ଭଗଵତ୍ଯପି ବାଣୌଘାନ୍ମୁମୋଚ ଦାନଵୌ ପ୍ରତି । କୃତ୍ଵାତିମଧୁରଂ ନାଦଂ ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାଣର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଅତି ମଧୁର ଧ୍ୱନି କଲେ।
ତଯୋସ୍ତୁ ବାଷ୍କଲସ୍ତୂର୍ଣଂ ସମ୍ମୁଖୋଽଭୂଦ୍ ରଣାଙ୍ଗଣେ । ଦୁର୍ମୁଖଃ ପ୍ରେକ୍ଷକସ୍ତତ୍ର ଦେଵୀମଭିମୁଖଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଷ୍କଳ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ମୁଖ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ ଘୋରଂ ଦେଵୀବାଷ୍କଲଯୋସ୍ତଦା । ବାଣାସିପରିଘାଘାତୈର୍ଭଯଦଂ ମନ୍ଦଚେତସାମ୍
ସେଇ ସମୟରେ ଦେବୀ ଓ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦୁର୍ବଳ ହୃଦୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲା, ବାଣ, ତଳୱାର ଓ ଗଦାର ଘାତରେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଜଗନ୍ମାତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍ । ଜଘାନ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈଃ କର୍ଣାକୃଷ୍ଟୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦାନବକୁ ଦେଖି, ଜଗତ୍ ଜନନୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଥିବା ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାକୁ ଘାତ କଲେ।
ଦାନଵୋଽପି ଶରାନ୍ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ସପ୍ତଭିସ୍ତାଡଯାମାସ ଦେଵୀଂ ସିଂହୋପରିସ୍ଥିତାମ୍
ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ବାଣକୁ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସାତଟି ବାଣରେ ଘାତ କଲେ।
ସାପି ତଂ ଦଶଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ସୁପୀତୈଃ ସାଯକୈଃ ଖଲମ୍ । ଜଘାନ ତଚ୍ଛରାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଜହାସ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଙ୍କ ଥିବା ବାଣରେ ଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କ ବାଣକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ହସିଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରେଣ ବାଣେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ଚ ଶରାସନମ୍ । ବାଷ୍କଲୋଽପି ଗଦାଂ ଗୃହ୍ଯ ଦେଵୀଂ ହନ୍ତୁମୁପାଯଯୌ
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ବାଣରେ ଦେବୀ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ, ତାପରେ ବାଷ୍କଳ ଗଦା ଧରି ଦେବୀଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଗଦାପାଣିଂ ଦାନଵଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍ । ଚଣ୍ଡିକା ସ୍ଵଗଦାପାତୈଃ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ମଦ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥିବା ଗଦାଧାରୀ ଦାନବ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଚଣ୍ଡିକା ତାଙ୍କ ଗଦାର ଘାତରେ ସେଉଁଠି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ବାଷ୍କଲଃ ପତିତୋ ଭୂମୌ ମୁହୂର୍ତାଦୁତ୍ଥିତଃ ପୁନଃ । ଚିକ୍ଷେପ ଚ ଗଦାଂ ସୋଽପି ଚଣ୍ଡିକାଂ ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମଃ
ବାଷ୍କଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ପୁଣି ଉଠିଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଦେବୀ ଉପରେ ତାଙ୍କ ଗଦା ଛୁଡ଼ିଲେ।
ତମାଗଚ୍ଛନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଦେଵୀ ଶୂଲେନ ଵକ୍ଷସି । ଜଘାନ ବାଷ୍କଲଂ କ୍ରୁଦ୍ଧା ପପାତ ଚ ମମାର ସଃ
ତାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧିତ ଦେବୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳରେ ବାଷ୍କଳଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; ସେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ମରିଗଲେ।
ପତିତେ ବାଷ୍କଲେ ସୈନ୍ଯଂ ଭଗ୍ନଂ ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଜଯେତି ଚ ମୁଦା ଦେଵାଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଗଗନେ ସ୍ଥିତାଃ
ବାଷ୍କଳ ପଡ଼ିଯିବା ସହିତ, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ 'ଜୟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ମିଂଶ୍ଚ ନିହତେ ଦୈତ୍ଯେ ଦୁର୍ମୁଖୋଽତିବଲାନ୍ଵିତଃ । ଆଜଗାମ ରଣେ ଦେଵୀଂ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେଇ ଦାନବ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ରାଗରେ ରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠାବଲେ ସୋଽପି ଭାଷମାଣଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଧନୁର୍ବାଣଧରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ରଥସ୍ଥଃ କଵଚାଵୃତଃ
ସେ ମଧ୍ୟ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରି, ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, କବଚ ପିନ୍ଧି, ପୁନିପୁନି 'ଥମ୍ବ, ଥମ୍ବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ତମାଗଚ୍ଛନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଦେଵୀ ଶଙ୍ଖମଵାଦଯତ୍ । କୋପଯନ୍ତୀ ଦାନଵଂ ତଂ ଜ୍ଯାଘୋଷଞ୍ଚ ଚକାର ହ
ତାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଶଂଖ ଦ୍ୱନି କଲେ, ଏହାରେ ଦାନବ ରାଗିଗଲେ, ଏବଂ ଧନୁଷ ତାଣିବାର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ହେଲା।
ସୋଽପି ବାଣାନ୍ମୁମୋଚାଶୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣାନାଶୀଵିଷୋପମାନ୍ । ସ୍ଵବାଣୈସ୍ତାନ୍ମହାମାଯା ଚିଚ୍ଛେଦ ଚ ନନାଦ ଚ
ସେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବିଷାକ୍ତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ମହାମାୟା ନିଜ ବାଣରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତଯୋଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ବଭୂଵ ତୁମୁଲଂ ନୃପ । ବାଣଶକ୍ତିଗଦାଘାତୈର୍ମୁସଲୈସ୍ତୋମରୈସ୍ତଥା
ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରାଜା, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ଗଦା, ମୁସଳ ଓ ତୋମର ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ ହେଉଥିଲା।
ରଣଭୂମୌ ତଦା ଜାତା ରୁଧିରୌଘଵହା ନଦୀ । ପତିତାନି ତଦା ତୀରେ ଶିରାଂସି ପ୍ରବଭୁସ୍ତଦା
ସେଇ ସମୟରେ ରଣଭୂମିରେ ରକ୍ତ ଭରା ଏକ ନଦୀ ବହିଯାଉଥିଲା; ତାହାର କୂଳରେ କଟା ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ ହେଉଥିଲା।
ଯଥା ସନ୍ତରଣାର୍ଥାଯ ଯମକିଙ୍କରନାଯକୈଃ । ତୁମ୍ବୀଫଲାନି ନୀତାନି ନଵଶିକ୍ଷାପରୈର୍ମୁଦା
ଯେପରି, ଯମର ସେବକମାନେ ନୂତନ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମ୍ବୀ ଫଳ ନେଇଯାନ୍ତି ପାରହିବା ପାଇଁ—
ରଣଭୂମିସ୍ତଦା ଘୋରା ବଭୂଵାତୀଵ ଦୁର୍ଗମା । ଶରୀରୈଃ ପତିତୈର୍ଭୂମୌ ଖାଦ୍ଯମାନୈର୍ଵୃକାଦିଭିଃ
ସେଇ ସମୟରେ ରଣଭୂମି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ହେଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶବଗୁଡ଼ିକୁ ବଘ୍ର, ଓଲା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଖାଉଥିଲେ।
ଗୋମାଯୁସାରମେଯାଶ୍ଚ କାକାଃ କଙ୍କା ଅଯୋମୁଖାଃ । ଗୃଧ୍ରା ଶ୍ଯେନାଶ୍ଚ ଖାଦନ୍ତି ଶରୀରାଣି ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ଗୋମାୟ, କୁକୁର, କାଉ, କଙ୍କ, ଲୋହା ଠୁଣ୍ଡିଆ ପକ୍ଷୀ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଶ୍ୟେନ—ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିଙ୍କ ଦେହକୁ ଖାଉଥିଲେ।
ଵଵୌ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗନ୍ଧୋ ମୃତାନାଂ ଦେହସଙ୍ଗତଃ । ଅଭୂତ୍କିଲକିଲାଶବ୍ଦଃ ଖଗାନାଂ ପଲଭକ୍ଷିଣାମ୍
ମୃତଦେହର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନେଇ ବାତାସ ବହୁଥିଲା; ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠୁଥିଲା।
ତଦା ଚୁକୋପ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୁର୍ମୁଖଃ କାଲମୋହିତଃ । ଦେଵୀମୁଵାଚ ଗର୍ଵେଣ କୃତ୍ଵା ଚୋର୍ଧ୍ଵକରଂ ଶୁଭମ୍
ତେବେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଦୁର୍ମୁଖ, କାଳର ମୋହରେ ପଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ରେଜାଇଗଲେ; ଗର୍ବରେ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ହାତ ଉଉଁଚ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଚଣ୍ଡି ହନିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମଦ୍ଯୈଵ ସୁବାଲିଶେ । ଦୈତ୍ଯଂ ଵା ଭଜ ଵାମୋରୁ ମହିଷଂ ମଦଗର୍ଵିତମ୍
ଚଣ୍ଡୀ, ତୁ ଯା; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ମୂଢ଼ା! କିମ୍ବା ତୁ ଦୈତ୍ୟ କିମ୍ବା ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ମହିଷଙ୍କ ଶରଣ ନେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଆସନ୍ନମରଣଃ କାମଂ ପ୍ରଲପସ୍ଯଦ୍ଯ ମୋହିତଃ । ଅଦ୍ଯୈଵ ତ୍ଵାଂ ହନିଷ୍ଯାମି ଯଥାଯଂ ବାଷ୍କଲୋ ହତଃ
ଦେବୀ କହିଲେ: ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ, ଏହି ଦିନ ତୁମେ ମୋହରେ ଅସମ୍ବଦ୍ଧ କଥା କହୁଛ; ଯେପରି ବାଷ୍କଳ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଜି ମାରିଦେବି।
ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ ଵା ମନ୍ଦ ମରଣଂ ଯଦି ରୋଚତେ । ହତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଵଧିଷ୍ଯାମି ବାଲିଶଂ ମହିଷୀସୁତମ୍
ଯା କିମ୍ବା ରୁହ, ମୂଢ଼, ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛ; ତୁମକୁ ମାରି, ମୁଁ ମହିଷଙ୍କ ଅବୁଝ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ଦୁର୍ମୁଖୋ ମର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ । ମୁମୋଚ ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ତୁ ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି ଦାରୁଣାମ୍
ଦେବୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଦୁର୍ମୁଖ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ସାପି ତାଂ ତରସା ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣଵୃଷ୍ଟିଂ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଜଘାନ ଦାନଵଂ କୃଦ୍ଧା ଵୃତ୍ରଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଯଥା
ସେଇ ବାଣ ବର୍ଷାକୁ ଦେବୀ ତୀବ୍ର ଶରରେ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରକୁ ମାରିଥିଲେ।
ତଯୋଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସଞ୍ଜାତଂ ଚାତିକର୍କଶମ୍ । ଭଯଦଂ କାତରାଣାଞ୍ଚ ଶୂରାଣାଂ ବଲଵର୍ଧନମ୍
ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସୁରମାମାନେ ପାଇଁ ଶକ୍ତିବଢ଼ାଇବା।
ଦେଵୀ ଚିଚ୍ଛେଦ ତରସା ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ କରେ ସ୍ଥିତମ୍ । ତଥୈଵ ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈର୍ବଭଞ୍ଜ ରଥମୁତ୍ତମମ୍
ଦେବୀ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ; ପଛରେ ପାଞ୍ଚଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ରଥେ ଭଗ୍ନେ ମହାବାହୁଃ ପଦାତିର୍ଦୁର୍ମୁଖସ୍ତଦା । ଗଦାଂ ଗହୀତ୍ଵା ଦୁର୍ଧର୍ଷାଂ ଜଗାମ ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି
ରଥ ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ମୁଖ ପଦାତି ହେଇଗଲେ; ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ନେଇ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଗଲେ।