ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରଂ ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସର୍ଵସୁଖାସ୍ପଦମ୍ । ସୁଖଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ହେଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ପାଇ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୁଖର ଉତ୍ସ, ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୁଖକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏହି ଜୀବନର ନୀତି।
କରଭୋରୁ କିମର୍ଥଂ ତେ ଗୃହୀତାନ୍ଯାଯୁଧାନ୍ଯଲମ୍ । ପୁଷ୍ପକନ୍ଦୁକଯୋଗ୍ଯାସ୍ତେ କରାଃ କମଲକୋମଲାଃ
ହେ ସୁକୁମାର ଜଂଘା ଧାରିଣୀ, କାହିଁକି ଆପଣ ଏତେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମ ସମ କୋମଳ ହାତ ଫୁଲ କିମ୍ବା କନ୍ଦୁକ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଭ୍ରୂଚାପେ ଵିଦ୍ଯମାନେଽପି ଧନୁଷା କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । କଟାକ୍ଷା ଵିଶିଖାଃ ସନ୍ତି କିଂ ବାଣୈର୍ନିଷ୍ପ୍ରଯୋଜନୈଃ
ଆପଣଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଧନୁଷ ଥିବାବେଳେ, ସତ୍ୟ ଧନୁଷ ଦରକାର କାହିଁକି? ଆପଣଙ୍କ ଚାହିଁବା ଦୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଶର, ତେଣୁ ଅସଲି ଶରର କୌଣସି ଦରକାର ନାହିଁ।
ସଂସାରେ ଦୁଃଖଦଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଜାନତା । ଲୋଭାସକ୍ତାଃ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମଞ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଜଣେ ବୁଝିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଲୋଭ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ପଡିଥିବାମାନେ ଏକାଉଁ ଅପରେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପୈରପି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କିଂ ପୁନର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଭେଦନଂ ନିଜଗାତ୍ରାଣାଂ କସ୍ଯ ତଜ୍ଜାଯତେ ମୁଦେ
ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା କିଏ କରିବ? ନିଜ ଦେହକୁ ଆଘାତ କରି କିଏ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ?
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଭର୍ତାରଂ ଭଜ ମେ ନାଥଂ ଦେଵଦାନଵପୂଜିତମ୍
ତେଣୁ, ହେ ସୁକୁମାର ଅଙ୍ଗ ଧାରିଣୀ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରନ୍ତୁ; ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ସ ତେଽତ୍ର ଵାଞ୍ଛିତଂ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯତି ମନୋରଥମ୍ । ତ୍ଵଂ ପଟ୍ଟମହିଷୀ ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଥା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିବେ; ଆପଣ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହେବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵଚନଂ କୁରୁ ମେ ଦେଵି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍ । ସଂଗ୍ରାମେ ଜଯସନ୍ଦେହଃ କଷ୍ଟଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦେବୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ପାଇବେ; ଯୁଦ୍ଧର କଷ୍ଟ ସହି ଅବଶ୍ୟ ଜୟ ଲାଭ କରିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଜାନାସି ରାଜନୀତିଂ ତ୍ଵଂ ଯଥାଵଦ୍ଵରଵର୍ଣିନି । ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ରାଜ୍ଯସୁଖଂ ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତାଯୁତମ୍
ହେ ସ୍ତ୍ରୀମଣି, ଆପଣ ରାଜନୀତି ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।
ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିତା କାନ୍ତଃ ସୋଽପି ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯୌଵନେ କ୍ରୀଡଯିତ୍ଵାନ୍ତେ ଵାର୍ଧକ୍ଯେ ସୁଖମାପ୍ସ୍ଯସି
ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରିୟ ହେବେ ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ହେବେ; ଯୌବନରେ ଖେଳି ଶେଷରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ।
ଦେଵୀପରାଜଯକରଣାଯ ଦୁର୍ଧରପ୍ରବୋଧଵଚନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ତାମ୍ରସ୍ଯ ଜଗଦମ୍ବିକା । ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ହସନ୍ତୀ ତମୁଵାଚ ହ
ଦେବୀଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିବା ପାଇଁ ତାମ୍ର ଯେଉଁ କଥା କହିଲେ, ତାହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଦୃଢ଼ ଥିଲା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ହସି କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଗଚ୍ଛ ତାମ୍ର ପତିଂ ବ୍ରୂହି ମୁମୂର୍ଷୁଂ ମନ୍ଦଚେତସମ୍ । ମହିଷଂ ଚାତିକାମାର୍ତଂ ମୂଢଂ ଜ୍ଞାନଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଦେବୀ କହିଲେ: ତାମ୍ର, ତୁମ ସ୍ୱାମୀ, ଯିଏ ମରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ଓ ମନ ଅବୁଦ୍ଧି ହୋଇଛି, ଏବଂ ଅତି ଆସକ୍ତ ମହିଷ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନହୀନ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ।
ଯଥା ତେ ମହିଷୀ ମାତା ପ୍ରୌଢା ଯଵସଭକ୍ଷିଣୀ । ନାହଂ ତଥା ଶୃଙ୍ଗଵତୀ ଲମ୍ବପୁଚ୍ଛା ମହୋଦରୀ
ଯେପରି ତୁମ ମାଆ ରାଣୀ ବୟସ୍କ ଓ ଯବ ଖାଉଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେପରି ଶୃଙ୍ଗ ଧାରିଣୀ, ଲମ୍ବା ପୁଛ ଓ ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା ନୁହେଁ।
ନ କାମଯେଽହଂ ଦେଵେଶଂ ନୈଵ ଵିଷ୍ଣୁଂ ନ ଶଙ୍କରମ୍ । ଧନଦଂ ଵରୁଣଂ ନୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ନ ଚ ପାଵକମ୍
ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ନାହିଁ ବିଷ୍ଣୁ, ନାହିଁ ଶଙ୍କର; ଧନର ଦେବତା, ବରୁଣ, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଏତାନ୍ଦେଵଗଣାନ୍ହିତ୍ଵା ପଶୁଂ କେନ ଗୁଣେନ ଵୈ । ଵୃଣୋମ୍ଯହଂ ଵୃଥା ଲୋକେ ଗର୍ହଣା ମେ ଭଵେଦିତି
ଏମିତି ଦେବମାନେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ କେଉଁ ଗୁଣରେ ଏକ ପଶୁକୁ ବାଛିବି? ଏହା କରିଲେ ଲୋକେ ମୋତେ ଅନାବଶ୍ୟକ ନିନ୍ଦା କରିବେ।
ନାହଂ ପତିଂଵରା ନାରୀ ଵର୍ତତେ ମେ ପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସର୍ଵକର୍ତା ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ହ୍ଯକର୍ତା ନିଃସ୍ପୃହଃ ସ୍ଥିରଃ
ମୁଁ କୌଣସି ପତିକୁ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀ ନୁହେଁ; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ। ସେ ସବୁ କାମର କର୍ତ୍ତା, ସବୁ ଦେଖୁଥିବା ସାକ୍ଷୀ, ତଥାପି କିଛି କରୁନାହାଁତି, ଆସକ୍ତିହୀନ ଓ ଅଚଳ।
ନିର୍ଗୁଣୋ ନିର୍ମମୋଽନନ୍ତୋ ନିରାଲମ୍ବୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଗଃ ସାକ୍ଷୀ ପୂର୍ଣଃ ପୂର୍ଣାଶଯଃ ଶିଵଃ
ସେ ଗୁଣହୀନ, ମମତାହୀନ, ଅନନ୍ତ, ଆଶ୍ରୟବିହୀନ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସାକ୍ଷୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ଥିବା, ଶୁଭ।
ସର୍ଵାଵାସକ୍ଷମଃ ଶାନ୍ତଃ ସର୍ଵଦୃକ୍ସର୍ଵଭାଵନଃ । ତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହିଷଂ ମନ୍ଦଂ କଥଂ ସେଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବାସ କରିପାରିବା, ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖୁଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଏମିତି ଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ମୂଢ଼ ମହିଷ ପାଇଁ କିପରି ମୁଁ ସେବା କରିପାରିବି?
ପ୍ରବୁଧ୍ଯ ଯୁଧ୍ଯତାଂ କାମଂ କରୋମି ଯମଵାହନମ୍ । ଅଥଵା ମନୁଜାନାଂ ଵୈ କରିଷ୍ଯେ ଜଲଵାହକମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଜାଗି ଯୁଦ୍ଧ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯମଙ୍କର ବାହନ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ପାଣି ବୋହିବା ପଶୁ କରିଦେବି।
ଜୀଵିତେଚ୍ଛାସ୍ତି ଚେତ୍ପାପ ଗଚ୍ଛ ପାତାଲମାଶୁ ଵୈ । ସମସ୍ତୈର୍ଦାନଵୈର୍ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵନ୍ଯଥା ହନ୍ମି ସଙ୍ଗରେ
ଯଦି ତୁମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ପାତାଳକୁ ଯାଅ, ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କ ସହିତ। ନହେଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି।
କାମଂ ସଦୃଶଯୋର୍ଯୋଗଃ ସଂସାରେ ସୁଖଦୋ ଭଵେତ୍ । ଅନ୍ଯଥା ଦୁଃଖଦୋ ଭୂଯାଦଜ୍ଞାନାଦ୍ଯଦି କଲ୍ପିତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ସମାନଙ୍କର ଏକତା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟଥା, ଅଜ୍ଞାନରେ ଭାବିଲେ ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ମୂର୍ଖସ୍ତ୍ଵମସି ଯଦ୍ ବ୍ରୂଷେ ପତିଂ ମେ ଭଜ ଭାମିନି । କ୍ଵାହଂ କ୍ଵ ମହିଷଃ ଶୃଙ୍ଗୀ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କୀଦୃଶୋ ଦ୍ଵଯୋଃ
ତୁମେ ମୂଢ଼, ଯେଉଁଠି 'ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ପତିକୁ ଗ୍ରହଣ କର' କୁହୁଛ। ମୁଁ କେଉଁଠି, ଏହି ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ମହିଷ କେଉଁଠି? ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ସମ୍ପର୍କ?
ଗଚ୍ଛ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଵା କାମଂ ହନିଷ୍ଯେଽହଂ ସବାନ୍ଧଵମ୍ । ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ଦେଵଲୋକଂ ନୋଚେତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵ
ଚାଲ, ଚାହୁଁଛୁ ଯୁଦ୍ଧ କର, ନାହିଁଲେ ମୁଁ ତୁମେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବକୁ ମାରିଦେବି। ଯଦି ଦେବମାନେର ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଫେରାଇ ଦେଉନାହଁ, ତେବେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ସୁଖରେ ରୁହ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ତଦା ଦେଵୀ ଜଗର୍ଜ ଭୃଶମଦ୍ଭୁତମ୍ । କଲ୍ପାନ୍ତସଦୃଶଂ ନାଦଂ ଚକ୍ରେ ଦୈତ୍ଯଭଯାଵହମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ସେଇ ସମୟରେ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହା କଳ୍ପାନ୍ତ ସମାନ ଶବ୍ଦ ହେଲା ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଚକମ୍ପେ ଵସୁଧା ଚେଲୁସ୍ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଭୂଧରାଃ । ଗର୍ଭାଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯପତ୍ନୀନାଂ ସସ୍ରଂସୁର୍ଗର୍ଜିତସ୍ଵନାତ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ହଲିଗଲେ, ଦାନବୀମାନେର ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁମାନେ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଭରୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ।
ତାମ୍ରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ତଂ ଶବ୍ଦଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତମନାସ୍ତଦା । ପଲାଯନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଜଗାମ ମହିଷାନ୍ତିକମ୍
ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତାମ୍ର ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ପଳାଇ ମହିଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
ନଗରେ ତସ୍ଯ ଯେ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତେଽପି ଚିନ୍ତାମଵାପ୍ନୁଵନ୍ । ବଧିରୀକୃତକର୍ଣାଶ୍ଚ ପଲାଯନପରା ନୃପ
ସେ ନଗରରେ ଥିବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର କାନ ବିବ୍ରତ ହେଲା, ଓ ରାଜା, ସେମାନେ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତଦା କ୍ରୋଧେନ ସିଂହୋଽପି ନନାଦ ଭୃଶମୁତ୍ସଟଃ । ତେନ ନାଦେନ ଦୈତେଯା ଭଯଂ ଜଗ୍ମୁରପି ସ୍ଫୁଟମ୍
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ସିଂହ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଗର୍ଜନ କଲା; ସେ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଦାନବମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ତାମ୍ରଂ ସମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହଯାରିରପି ମୋହିତଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ସଚିଵୈଃ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ତାମ୍ରକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଘୋଡ଼ାମୁହଁ ବିପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଓ ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୁର୍ଗଗ୍ରହୋ ଵା କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗତ୍ଯ ଵା ପୁନଃ । ପଲାଯନେ କୃତେ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵେଦ୍ଵା ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
କି ଆମେ ଏକ ଦୁର୍ଗ ଦଖଳ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ବାହାରିବା? ନାହିଁଲେ ପଳାଇଯିବା ଭଲ ହେବ କି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ?