କୃଷ୍ଣାମ୍ବରଧରା ନାରୀ ରୁଦତୀ ଚ ଗୃହାଙ୍ଗଣେ । ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ଵପ୍ନେଽପ୍ଯୁଷଃକାଲେ ଚିନ୍ତିତଵ୍ଯସ୍ତଦତ୍ଯଯଃ
ସକାଳ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏକ ମହିଳା କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଘର ଆଙ୍ଗଣରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି; ଏହି ଅପଶକୁନ ଉପରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର।
ଵିକୃତାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ରାତ୍ରୌ ରୋରୁଵନ୍ତି ଗୃହେ ଗୃହେ । ଉତ୍ପାତା ଵିଵିଧା ରାଜନ୍ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଗୃହେ ଗୃହେ
ରାତିରେ ଅଜଣା ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅପଶକୁନ ହେଉଛି, ହେ ରାଜା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ।
ତେନ ଜାନାମ୍ଯହଂ ନୂନଂ କାରଣଂ କିଞ୍ଚିଦେଵ ହି । ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ବାଲା ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯା
ଏହିଥିରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିଛି ଯେ କିଛି କାରଣ ଅଛି; ସେହି କାରଣ ହେଉଛି, ସେ ଯୁବତୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି।
ନୈଷାସ୍ତି ମାନୁଷୀ ନୋ ଵା ଗାନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ତଥାସୁରୀ । ଦେଵୈଃ କୃତେଯଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ମାଯା ମୋହକରୀ ଵିଭୋ
ସେ ନ ମାନବୀ, ନ ଗାନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଆସୁରୀ; ଏହା ଦେବତାମାନେ କରିଥିବା ମାୟା, ମନ ଭ୍ରମ କରାଉଥିବା ଜାଣିବାକୁ ଦରକାର, ହେ ପ୍ରଭୁ।
କାତରତ୍ଵଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମମୈତନ୍ମତମିତ୍ଯଲମ୍ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥା ଯୁଦ୍ଧଂ ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ମୋର ମତ। ସମସ୍ତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଦରକାର; ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ।
କୋ ଵେଦ ଦୈଵକର୍ତଵ୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ତଥା । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ଧିଯା ଧୈର୍ଯଂ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଵୈ ଵିଚକ୍ଷଣୈଃ
ଦେବତାମାନେ କ'ଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ବୁଦ୍ଧି ଓ ସାହସ ଉପରେ ଭରସା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ।
ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ପୁଂସାଂ ଦୈଵାଧୀନଂ ନରାଧିପ । କୋଽପି ନୈଵାନ୍ଯଥା କର୍ତୁଂ ସମର୍ଥୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ମଣିଷମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ହେ ରାଜା, ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏଇ ତିନି ଲୋକରେ କେହି ଏହାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ମହିଷ ଉଵାଚ ଗଚ୍ଛ ତାମ୍ର ମହାଭାଗ ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ତାମାନଯ ଵରାରୋହାଂ ଜିତ୍ଵା ଧର୍ମେଣ ମାନିନୀମ୍
ମହିଷ କହିଲେ: ହେ ତାମ୍ର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଯାଅ; ଧର୍ମରେ ଜିତି, ସେ ଗର୍ବିତା ମହିଳାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।
ନ ଭଵେଦ୍ଵଶଗା ନାରୀ ସଂଗ୍ରାମେ ଯଦି ସା ତଵ । ହନ୍ତଵ୍ଯା ନାନ୍ଯଥା କାମଂ ମାନନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଯଦି ସେ ମହିଳା ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଅଧୀନକୁ ନ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଦରକାର; ନହେଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର।
ଵୀରସ୍ତ୍ଵମସି ସର୍ଵଜ୍ଞ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ଜେତଵ୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ତୁମେ ବୀର, ସବୁ ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଯେପରି ହେଉ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଜିତିବା ଦରକାର।
ତ୍ଵରନ୍ଵୀର ମହାବାହୋ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଵୃତଃ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଜ୍ଞେଯା ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ ବୀର, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଯାଅ; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁନିପୁନି ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ଦରକାର।
କିମର୍ଥମାଗତା ଚେଯଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଧି କାରଣମ୍ । କାମାଦ୍ଵା ଵୈରଭାଵାଚ୍ଚ ମାଯା କସ୍ଯେଯମିତ୍ଯୁତ
ସେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ଜାଣିବା ଦରକାର; ତାହାର କାରଣ କ'ଣ, କାମ ରୁ କି, ଶତ୍ରୁତା ରୁ କି, କିମ୍ବା କାହାର ମାୟା ଏହା, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ କର।
ଆଦୌ ତନ୍ନିଶ୍ଚଯଂ କୃତ୍ଵା ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ପଶ୍ଚାଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ଯଥାବଲମ୍
ପ୍ରଥମେ ତାହାର ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ କରି, ସେ କ'ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଜାଣିବା ଦରକାର; ପରେ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କର।
କାତରତ୍ଵଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନିର୍ଦଯତ୍ଵଂ ତଥା ନ ଚ । ଯାଦୃଶଂ ହି ମନସ୍ତସ୍ଯାଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ତାଦୃଶଂ ତ୍ଵଯା
ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନ ନିର୍ଦୟ ହେବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କର ମନ ଯେପରି, ସେହିପରି ତୁମେ ବ୍ୟବହାର କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମ୍ରଃ କାଲଵଶଂ ଗତଃ । ନିର୍ଗତଃ ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ମହିଷଂ ନୃପମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାମ୍ର ଭାଗ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ସେନା ସହିତ ରାଜା ମହିଷଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବାହାରିଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ମାର୍ଗେ ଦୁରାତ୍ମାସୌ ଶକୁନାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦାରୁଣାନ୍ । ଵିସ୍ମଯଞ୍ଚ ଭଯଂ ପ୍ରାପ ଯମମାର୍ଗପ୍ରଦର୍ଶକାନ୍
ପଥରେ ଯିବାବେଳେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟ ଅନୁଭବ କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ପଥ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ସଗତ୍ଵା ତାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଦେଵୀଂ ସିଂହୋପରିସ୍ଥିତାମ୍ । ସ୍ତୂଯମାନାଂ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵାଯୁଧଵିଭୂଷିତାମ୍
ସେ ଜଣେ ଯାଇ, ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ତାମୁଵାଚ ଵିନୀତଃ ସନ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଯା ଗିରା । ସାମଭାଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିନଯାଵନତଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ବଡ ନମ୍ରତା ସହିତ ମୃଦୁ କଥାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ମନରେ ସମତା ଧରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଠିଆ ରହିଲେ।
ଦେଵି ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରଃ ଶୃଙ୍ଗୀ ତ୍ଵଦ୍ରୂପଗୁଣମୋହିତଃ । ସ୍ପୃହାଂ କରୋତି ମହିଷସ୍ତ୍ଵତ୍ପାଣିଗ୍ରହଣାଯ ଚ
ହେ ଦେବୀ, ଦାୟତ୍ୟମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗୀ ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ମହିଷ ଆପଣଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଭାଵଂ କୁରୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତସ୍ମିନ୍ନମରଦୁର୍ଜଯେ । ପତିଂ ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃଦ୍ଵଙ୍ଗି ନନ୍ଦନେ ଵିହରାଦ୍ଭୁତେ
ହେ ବିସ୍ତୃତ ନୟନ ଧାରିଣୀ, ଏହି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିଏଁ ଜିତିପାରିନଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଇ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।
ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରଂ ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସର୍ଵସୁଖାସ୍ପଦମ୍ । ସୁଖଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଦୁଃଖଂ ହେଯମିତି ସ୍ଥିତିଃ
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ପାଇ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୁଖର ଉତ୍ସ, ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୁଖକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏହି ଜୀବନର ନୀତି।
କରଭୋରୁ କିମର୍ଥଂ ତେ ଗୃହୀତାନ୍ଯାଯୁଧାନ୍ଯଲମ୍ । ପୁଷ୍ପକନ୍ଦୁକଯୋଗ୍ଯାସ୍ତେ କରାଃ କମଲକୋମଲାଃ
ହେ ସୁକୁମାର ଜଂଘା ଧାରିଣୀ, କାହିଁକି ଆପଣ ଏତେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମ ସମ କୋମଳ ହାତ ଫୁଲ କିମ୍ବା କନ୍ଦୁକ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଭ୍ରୂଚାପେ ଵିଦ୍ଯମାନେଽପି ଧନୁଷା କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । କଟାକ୍ଷା ଵିଶିଖାଃ ସନ୍ତି କିଂ ବାଣୈର୍ନିଷ୍ପ୍ରଯୋଜନୈଃ
ଆପଣଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଧନୁଷ ଥିବାବେଳେ, ସତ୍ୟ ଧନୁଷ ଦରକାର କାହିଁକି? ଆପଣଙ୍କ ଚାହିଁବା ଦୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଶର, ତେଣୁ ଅସଲି ଶରର କୌଣସି ଦରକାର ନାହିଁ।
ସଂସାରେ ଦୁଃଖଦଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଜାନତା । ଲୋଭାସକ୍ତାଃ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ସଂଗ୍ରାମଞ୍ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଜଣେ ବୁଝିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଲୋଭ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ପଡିଥିବାମାନେ ଏକାଉଁ ଅପରେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପୈରପି ନ ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ କିଂ ପୁନର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଭେଦନଂ ନିଜଗାତ୍ରାଣାଂ କସ୍ଯ ତଜ୍ଜାଯତେ ମୁଦେ
ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା କିଏ କରିବ? ନିଜ ଦେହକୁ ଆଘାତ କରି କିଏ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ?
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ତନ୍ଵଙ୍ଗି ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଭର୍ତାରଂ ଭଜ ମେ ନାଥଂ ଦେଵଦାନଵପୂଜିତମ୍
ତେଣୁ, ହେ ସୁକୁମାର ଅଙ୍ଗ ଧାରିଣୀ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରନ୍ତୁ; ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ସ ତେଽତ୍ର ଵାଞ୍ଛିତଂ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯତି ମନୋରଥମ୍ । ତ୍ଵଂ ପଟ୍ଟମହିଷୀ ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଥା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରିବେ; ଆପଣ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ହେବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵଚନଂ କୁରୁ ମେ ଦେଵି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍ । ସଂଗ୍ରାମେ ଜଯସନ୍ଦେହଃ କଷ୍ଟଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦେବୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ପାଇବେ; ଯୁଦ୍ଧର କଷ୍ଟ ସହି ଅବଶ୍ୟ ଜୟ ଲାଭ କରିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଜାନାସି ରାଜନୀତିଂ ତ୍ଵଂ ଯଥାଵଦ୍ଵରଵର୍ଣିନି । ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ରାଜ୍ଯସୁଖଂ ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତାଯୁତମ୍
ହେ ସ୍ତ୍ରୀମଣି, ଆପଣ ରାଜନୀତି ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।
ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିତା କାନ୍ତଃ ସୋଽପି ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯୌଵନେ କ୍ରୀଡଯିତ୍ଵାନ୍ତେ ଵାର୍ଧକ୍ଯେ ସୁଖମାପ୍ସ୍ଯସି
ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରିୟ ହେବେ ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ହେବେ; ଯୌବନରେ ଖେଳି ଶେଷରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବେ।