କାମଂ ସଦୃଶଯୋର୍ଯୋଗଃ ସଂସାରେ ସୁଖଦୋ ଭଵେତ୍ । ଅନ୍ଯଥା ଦୁଃଖଦୋ ଭୂଯାଦଜ୍ଞାନାଦ୍ଯଦି କଲ୍ପିତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ସମାନଙ୍କର ଏକତା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟଥା, ଅଜ୍ଞାନରେ ଭାବିଲେ ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ମୂର୍ଖସ୍ତ୍ଵମସି ଯଦ୍ ବ୍ରୂଷେ ପତିଂ ମେ ଭଜ ଭାମିନି । କ୍ଵାହଂ କ୍ଵ ମହିଷଃ ଶୃଙ୍ଗୀ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କୀଦୃଶୋ ଦ୍ଵଯୋଃ
ତୁମେ ମୂଢ଼, ଯେଉଁଠି 'ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ପତିକୁ ଗ୍ରହଣ କର' କୁହୁଛ। ମୁଁ କେଉଁଠି, ଏହି ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ମହିଷ କେଉଁଠି? ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ସମ୍ପର୍କ?
ଗଚ୍ଛ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵା କାମଂ ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ସବାନ୍ଧଵମ୍ । ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ଦେଵଲୋକଂ ନୋଚେତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵ
ଚାଲ, ଚାହୁଁଛୁ ଯୁଦ୍ଧ କର, ନାହିଁଲେ ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବକୁ ମାରିଦେବି। ଯଦି ଦେବମାନେର ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଫେରାଇ ଦେଉନାହଁ, ତେବେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ସୁଖରେ ରୁହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଜଗର୍ଜ ଭୃଶମଦ୍ଭୁତମ୍ । କଲ୍ପାନ୍ତସଦୃଶଂ ନାଦଂ ଚକ୍ରେ ଦୈତ୍ଯଭଯାଵହମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ସେଇ ସମୟରେ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା କଳ୍ପାନ୍ତ ସମାନ ଶବ୍ଦ ହେଲା ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଚକମ୍ପେ ଵସୁଧା ଚେଲୁସ୍ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଭୂଧରାଃ । ଗର୍ଭାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯପତ୍ନୀନାଂ ସସ୍ରଂସୁର୍ଗର୍ଜିତସ୍ଵନାତ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ହଲିଗଲେ, ଦାନବୀମାନେର ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁମାନେ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଭରୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ।
ତାମ୍ରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ତଂ ଶବ୍ଦଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତମନାସ୍ତଦା । ପଲାଯନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ମହିଷାନ୍ତିକମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାମ୍ର ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ପଳାଇ ମହିଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ନଗରେ ତସ୍ଯ ଯେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେଽପି ଚିନ୍ତାମଵାପ୍ନୁଵନ୍ । ବଧିରୀକୃତକର୍ଣାଶ୍ଚ ପଲାଯନପରା ନୃପ
ସେ ନଗରରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର କାନ ବିବ୍ରତ ହେଲା, ଓ ରାଜା, ସେମାନେ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତଦା କ୍ରୋଧେନ ସିଂହୋଽପି ନନାଦ ଭୃଶମୁତ୍ସଟଃ । ତେନ ନାଦେନ ଦୈତେଯା ଭଯଂ ଜଗ୍ମୁରପି ସ୍ଫୁଟମ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଗର୍ଜନ କଲା; ସେ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଦାନବମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତାମ୍ରଂ ସମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହଯାରିରପି ମୋହିତଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ସଚିଵୈଃ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ତାମ୍ରକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଘୋଡ଼ାମୁହଁ ବିପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଓ ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୁର୍ଗଗ୍ରହୋ ଵା କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଵା ପୁନଃ । ପଲାଯନେ କୃତେ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵେଦ୍ଵା ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
କି ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ଦଖଳ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ବାହାରିବା? ନାହିଁଲେ ପଳାଇଯିବା ଭଲ ହେବ କି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ?
ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଦୁରାଧର୍ଷାଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ । ମନ୍ତ୍ରଃ ଖଲୁ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ସୁଗୁପ୍ତଃ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଅଦମ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ ଭାବରେ ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନା କରିବା ଦ୍ୱାରା କାମ ସଫଳ କରିବା ଉଚିତ।
ମନ୍ତ୍ରମୂଲଂ ସ୍ମୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଯଦି ସ ସ୍ଯାତ୍ସୁରକ୍ଷିତଃ । ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚ ସଦାଚାରୈର୍ଵିଧେଯଃ ସର୍ଵଥା ବୁଧୈଃ
ଯଦି ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଏହା ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛି, ତେବେ ସଦାଚାର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସବୁବେଳେ ଏହାକୁ ଶାସନ କରିବା ଦରକାର।
ମନ୍ତ୍ରଭେଦେ ଵିନାଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଭୂପତେସ୍ତଥା । ତସ୍ମାଦ୍ଭେଦଭଯାଦ୍ ଗୁପ୍ତଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତେଣୁ, ଭିନ୍ନତା ଭୟରୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଭଲ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦତ୍ର ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ଵାଚ୍ଯଂ ଵଚନଂ ହେତୁମଦ୍ଧିତମ୍ । କାଲଦେଶାନୁସାରେଣ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ନୀତିନିର୍ଣଯମ୍
ଏଠି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଭଲ ଭାବେ ଭାବି, ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିବା ଉଚିତ ଏବଂ ନୀତି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଦରକାର।
ଯା ଯୋଷାତ୍ର ସମାଯାତା ପ୍ରବଲା ଦେଵନିର୍ମିତା । ଏକାକିନୀ ନିରାଲମ୍ବା କାରଣଂ ତଦ୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍
ଏଠିକୁ ଯିଏ ମହିଳା ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳି ଓ ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା। ସେ ଏକା ଓ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ—ଏହାର କାରଣ ଭଲ ଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ବାଲା କିମାଶ୍ଚର୍ଯମତଃ ପରମ୍ । ଶ୍ରେଯୋଽତ୍ର ଵିପରୀତଂ ଵା କୋ ଵେତ୍ତି ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ଏକ ଯୁବତୀ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛି—ଏଠାରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଉ କଣ ହେବ? ଏହି ତିନି ଭୁବନରେ କିଏ ଜାଣେ, ଏଠିରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କଣ ହେବ?
ନ ବହୂନାଂ ଜଯୋଽପ୍ଯସ୍ତି ନୈକସ୍ଯ ଚ ପରାଜଯଃ । ଦୈଵାଧୀନୌ ସଦା ଜ୍ଞେଯୌ ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯପରାଜଯୌ
ଅନେକଙ୍କ ପାଖରେ ସବୁବେଳେ ଜୟ ନଥାଏ, ଏବଂ ଏକ ଲୋକ ପାଖରେ ସବୁବେଳେ ପରାଜୟ ହୁଏନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଓ ପରାଜୟ ସଦା ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଉପାଯଵାଦିନଃ ପ୍ରାହୁର୍ଦୈଵଂ କିଂ କେନ ଵୀକ୍ଷିତମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟମିତି ଯନ୍ନାମ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ଯେଉଁମାନେ ଉପାୟ ନେଇ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି—'ଭାଗ୍ୟ କଣ, ଏବଂ କିଏ ଦେଖିଛି?' ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅଜଣା ବୋଲି କହନ୍ତି।
ତତ୍ସତ୍ତ୍ଵେଽପି ପ୍ରମାଣଂ କିଂ କାତରାଶାଵଲମ୍ବନମ୍ । ନ ସମର୍ଥଜନାନାଂ ହି ଦୈଵଂ କୁତ୍ରାପି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଭାଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଭିତ ଆଶା ଉପରେ ଭରସା କରିବା ପାଇଁ କଣ ପ୍ରମାଣ ଅଛି? ସକ୍ଷମ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଉଦ୍ଯମୋ ଦୈଵମେତୌ ହି ଶୂରକାତରଯୋର୍ମତମ୍ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯ ଧିଯା ସର୍ଵଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯମାଦରାତ୍
ଉଦ୍ୟମ ଓ ଭାଗ୍ୟ—ଏହି ଦୁଇଟି ଶୂର ଓ ଭୟଭିତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ। ଆଜି ସବୁ କଥା ଭଲ ଭାବେ ଭାବି, ଆଦର ସହ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହେତୁଗର୍ଭଂ ମହାଯଶାଃ । ବିଡାଲାଖ୍ଯୋ ମହାରାଜମିତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଖ୍ୟାତିଶାଳି ବିଡାଳ ହାତ ଜୋଡି ମହାରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ରାଜନ୍ନେଷା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ଯତ୍ନତଃ ପୁନଃ । କିମର୍ଥମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା କୁତଃ କସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳାକୁ ପୁଣିଥରେ ଭଲ ଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଦରକାର—ସେ କାହିଁକି ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କୋଉଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, କାହା ପାଇଁ କାମ କରୁଛନ୍ତି?
ମରଣଂ ତେ ପରିଜ୍ଞାଯ ସ୍ତ୍ରିଯା ସର୍ଵାତ୍ମନା ସୁରୈଃ । ପ୍ରେଷିତା ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷୀ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ସ୍ଵତେଜସା
ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ମହିଳା ହାତରେ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଜାଣି, ଦେବତାମାନେ ଏହି ପଦ୍ମନୟନୀଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକଟ କରି ପଠାଇଛନ୍ତି।
ତେଽପି ଛନ୍ନାଃ ସ୍ଥିତାଃ ଖେଽତ୍ର ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଦିଦୃକ୍ଷଵଃ । ସମଯେଽସ୍ଯାଃ ସହାଯାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୁଯୁତ୍ସଵଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସମୟ ଆସିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀ ହେବେ ଓ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବେ।
ପୁରତଃ କାମିନୀଂ କୃତ୍ଵା ତେ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁପୁରୋଗମାଃ । ଵଧିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ନଃ ସର୍ଵାନ୍ସା ତ୍ଵାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ହନିଷ୍ଯତି
ମହିଳାକୁ ଆଗରେ ରଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ସେମାନେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ; ଏବଂ ସେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରିବେ।
ଏତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତଂ ତେଷାଂ ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ନରାଧିପ । ଭଵିତଵ୍ଯସ୍ଯ ନ ଜ୍ଞାନଂ ଵର୍ତତେ ମମ ସର୍ଵଥା
ହେ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କଣ ମୁଁ ଜାଣିଛି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ତାହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କିଛି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ।
ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ନ ତ୍ଵଯାଦ୍ଯେତି ନାହଂ ଵକ୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ ପ୍ରଭୋ । ପ୍ରମାଣଂ ତ୍ଵଂ ମହାରାଜ କାର୍ଯେଽତ୍ର ଦେଵନିର୍ମିତେ
ମୁଁ କହିପାରିବିନାହିଁ—'ଆଜି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ'। ଏହି ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା କାମରେ, ତୁମେ ମହାରାଜା ପ୍ରମାଣ।
ତଦର୍ଥେଽସ୍ମାଭିରନିଶଂ ମର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍ । ଵିହର୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମେଷ ଧର୍ମୋଽନୁଜୀଵିନାମ୍
ଏହି କାରଣରେ, କାମର ଗମ୍ଭୀରତା ଦେଖି, ଆମେ ସବୁବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଆମ ସହିତ ଏକତାରେ କାମ କରିବା ଦରକାର—ଏହି ହେଉଛି ସେବକମାନେର ଧର୍ମ।
ଵିଚାରୋଽତ୍ର ମହାନସ୍ତି ଯଦେକା କାମିନୀ ନୃପ । ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେଽସ୍ମାଭିଃ ସସୈନ୍ଯୈର୍ବଲଦର୍ପିତୈଃ
ଏଠି ଏତେ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ଯେ, ଏକ ମହିଳା ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳି ଓ ସେନା ସମ୍ପନ୍ନ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାଥିରେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ମୁଖ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯୋ ନୋଽଦ୍ଯ ଭଵିତା ଵେଦ୍ମ୍ଯହଂ କିଲ । ପଲାଯନଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଶୋହାନିକରଂ ନୃଣାମ୍
ଦୁର୍ମୁଖ କହିଲେ— ରାଜା, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ଜିତିପାରିବୁନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ ପଳାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଲୋକଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଷ୍ଟ କରେ।