ରାଜନ୍ନହଂ ହନିଷ୍ଯାମି କା ଚିନ୍ତା ସ୍ତ୍ରୀଵିହିଂସନେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵବଲୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୌ ରଥସଂଯୁତଃ
'ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ନାରୀଙ୍କୁ ନିଜେ ହତ୍ୟା କରିବି; ନାରୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ ଭୟ?' ଏପରି କହି, ସେ ନିଜ ସେନା ସହ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପାର୍ଷ୍ଣିରକ୍ଷଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ତାମ୍ରଂ ମହାବଲମ୍ । ମହତା ସୈନ୍ଯଘୋଷେଣ ପୂରଯନ୍ଗଗନଂ ଦିଶଃ
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ସାହାୟକ ଭାବେ ତାମ୍ର ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ସେ ବଡ଼ ସେନାର ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଭରିଦେଲେ।
ତମାଗଚ୍ଛନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ଶିଵା । ଚକାର ଶଙ୍ଖଜ୍ଯାଘୋଷଂ ଘଣ୍ଟାନାଦଂ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଭଗବତୀ ଶିବା ଦେବୀ ଶଂଖ ଓ ଧନୁର ତାର ଧ୍ୱନି କଲେ, ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଣ୍ଟା ନିସ୍ବନି କରିଦେଲେ।
ତତ୍ରସୁସ୍ତେନ ଶବ୍ଦେନ ତେ ଚ ସର୍ଵେ ସୁରାରଯଃ । କିମେତଦିତି ଭାଷନ୍ତୋ ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଭଯକମ୍ପିତାଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ, ସମସ୍ତ ଦେବଶତ୍ରୁ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, 'ଏହା କ'ଣ?' ବୋଲି କହି କହି ପଳାଇଗଲେ।
ଚିକ୍ଷୁରାଖ୍ଯସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଲାଯନପରାଯଣାନ୍ । ଉଵାଚାତୀଵ ସଂକୁଦ୍ଧଃ କିଂ ଭଯଂ ଵଃ ସମାଗତମ୍
ସେମାନେ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଦେଖି, ଚିକ୍ଷୁର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେମାନେ କ'ଣ ଭୟ ପାଇଛ?'
ଅଦ୍ଯୈଵାହଂ ହନିଷ୍ଯାମି ବାଣୈର୍ବାଲାଂ ମଦୋନ୍ନତାମ୍ । ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଵତ୍ର ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯାଃ ସମରମୂର୍ଧନି
'ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଅଭିମାନିନୀ କୁମାରୀଙ୍କୁ ବାଣରେ ମାରିଦେବି; ଦାନବମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ି ରୁହନ୍ତୁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚାପପାଣିର୍ବଲାନ୍ଵିତଃ । ଆଗତ୍ଯ ସଙ୍ଗରେ ଦେଵୀମିତ୍ଯୁଵାଚ ଗତଵ୍ଯଥଃ
ଏପରି କହି, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଭୟ ଛାଡ଼ି କହିଲେ।
କିଂ ଗର୍ଜସି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଭୀଷଯନ୍ତୀତରାନ୍ନରାନ୍ । ନାହଂ ବିଭେମି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଽଦ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
'ବଡ଼ ଆଖିଥିବା ତୁମେ କାହିଁକି ଗର୍ଜନ କରୁଛ? ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଭୟ ଦେଉଛ? ମୁଁ ତୁମର ଆଜିର କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ବି ଭୟ ପାଉନି, ତନୁମଧ୍ୟମା।'
ସ୍ତ୍ରୀଵଧେ ଦୂଷଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଥୈଵାକୀର୍ତିସମ୍ଭଵମ୍ । ଉପେକ୍ଷାଂ କୁରୁତେ ଚିତ୍ତଂ ମଦୀଯଂ ଵାମଲୋଚନେ
'ନାରୀ ହତ୍ୟା ଅପମାନ ଓ କୁଖ୍ୟାତି ଆଣେ ବୋଲି ଜାଣି, ମୋ ମନ ହେଉଛି ଉପେକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା।'
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କଟାକ୍ଷୈଶ୍ଚ ତଥା ହାଵୈଶ୍ଚ ସୁନ୍ଦରି । ନ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ଵିହିତଂ କ୍ଵାପି ତ୍ଵାଦୃଶୀନାଂ କଦାଚନ
'ସୁନ୍ଦରୀ, ନାରୀମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭାବଭଙ୍ଗୀରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ତୁମ ପରି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଶସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।'
ପୁଷ୍ପୈରପି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କିଂ ପୁନର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଭଵାଦୃଶୀନାଂ ଦେହେଷୁ ଦୁନୋତି ମାଲତୀଦଲମ୍
ଫୁଲରେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣର କଥା ଅଲଗା। ତୁମ ପରି ଦେହକୁ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରେ।
ଧିଗ୍ଜନ୍ମ ମାନୁଷେ ଲୋକେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମାନୁଜୀଵିନାମ୍ । ଲାଲିତୋଽଯଂ ପ୍ରିଯୋ ଦେହଃ କୃନ୍ତନୀଯଃ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମଣିଷର ଜନ୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ପ୍ରିୟ ଓ ଲାଡ଼ପ୍ରাপ্ত ଦେହକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିବାକୁ ପଡ଼େ।
ତୈଲାଭ୍ଯଙ୍ଗୈଃ ପୁଷ୍ପଵାତୈସ୍ତଥା ମିଷ୍ଟାନ୍ନଭୋଜନୈଃ । ପୋଷିତୋଽଯଂ ପ୍ରିଯୋ ଦେହୋ ଘାତନୀଯଃ ପରେଷୁଭିଃ
ତେଲ ମାସାଜ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ବାତାସ, ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷିତ ଏହି ପ୍ରିୟ ଦେହକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ କରାଯିବ।
ଦେହଂ ଛିତ୍ତ୍ଵାସିଧାରାଭିର୍ଧନଭୃଜ୍ଜାଯତେ ନରଃ । ଧିଗ୍ଧନଂ ଦୁଃଖଦଂ ପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଚାତ୍କିଂ ସୁଖଦଂ ଭଵେତ୍
ତଳୱାରର ଧାରରେ ଦେହକୁ କାଟି ଲୋକ ଧନ ଲାଭ କରେ; କିନ୍ତୁ ଧନ ପ୍ରଥମେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ—ପରେ କେଉଁ ଶୁଖ ମିଳିପାରିବ?
ତ୍ଵମପ୍ଯଜ୍ଞୈଵ ଵାମୋରୁ ଯୁଦ୍ଧମାକାଙ୍କ୍ଷସେ ଯତଃ । ସୁଖଂ ସମ୍ଭୋଗଜଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଂ ଗୁଣଂ ଵେତ୍ସି ସଙ୍ଗରେ
ହେ ସୁନ୍ଦର କମର ଥିବା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନୀ ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ଭୋଗର ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧରେ କେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖିଛ?
ଖଡ୍ଗପାତଂ ଗଦାଘାତଂ ଭେଦନଞ୍ଜ ଶିଲୀମୁଖୈଃ । ମରଣାନ୍ତେ ତୁ ସଂସ୍କାରୋ ଗୋମାଯୁମୁଖକର୍ଷଣମ୍
ଏଠାରେ ତଳୱାରର ଆଘାତ, ଗଦାର ଘା, ଓ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେବଳ ଶବ ସଂସ୍କାର କିମ୍ବା ଗାଈ ଓ ଶିଆଳର ମୁହଁରେ ଟାଣି ନେବା।
ତସ୍ଯୈଵ କଵିଭିର୍ଧୂର୍ତୈଃ କୃତଂ ଚାତୀଵ ଶଂସନମ୍ । ରଣେ ମୃତାନାଂ ସ୍ଵଃପ୍ରାପ୍ତିରର୍ଥଵାଦୋଽସ୍ତି କେଵଲଃ
ଏହା ପାଇଁ କେବଳ ଚତୁର କବିମାନେ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିବ ବୋଲି କେବଳ କଥା ମାତ୍ର।
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛ ଵରାରୋହେ ଯତ୍ର ତେ ରମତେ ମନଃ । ଭଜ ଵା ଭୂପତିଂ ନାଥଂ ହଯାରିଂ ସୁରମର୍ଦନମ୍
ତେଣୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମ ମନ କେଉଁଠି ଖୁସି ହୁଏ, ସେଠିକୁ ଯାଅ। ରାଜାଙ୍କୁ ନାଥ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ଘୋଡ଼ାର ଶତ୍ରୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ତଂ ଦୈତ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଜଗଦମ୍ବିକା । କିଂ ମୃଷା ଭାଷସେ ମୂଢ ବୁଦ୍ଧିମାନିଵ ପଣ୍ଡିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଦାନବ ଯେତେବେଳେ ଏପରି କହିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମୂର୍ଖ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଭାବରେ ଅସତ୍ୟ କାହିଁକି କହୁଛ?
ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ ଜାନାସି ଵିଦ୍ଯାଂ ଚାନ୍ଵୀକ୍ଷିକୀଂ ତଥା । ନ ସେଵିତାସ୍ତ୍ଵଯା ଵୃଦ୍ଧା ନ ଧର୍ମେ ମତିରସ୍ତି ତେ
ତୁମେ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣ ନାହାଁ, ନ ଅନ୍ୱେଷଣର ବିଦ୍ୟା; ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସେବା କର ନାହାଁ, ଧର୍ମରେ ତୁମ ମନ ନାହିଁ।
ମୂର୍ଖସେଵାପରୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମୂର୍ଖ ଏଵ ହି । ରାଜଧର୍ମଂ ନ ଜାନାସି କିଂ ବ୍ରଵୀଷି ମମାଗ୍ରତଃ
ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହୁଛୁ, ତେଣୁ ତୁମେ ମୂର୍ଖ ହେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ରାଜଧର୍ମ ଜାଣ ନାହାଁ—ମୋ ସାମ୍ନାରେ କାହିଁକି କହୁଛ?
ସଂଗ୍ରାମେ ମହିଷଂ ହତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ରୁଧିରକର୍ଦମମ୍ । ଯଶଃସ୍ତମ୍ଭଂ ସ୍ଥିରଂ କୃତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥାସୁଖମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ମାରି, ରକ୍ତରେ ଭୂମିକୁ କାଦା କରି, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଯଶସ୍ତମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯିବି।
ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖଦାତାରଂ ଦାନଵଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍ । ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ଦୁରାଚାରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଦାନବକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି; ଯୁଦ୍ଧ କର, ଦୃଢ଼ ହେଉ।
ଜୀଵିତେଚ୍ଛାସ୍ତି ଚେନ୍ମୂଢ ମହିଷସ୍ଯ ତଥା ତଵ । ତଦା ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ପାତାଲଂ ଦାନଵାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ଯଦି ତୁମେ ଓ ମହିଷ ଜୀବନ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ପାତାଳକୁ ଯାଉ।
ମୁମୂର୍ଷା ଯଦି ଵଶ୍ଚିତ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵନ୍ତୁ ସତ୍ଵରାଃ । ସର୍ଵାନେଵ ଵଧିଷ୍ଯାମି ନିଶ୍ଚଯୋଽଯଂ ମମାଧୁନା
ଯଦି ମନରେ ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେବି—ଏହି ମୋର ଏବେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ଦାନଵୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ମୁମୋଚ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ତାଂ ଘନଵୃଷ୍ଟିମିଵାପରାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା ଦାନବ ବର୍ଷା ପରି ବାଣର ବୃଷ୍ଟି କରିଲା।
ଚିଚ୍ଛେଦ ତସ୍ଯ ସା ବାଣାନ୍ସ୍ଵବାଣୈର୍ନିଶିତୈସ୍ତଦା । ଜଘାନ ତଂ ତଥା ଘୋରୈରାଶୀଵିଷସମୈଃ ଶରୈଃ
ସେତେବେଳେ ମାଆ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦାନବର ବାଣକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ବାଣରେ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ପରସ୍ପରଂ ତତ୍ର ବଭୂଵ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦମ୍ । ଗଦଯା ଘାତଯାମାସ ତଂ ରଥାଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକା
ସେଠାରେ ଦୁହେଁ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଜଗତ୍ଜନନୀ ତାଙ୍କର ଗଦାରେ ଦାନବକୁ ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲେ।
ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପ୍ରାପ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଗଦଯାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍ । ମୁହୂର୍ତଦ୍ଵଯମାତ୍ରଂ ତୁ ରଥୋପସ୍ଥ ଇଵାଚଲଃ
ଗଦାର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡିଗଲା, ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଥରେ ପଡିଥିବା ମନିଷ୍ୟ ଭଳି ଏକଦମ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ରହିଲା।
ତଂ ତଥା ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମ୍ରଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ । ଆଜଗାମ ରଣେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି ଚାପଲାତ୍
ତାକୁ ଏଭଳି ଅଚେତନ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ତାମ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।