ଯୁଦ୍ଧ କର, ଦୃଢ଼ ହେଉ।
ଜୀଵିତେଚ୍ଛାସ୍ତି ଚେନ୍ମୂଢ ମହିଷସ୍ଯ ତଥା ତଵ । ତଦା ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପାତାଲଂ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ଯଦି ତୁମେ ଓ ମହିଷ ଜୀବନ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ପାତାଳକୁ ଯାଉ।
ମୁମୂର୍ଷା ଯଦି ଵଶ୍ଚିତ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ସତ୍ଵରାଃ । ସର୍ଵାନେଵ ଵଧିଷ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚଯୋଽଯଂ ମମାଧୁନା
ଯଦି ମନରେ ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେବି—ଏହି ମୋର ଏବେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ଦାନଵୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ମୁମୋଚ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ତାଂ ଘନଵୃଷ୍ଟିମିଵାପରାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା ଦାନବ ବର୍ଷା ପରି ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କରିଲା।
ଚିଚ୍ଛେଦ ତସ୍ଯ ସା ବାଣାନ୍ସ୍ଵବାଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତଦା । ଜଘାନ ତଂ ତଥା ଘୋରୈରାଶୀଵିଷସମୈଃ ଶରୈଃ
ସେତେବେଳେ ମାଆ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦାନବର ବାଣକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ବାଣରେ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ପରସ୍ପରଂ ତତ୍ର ବଭୂଵ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦମ୍ । ଗଦଯା ଘାତଯାମାସ ତଂ ରଥାଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକା
ସେଠାରେ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଜଗତ୍ଜନନୀ ତାଙ୍କର ଗଦାରେ ଦାନବକୁ ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଗଦଯାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍ । ମୁହୂର୍ତଦ୍ଵଯମାତ୍ରଂ ତୁ ରଥୋପସ୍ଥ ଇଵାଚଲଃ
ଗଦାର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡିଗଲା, ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥରେ ପଡିଥିବା ମନିଷ୍ୟ ଭଳି ଏକଦମ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ରହିଲା।
ତଂ ତଥା ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମ୍ରଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ । ଆଜଗାମ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି ଚାପଲାତ୍
ତାକୁ ଏଭଳି ଅଚେତନ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ତାମ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହସନ୍ତୀ ପ୍ରାହ ଚଣ୍ଡିକା । ଏହ୍ଯେହି ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯମଲୋକଂ ନଯାମ୍ଯହମ୍
ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଚଣ୍ଡିକା ହସି କହିଲେ, "ଆ, ଆସ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମଲୋକକୁ ନେଇଯିବି।"
କିଂ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସମାଯାତୈରବଲୈଶ୍ଚ ଗତାଯୁଷୈଃ । ମହିଷଃ କିଂ ଗୃହେ ମୂଢଃ କରୋତି ଜୀଵନୋଦ୍ଯମମ୍
"ତୁମେ ଏବଂ ଏହି ଅଶକ୍ତ, ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛ? ମୂର୍ଖ ମହିଷା ଏଉଁ ଘରେ ଲୁଚି ଜୀବନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି କି?"
କିଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ହତୈର୍ମନ୍ଦୈର୍ମମାପି ଵିଫଲଃ ଶ୍ରମଃ । ଅହତେ ମହିଷେ ପାପେ ସୁରଶତ୍ରୌ ଦୁରାତ୍ମନି
"ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ମନ୍ଦ ଏବଂ ମୃତ ଲୋକମାନେ କଣ କାମର? ଯଦି ଅପରାଧୀ, ଦୁଷ୍ଟମନା, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ମହିଷା ଅପରାଜିତ ରହିଯାଏ, ତେବେ ମୋର ଶ୍ରମ ବ୍ୟର୍ଥ।"
ତସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ମହିଷଂ ପ୍ରେଷଯନ୍ତ୍ଵିହ । ପଶ୍ଯେନ୍ମାଂ ସୋଽପି ମନ୍ଦାତ୍ମା ଯାଦୃଶୀଂ ତାଦୃଶୀଂ ସ୍ଥିତାମ୍
"ସେଥିପାଇଁ, ତମେ ଘରକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମହିଷାକୁ ଏଠାକୁ ପଠାଅ। ସେ ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏଭଳି ଦେଖୁନ୍।"
ତାମ୍ରସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ଚକାର ହ । ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି କୋପେନ କର୍ଣାକୃଷ୍ଟଶରାସନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାମ୍ର କ୍ରୋଧରେ କାନକୁ ଧରି ବାଣ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲେ।
ଭଗଵତ୍ଯପି ତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ସମାକୃଷ୍ଯ ଶରାସନମ୍ । ବାଣାନ୍ମୁମୋଚ ତରସା ହନ୍ତୁକାମା ସୁରାହିତମ୍
ଭଗବତୀ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖାଉଥିବା, ଧନୁଷ ଟାଣି ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଚିକ୍ଷୁରାଖ୍ଯୋଽପିବଲଵାନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵୋତ୍ଥିତଃ ପୁନଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ସଶରଂ ଚାପଂ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ସମ୍ମୁଖଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଚିକ୍ଷୁର ନାମକ ବଳବାନ ଦାନବ, ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ି ପୁଣି ଉଠିଲେ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ନେଇ ସେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଦାଉଡ଼ିଲେ।
ଚିକ୍ଷୁରାଖ୍ଯଶ୍ଚ ତାମ୍ରଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵପ୍ଯତିବଲୋତ୍କଟୌ । ଯୁଯୁଧାତେ ମହାଵୀରୌ ସହ ଦେଵ୍ଯା ରଣାଙ୍ଗଣେ
ଚିକ୍ଷୁର ଓ ତାମ୍ର, ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର, ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମିଶି ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
କୁପିତା ଚ ମହାମାଯା ଵଵର୍ଷ ଶରସନ୍ତତିମ୍ । ଚକାର ଦାନଵାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବାଣକ୍ଷତତନୁଚ୍ଛଦାନ୍
କ୍ରୋଧିତ ମହାମାୟା ଅନବରତ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ବାଣର ଆଘାତରେ ଆବୃତ ହେଲେ।
ଅସୁରାଃ କ୍ରୋଧସମ୍ମୂଢା ବଭୂଵୁଃ ଶରତାଡିତାଃ । ଚିକ୍ଷିପୁଃ ଶରଜାଲାନି ଦେଵୀଂ ପ୍ରତି ରୁଷାନ୍ଵିତାଃ
ବାଣର ଆଘାତରେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଅସୁରମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧରେ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଦେଲେ।