ରାଜୋଵାଚ ସ୍ଵସ୍ଵମତ୍ଯନୁସାରେଣ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ଯେଷାଂ ହି ଯାଦୃଶୋ ଭାଵସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍
ରାଜା କହିଲେ: ଆଜି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ମତ ଅନୁଯାୟୀ ଅଲଗା ଅଲଗା କହନ୍ତୁ। ସେମାନଙ୍କର ଭାବ ଶୁଣି, ମୁଁ ଭାବିବି।
ବହୂନାଂ ମତମାଜ୍ଞାଯ ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରେଯସ୍ତଦ୍ଧି କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ଯଂ କାର୍ଯଵିଚକ୍ଷଣୈଃ
ଅନେକଙ୍କର ମତ ଜାଣି, ପୁନିପୁନି ଭାବି, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାହା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିପୁଣମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତସ୍ଯୈଵଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ମହାବଲଃ । ଉଵାଚ ତରସା ଵାକ୍ଯଂ ରଞ୍ଜଯନ୍ପୃଥିଵୀପତିମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବିରୂପାକ୍ଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ୱରିତ କଥା କହିଲେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ।
ଵିରୂପାକ୍ଷ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ନାରୀ ଵରାକୀଯଂ ସା ବ୍ରୂତେ ମଦଗର୍ଵିତା । ଵିଭୀଷିକାମାତ୍ରମିଦଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ତ୍ଵଯା
ବିରୂପାକ୍ଷ କହିଲେ: ରାଜନ୍, ସେ ନାରୀ ଦୁଃଖୀ ଓ ଅହଂକାରରେ ଭରିଥିବା, ଭୟଦେଇ କଥା କହିଛି। ଆପଣ ଏହାକୁ ଏକ ଭୟଦେଇ ଉପଦେଶ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
କୋ ବିଭେତି ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵାକ୍ଯୈର୍ଦୁରୁକ୍ତୈ ରଣଦୁର୍ମଦୈଃ । ଅନୃତଂ ସାହସଂ ଚେତି ଜାନନ୍ନାରୀଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ନାରୀଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କଥା କିମ୍ବା ଅସଭ୍ୟ କଥାରେ କିଏ ଭୟ କରେ? ନାରୀଙ୍କ ଚଳାଚଳ—ମିଥ୍ୟା ଓ ଅସାବଧାନତା—ଜାଣି, କିଏ ଭୟ କରିବ?
ଜିତ୍ଵା ତ୍ରିଭୁଵନଂ ରାଜନ୍ନଦ୍ଯ କାନ୍ତାଭଯେନ ଵୈ । ଦୀନତ୍ଵେଽପ୍ଯଯଶୋ ନୂନଂ ଵୀରସ୍ଯ ଭୁଵନେ ଭଵେତ୍
ରାଜନ୍, ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତି, ଆଜି ଯଦି ଆପଣ ଜନାନୀଙ୍କ ଭୟରେ ଦୁଃଖୀ ହେବେ, ତେବେ ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ନାୟକ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଅପମାନ ଆସିବ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯାମ୍ଯହମେକାକୀ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଚଣ୍ଡିକାଂ ପ୍ରତି । ହନିଷ୍ଯେ ତାଂ ମହାରାଜ ନିର୍ଭଯୋ ଭଵ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ମୁଁ ଏକା ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ମହାରାଜ—ଏବେ ଭୟ ଛାଡନ୍ତୁ।
ସେନାଵୃତୋଽହଂ ଗତ୍ଵା ତାଂ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵିଵିଧୈଃ କିଲ । ନିଷୂଦଯାମି ଦୁର୍ମର୍ଷାଂ ଚଣ୍ଡିକାଂ ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମାମ୍
ମୁଁ ସେନା ସହିତ ଯାଇ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ମର୍ଷ ଓ ଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ଦଳିଦେବି।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ସର୍ପମଯୈଃ ପାଶୈରାନଯିଷ୍ଯେ ତଵାନ୍ତିକମ୍ । ଵଶଗା ତୁ ସଦା ତେ ସ୍ଯାତ୍ପଶ୍ଯ ରାଜନ୍ ବଲଂ ମମ
ସର୍ପର ଆକାରର ପାଶ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଦେବି। ସେ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିବେ—ରାଜନ୍, ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵିରୂପାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଧରୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଵଚୋ ରାଜନ୍ ଵିରୂପାକ୍ଷେଣ ଧୀମତା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁର୍ଧର କହିଲେ: ରାଜନ୍, ବିରୂପାକ୍ଷ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଛନ୍ତି।
ମମାପି ଵଚନଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଧୀମତା ତ୍ଵଯା । କାମାତୁରୈଷା ସୁଦତୀ ଲକ୍ଷ୍ଯତେଽପ୍ଯନୁମାନତଃ
ମୋର କଥା ମଧୁର ଭାବରେ ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଉଚିତ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଅଭିଲାଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ତୁମେ ଅନୁମାନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରୁଛ।
ଭଵତ୍ଯେଵଂଵିଧା କାମଂ ନାଯିକା ରୂପଗର୍ଵିତା । ଭୀଷଯିତ୍ଵା ଵରାରୋହା ତ୍ଵାଂ ଵଶେ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି
ଏପରି ରୂପରେ ଗର୍ବିତ ନାୟିକା ତୁମକୁ ଭୟ ଦେଇ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀର ନର।
ହାଵୋଽଯଂ ମାନିନୀନାଂ ଵୈ ତଂ ଵେତ୍ତି ରସଵିତ୍ତମଃ । ଵକ୍ରୋକ୍ତିରେଷା କାମିନ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରତି ପରାଯଣମ୍
ଏହା ଗର୍ବିତା ମହିଳାମାନଙ୍କର ଆଚରଣ, ଯିଏ ରସର ଜଣାଶୁଣା ସେ ଏହା ବୁଝିପାରେ। ଏପରି ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିଆ କଥା କାମନାରେ ଭରିତା ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ କହେ।
ଵେତ୍ତି କୋଽପି ନରଃ କାମଂ କାମଶାସ୍ତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଯଦୁକ୍ତଂ ନାମ ବାଣୈସ୍ତ୍ଵା ଵଧିଷ୍ଯେ ରଣମୂର୍ଧନି
ଯିଏ କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଠିଏ ଏହି କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରେ—'ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ଦେଇ ମାରିଦେବି' ବୋଲି କହିଲେ।
ହେତୁଗର୍ଭମିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ହେତୁଵିତ୍ତମୈଃ । ବାଣାସ୍ତୁ ମାନିନୀନାଂ ଵୈ କଟାକ୍ଷା ଏଵ ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଏହି କଥାରେ କାରଣ ଲୁଚିଛି, ଯିଏ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝେ ସେମାନେ ଏହା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଗର୍ବିତା ମହିଳାମାନଙ୍କର ବାଣ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ନୟନର ଚାହିଁ।
ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିମଯାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଵ୍ଯଂଗ୍ଯାନି ଵଚନାନି ଚ । କା ଶକ୍ତିରନ୍ଯବାଣାନାଂ ପ୍ରେରଣେ ତ୍ଵଯି ପାର୍ଥିଵ
ଫୁଲ ଅଞ୍ଜଳି ପରି ଅନ୍ୟ କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇଙ୍ଗিতପୂର୍ଣ୍ଣ। ହେ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ବାଣମାନେ କେଉଁପରି ତୁମକୁ ଚଳାଇପାରିବେ?
ତାଦୃଶୀନାଂ ନ ସା ଶକ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦିଷୁ । ଯଯୋକ୍ତଂ ନେତ୍ରବାଣୈସ୍ତ୍ଵାଂ ହନିଷ୍ଯେ ମନ୍ଦ ପାର୍ଥିଵମ୍
ଏପରି ମହିଳାମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କେବେ ଅଧୀନ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କର ନୟନର ବାଣ ଦ୍ୱାରା 'ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ମୂର୍ଖ ରାଜା' ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ଵିପରୀତଂ ପରିଜ୍ଞାତଂ ତେନାରସଵିଦା କିଲ । ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଶଯ୍ଯାଯାଂ ରଣମଯ୍ଯାଂ ପତିଂ ତଵ
ଯିଏ ରସର ଜଣାଶୁଣା, ସେ ଏହାକୁ ବିପରୀତ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛି—'ମୁଁ ତୁମର ପତିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧର ଶଯ୍ୟାରେ ଢାଳିଦେବି' ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ଵିପରୀତରତିକୀଡାଭାଷଣଂ ଜ୍ଞେଯମେଵ ତତ୍ । କରିଷ୍ଯେ ଵିଗତପ୍ରାଣଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତଯା
ଏପରି କଥା ବିପରୀତ ରତିର ଖେଳ ସୂଚନା କରେ। ସେ ଯାହା କହିଥିଲେ—'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନହୀନ କରିଦେବି', ମୁଁ ତାହା କରିବି।
ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରାଣା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦ୍ଵିହୀନଂ ନ ଚାନ୍ଯଥା । ଵ୍ଯଂଗ୍ଯାଧିକ୍ଯେନ ଵାକ୍ଯେନ ଵରଯତ୍ଯୁତ୍ତମା ନୃପ
ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାଣ ଏକ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ହୁଏନାହିଁ। ଇଙ୍ଗିତପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ରାଜାକୁ ବାଛନ୍ତି।
ତଦ୍ଵୈ ଵିଚାରତୋ ଜ୍ଞେଯଂ ରସଗ୍ରନ୍ଥଵିଚକ୍ଷଣୈଃ । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ କର୍ତଵ୍ଯଂ ରସସଂଯୁତମ୍
ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ରସଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହା ବୁଝି, ହେ ମହାରାଜା, ଉଚିତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ସାମଦାନଦ୍ଵଯଂ ତସ୍ଯା ନାନ୍ଯୋପାଯୋଽସ୍ତି ଭୂପତେ । ରୁଷ୍ଟା ଵା ଗର୍ଵିତା ଵାପି ଵଶଗା ମାନିନୀ ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ସାମ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପାୟ ନାହିଁ, ହେ ଭୂପତି। ସେ କ୍ରୁଧ୍ଧ କିମ୍ବା ଗର୍ବିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ବିତା ନାରୀ ଅନ୍ତେ ଅଧୀନ ହୁଏ।
ତାଦୃଶୈର୍ମଧୁରୈର୍ଵାକ୍ଯୈରାନଯିଷ୍ଯେ ତଵାନ୍ତିକମ୍ । କିଂ ବହୂକ୍ତେନ ମେ ରାଜନ୍ କର୍ତଵ୍ଯା ଵଶଵର୍ତିନୀ
ଏପରି ମଧୁର କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେବି। ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ହେ ରାଜା। ତାଙ୍କୁ ଅଧୀନ କରିବା ଦରକାର।
ଗତ୍ଵା ମଯାଧୁନୈଵେଯଂ କିଙ୍କରୀଵ ସଦୈଵ ତେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଵ ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାମ୍ରସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଚକ୍ଷଣଃ
ମୁଁ ଏବେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ସଦା ତୁମର ଦାସୀ କରିଦେବି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ତାମ୍ର ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାଜନ୍ନିଶାମଯ ମଯୋଦିତମ୍ । ହେତୁମଦ୍ଧର୍ମସହିତଂ ରସଯୁକ୍ତଂ ନଯାନ୍ଵିତମ୍
କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଏହା କାରଣପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମସହିତ, ରସମୟ ଓ ନୀତିରେ ଯୁକ୍ତ।'
ନୈଷା କାମାତୁରା ବାଲା ନାନୁରକ୍ତା ଵିଚକ୍ଷଣା । ଵ୍ଯଂଗ୍ଯାନି ନୈଵ ଵାକ୍ଯାନି ତଯୋକ୍ତାନି ତୁ ମାନଦ
ସେ କାମନାରେ ମତିହୀନ କିମ୍ବା ଅତି ଆସକ୍ତ କୁମାରୀ ନୁହଁନ୍ତି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ସେ ଯେଉଁ ଇଙ୍ଗିତପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ବିତା ନାରୀଙ୍କ କଥା ନୁହଁ।
ଚିତ୍ରମତ୍ର ମହାବାହୋ ଯଦେକା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ନିରାଲମ୍ବା ସମାଯାତି ଚିତ୍ରରୂପା ମନୋହରା
ଏଠାରେ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣର ମହିଳା ଏକା ଏବଂ କୌଣସି ଆଧାର ଛାଡ଼ି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆକର୍ଷକ ରୂପରେ ଆସିଛନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜା ନାରୀ ନ ଶ୍ରୁତା ନ ଚ ଵୀକ୍ଷିତା । କେନାପି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପରାକ୍ରମଵତୀ ଶୁଭା
ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭୁଜା ବିଶିଷ୍ଟ ଏପରି ମହିଳାକୁ ତିନି ଲୋକରେ କେହି ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ହେ ଶୁଭା, ଯିଏ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଆଯୁଧାନ୍ଯପି ତାଵନ୍ତି ଧୃତାନି ବଲଵନ୍ତି ଚ । ଵିପରୀତମିଦଂ ମନ୍ଯେ ସର୍ଵଂ କାଲକୃତଂ ନୃପ
ଏତେକ ଶସ୍ତ୍ର ଧରାଯାଇଛି, ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ସବୁ ବିପରୀତ ହେଉଛି; ସମସ୍ତ କିଛି କାଳର କାରଣ।
ସ୍ଵପ୍ନାନି ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ଵୈ ନିଶି । ତେନ ଜାନାମ୍ଯହଂ ନୂନଂ ଵୈଶସଂ ସମୁପାଗତମ୍
ମୁଁ ରାତିରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦୃଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିଛି; ଏହିଥିରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିଛି ଯେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିପଡ଼ିଛି।